رقصی دیگر بر بامی دیگر

سفر ِ به مرزهای آبی

2006-06-28T01:21:00.000+02:00

از رقص بربام اضطراب به این جا رقصی دیگر بر بامی دیگر رسیدم و سرانجام قراراست در مرز آبی قراربگیرم.

ممنون از هم راهی و تبریک های شما.

وعده ی دیدار از این پس در مرزآبی
تا چند ثانیه به مرزآبی منتقل خواهید شد.

2006-06-25T23:50:00.000+02:00

مرزی است بین من و ایران. این مرز از آب است و آبی‌ست. سایت ِ مرز آبی را می‌شناسید؟

2006-06-23T01:07:00.000+02:00

انسان سه راه دارد:
راه اول از اندیشه می‌گذرد، این والاترین راه است.
راه دوم از تقلید می‌گذرد، این آسان‌ترین راه است.
و راه سوم از تجربه می‌گذرد، این تلخ‌ترین راه است.

کنفسیوس

بازی

2006-06-19T00:03:00.000+02:00

ریشم را چهار تیغه تراشیده‌ام. شیک‌ترین کت و شلوارم را پوشیده‌ام. بهترین ادکلنم را زده‌ام. به کفشم واکس زده‌ام. موهایم را پریشان‌تر کرده‌ام. چهار قدم مانده سربلندمی‌کنم. می‌بینم‌اش. نشسته کنار پنجره. حسی تلخ، مثل رعشه‌ای تنم را می‌لرزاند. چهره‌ام را در هم می‌برم. در را باز می‌کنم.
وارد می‌شوم. می‌ایستم جلوی میز. چشمم را یک‌بار و به سرعت از روی صورتش می‌گذارنم. می‌گویم:
- سلام
چقدر زشت شده. زشت‌تر شده. چه آرایش غلیظ و تهوع‌آوری دارد. می‌شنوم :
- سلام.
همان صداست، همان طاووس ِ مغرور است که حالا پیر شده. من زمین زیر پایم حسابی سفت است. کیفم را می‌گذارم طرف ِ راست میز، سمت خودم. بسته‌ی سیگار و فندک را از جیب ِ راست پالتویم درمی‌آورم، می‌گذارم روی میزکنار کیفم. می‌بینم زیرسیگاری روی میز نیست. برمی‌گردم. روی میز ِ پشتی دو تا زیرسیگاری ِ تمیز است. دوباره نگاهی به او می‌اندازم و پوزخند می‌زنم. حتمن وقتی آمد، برداشت گذاشت آن‌جا. یکی برمی‌دارم، می‌گذارم روی این میز. شمع ِ روشن ِ روی میز را برمی‌دارم، می‌گذارم روی میز ِ کناری. پالتویم را درمی‌آورم. صندلی ِ کناری را پس می‌کشم و می‌گذارم رویش. صندلی ِ روبروی ِ او را می‌کشم بیرون، می‌نشینم و دوباره می‌کشم تو. دقیقن نشسته‌ام روبرویش. با دست راست سیگاری برمی‌دارم. با فندک می‌گیرانم. فندک را می‌گذارم روی ِ پاکت سیگار. به دود سیگار نگاه می‌کنم و می‌گویم:
- من زیاد وقت ندارم.
سیگار را می‌دهم دست چپ، با دست راست کیفم را می‌کشم جلو. با دو دست بازش می‌کنم. پرونده را از زیر کتاب‌ها می‌کشم بیرون. در کیف را می‌بندم. پرونده را توی هوا نگه می‌دارم. یک پُک ِ دیگر به سیگارم می‌زنم. به چشم‌های ریزش نگاه می‌کنم. یک وقتی چقدر دوست‌شان داشتم. پرونده را کمی بالاتر می‌برم، حایل بین دو چهره. به پرونده نگاه می‌کنم. جمله‌ام را ازبرم. می‌گویم:
- این متن موافقت‌نامه‌س، محضریه. بخونش! اگر باب میلت بود، امضاء کن و بفرست. آدرس منو که داری.
پرونده را می‌گذارم جلوش. می‌شنونم:
- من از روز ِ اول گفتم. خونه‌ مال بچه‌هاست.
چشم‌هایم را تنگ می‌کنم. بی‌حوصله به بیرون نگاه می‌کنم. می‌گویم:
- ببین. منم گفتم. نه وقت ِ بحثو دارم، نه حوصله‌ شو. اولن خونه نه و خونه‌ها. بعدش بچه‌ها دیگه بچه نیستن. تازه تا وقتی من زنده‌ا‌م، خودم احتیاج دارم. تو سهم تو می‌خوای ببخشی، مختاری. من نمی‌بخشم. یا نصف ِ خونه‌ها یا دادگاه.
می‌شنونم:
- مگه من این بچه‌ها رو از خونه‌ی پدرم آوردم؟ بچه‌های تو هم هستن، خُب.
منتظر ِ گارسون نمی‌مانم. بلند می‌شوم. پالتویم را می‌پوشم، سیگار و فندکم را می‌گذارم توی جیب.
برای آخرین‌بار، کوتاه و تحقیرآمیز، نگاهش می‌کنم. خودش را باخته. انتظار نداشت. می‌شنوم:
- منو از دادگاه نترسون. فکر آبروی خودت باش آقای هنرپیشه.
لرزش ِ صدایش کیفورم می‌کند. پوزخند می‌زنم. کیفم را می‌زنم زیر بغلم و به تندی در کافه را بازمی‌کنم و می‌روم بیرون.
می‌شنوم:
- کات! عالی بود.همه دست می‌زنند. کارگردان راضی است. ‌شما چطور؟

2006-06-15T17:13:00.000+02:00

پس از قدری کش و واکش، امروز جلد ِ دوم ِ ِ تاکسی‌نوشت با عنوان ِ « تاکسی نوشت ِ دیگر » و ترجمه‌ی ِ«سقراط ِ زخمی»، داستانی در طنز از برتولت برشت تحویل ِ ناشرشان، «حوض نقره» شد. تا ببینیم کی و چگونه از ارشاد برمی‌گردند.
شیرینی ِ مجازی‌اش تا یکی دو روز دیگر روی همین صفحه‌ی شیشه‌ای. شیرینی‌ ِ حقیقی‌اش بماند – اگر بشود- برای روزهای پاییزی ِ در راه، در ایران!

من حرف گوش نمی کنم

2006-06-12T03:05:00.000+02:00

...درک و دریافت و برداشت ِ تو از « وبلاگ» و « وبلاگ‌نویسی ِ» من کاملن غلط است. نمی‌دانم چه وبلاگ‌هایی را می‌خوانی یا اصلن غیر از وبلاگ ِ من، وبلاگ دیگری هم می‌خوانی یا نه. اما می‌بینم که آن را بسیار تحقیرآمیز بکار می‌بری. ( مواظب خودت باش! تحقیر همه، بیماری خطرناکی‌ست که دو سالی است به آن دچار شده‌ای. این را قبلن هم به تو- گیرم نه به این صراحت – گفته بودم.)
وبلاگ‌نویسی برای من (توجه داشته باش! می‌گویم برای من و نه به قول ِ تو برای نویسنده. حکم کلی و نسخه‌ی پیچیده شده‌‌ای در این مورد ندارم) حرف زدن در ملاء‌عام است درباره‌ی ادبیات: فکرهایم، طرح‌ها و داستان‌هایم، ترجمه‌هایم. و گاهی هم درباره‌ی خودم. این نه تنها کُشنده نیست، ( تکرار می‌کنم. فایده اگر نداشته باشد، بی‌ضرر است: سم‌های مهلک‌تری- مثل نخوت - هم وجوددارد)، بل‌که کانالی است برای ارتباط با آن‌ها که این نوشته‌ها را می‌خوانند، از آن جمله با عده‌ای که لزومن همه‌شان اهل بخیه نیستند، و اصلن لازم هم نیست باشند. (به تحقیرنگاه کردن به دیگران مرا ارضا نمی‌کند.) این‌ها هم خوانندگان نوشته‌های من‌اند وشاید یکی از دلایلی که دوست‌شان دارم و می‌خواهم با آن‌ها در ارتباط باشم، همین است. نگو: « سطح‌ات را به سطح ِ آن‌ها پایین آورده‌ای! » " سطح"‌ یعنی چه؟ آیا " سطح" یعنی همان‌هایی که اهل بخیه‌اند و تو گفتی از آن‌ها فرارمی‌کنی؟ اصلن سطحی هست؟ سطح‌بندی کردن ِ خواننده تفکری ضددمکراتیک است، چرا که فردیت ِ دیگران را - وقتی مثل او نباشد یا نشوند- نمی‌پذیرد. (مواظب خودت باش! می‌بینی؟ حواست نباشد، ممکن است ازجاهای بدی سردربیاروی.)
"سطح" کجاست، وقتی یکی از خوانندگان ِ کتابم برایم می‌نویسد: « تاکسی‌نوشت ِ شما را گذاشته‌ام روی ميز پذيرايی و روزی چند بار يکی دو تا از داستانهاش را ميخوانم.»؟ آیا آن‌جاست که آن یکی از بزرگان ِ صاحب کرامت که تو خودت می‌گویی کتاب نمی‌خواند، به من می‌نویسد: « تاکسی‌نوشت‌ها را ادامه بده، موفقیت تو در همین است» ( نمی‌گوید اما این « موفقیت » چیست. مصاحبه است؟ فروش کتاب است؟ نقد ِ خوب است، پول است، شهرت است؟ چی است این «موفقیت ِ» لامذهب؟) یا سطح، نامه‌ی آن دوست ِ اهل تمیز است که می‌نویسد: « ناصر! با تاکسی‌نوشت‌هات زندگی کردم»؟ یا آن که دستی در آتش دارد، برایم ایمیل می‌زند: « تاکسی‌نوشت‌هات یکی دو روز مرا خراب کرد. باهاش تا خیلی جاها رفتم.»؟
در این میانه حتمن دیگرانی هم هستند (آروز می‌کنم باشند. وگرنه به خودم شک می‌برم، وقتی ببینم پوپولر شده‌ام، در هر سطحی که می‌خواهد، باشد) که از این کتاب خوش‌شان نیامده، آن را بی‌ارزش می‌دانند و این را حتمن فقط در پسله گفته‌اند، چون من نه چیزی خوانده و نه چیزی شنیده‌ام. خدا پدر تو یکی را بیامرزد که دست‌کم به خود من گفته‌ای: « مضامین را توی تاکسی‌نوشت حرام کردی.» و نوشته‌ای « شسته رفته» نیست (از آن اصطلاحات ِ گنگ که انگار همه با هم سر تعریفش توافق ِ تام داریم).
از تمام این‌ها گذشته همه که نباید از یک کتاب خوش‌شان بیاید.

نه! من اصلن آن‌قدر خام و ابله نیستم که به به‌به و چه‌چه‌ها ( گو از هر سطحی که بیاید) دل ببندم، دل‌خوش کنم و جلد بشوم. ضمن این‌که فاش می‌گویم: از شنیدنش خوشم می‌آید و از آن لذت می‌برم. تو هم همین‌طور، او هم همین‌طور، همه همین‌طور. مگر نه این‌که بارها در خلوت‌مان به هم گفتیم: یکی از انگیزه‌های آفرینش و خلاقیت، همین به‌به و چه‌چه‌ شنیدن‌هاست؟ آفرین شنیدن است؟ ابراز لیاقت است؟ تایید شدن است؟
نه! برای من هرگز، هیچ تشویقی کافی نیست و هرگز انکار ِ کتابم دل‌سردم نمی‌کند. من نه تنها مواظبم، جلد نشوم، بلکه حواسم سخت به این هم هست که مبادا این به‌به و چه‌چه ها مرا از راه بدر ببرد و در برج عاج ِ مصنوعی‌ایی که برایم ساخته، به این خیال ِ واهی برساند که: « من آمده‌ام، حرف ِ آخر را بزنم. این هم اثرم! (ابله‌ترین‌شان می‌گویند: من حرف آخر را زده‌ام. آن هم اثرم!)» یا:« یافتم! یافتم! فتح کرده‌ام!به ثبت رسیده‌ام! تمام شد!» (در این صورت چیزی تمام نشد، مگر من) یا: « نویسنده فقط منم! ( مگر پای ملاحظاتی غیرادبی در میان باشد، تا اسم یکی دو نفر دیگر را هم ببرم) یا « هیچ‌کس نمی‌داند! تنها من می‌دانم وبس.!»
خودت هم می‌دانی (نمی‌دانم. اعتقاد هم داری؟) که در حقیقت هیچ‌کس نمی‌داند.
و دیگر؟ دیگر این‌که: راستش از تو یکی انتظار داشتم، از خیلی وقت پیش دریافته‌ بوده باشی که من حرف گوش نمی‌کنم، از آدم حرف‌شنو خوشم نمی‌آید. من راه خودم را می‌روم.

2006-06-08T23:43:00.000+02:00

یک:
دوستی که چند سالی در ایران ناشر بود، تعریف می‌کرد:
یک نفر پخشی در بازار کتاب ِ تهران بود که کارش بسیارعالی و حساب و کتابش همیشه روشن بود. اوایل ِ کارم برای پخش یک کتاب به او مراجعه کردم. کتاب را دید و پسندید. گفت: « پس غلط‌‌‌ نامه‌اش کو؟» گفتم: « کار من بسیار دقیق است. کتاب غلط ندارد.» گفت: « نمی‌شود!» گفتم: « من کتاب را می‌دهم سه نمونه‌خوان متفاوت بخوانند. غلط ندارد.» گفت: « تازه کاری! اول این‌که مگر کتاب هم بی‌غلط می‌شود؟ دومن کتاب ِ بی‌غلط نامه فروش نمی‌رود. هر کتابی باید یک غلط نامه داشته باشد. برو یک غلط نامه برای این کتاب درست کن، بعد بیا.»
دو:
بعضی کتاب‌ها هستند که خواننده برای غلط نامه‌اش هم باید یک غلط نامه بنویسد. مثل ِ واژه‌نامه بزرگ؛ آلمانی – فارسی؛ دکتر امیراشرف آریان‌پور؛ انتشارت کمانگیر.
با این مقدمات، سه:
شرم‌آور است که یک کتاب در صد و ده صفحه، نود و هشت غلط ِ چاپی داشته باشد. یعنی به تقریب در هر صفحه یک غلط. تازه در شناسنامه‌ی کتاب هم بنویسند: نمونه‌خوان: سپیده‌ شاهی. «مردی آن‌ور خیابان زیر درخت» کتاب ِ تازه‌ی بهرام مرادی را می‌گویم. انتشارات ِ کاروان درش آورده. فاجعه‌ این است که ناشر محترم حتا یک غلط‌ نامه برای کتاب ضمیمه نکند و نویسنده ناچار بشود، خودش آستین بالا بزند و برای کتابش غلط نامه بنویسد. باور نمی‌کنید؟ مقاله‌ی خود ِ بهرام را بخوانید.
می‌دانم، لینکش قدیمی است، اما تا وقتی خود ِ کتاب را به دست نگرفته بودم، نمی‌دانستم بی‌مسئولیتی ِ یک ناشر، بویژه در چنین موردی، چه ضربه‌ی سنگینی به نویسنده و اثرثش می‌زند.

2006-06-06T23:23:00.000+02:00

شب‌ها آمریکایی‌ها و استرالیایی‌ها و کانادایی‌ها حمله می‌کنند. تک و توکی ایرانی هم بین‌شان پیدا می‌شود. روزها زیر ِ ذره‌بین اروپایی‌ها – بخصوص آن‌هایی که در آلمان زندگی می‌کنند- و ایرانی‌ها قرارگرفته‌ام. چک‌ها نمی‌دانم چه کاری با من دارند که روزانه دست‌کم بیست بار سر می‌زنند. مگر چقدر ایرانی توی چک داریم؟! تازگی‌ها نمی‌دانم چطور یکی از مالزی آمده بود دیدنم. یکی هم از چین. چقدر ماندند و چقدر خواندند نمی‌دانم. رد پایی از خودشان باقی نمی‌گذارند برخی.

2006-06-04T04:09:00.000+02:00

می‌خواستم یادداشتی برای این‌جا بنویسم، دیدم نرم نرمک دارد می‌شود داستان. نشستم. نوشتم. شد. حالا باید بروم، خوب و عمیق بخوابم تا بیدار که شدم، خوب بنویسم‌اش.

تاکسی نوشت

2006-05-31T22:32:00.000+02:00

مستی ِ شوق

عجب روز ِ بی‌نظیری. بازار داغ ِ داغ است. مسافر است که سوار و پیاده می‌شود. در خیابان و فرودگاه و نمایش‌گاه و جلوی هتل‌ها مسافرها صف بسته‌اند. بی‌سابقه است.
جلوی نمایش‌گاه مردی سوار می‌شود. آلمانی که اصلن بلد نیست. چند کلمه انگلیسی بلد است که وقتی با لهجه‌ی ایتالیایی‌اش قاطی می‌شود، به زور می‌تواند حالیم کند که اول می‌رویم هتل، چمدانش را بردارد و بعد هم می‌رویم فرودگاه. نمی‌دانم چرا صورت‌حساب‌اش را پیش پیش می‌خواهد. که می‌نویسم و می‌دهم دستش.
جلوی هتل که می‌رسیم، دربان ِ هتل در را برایش باز می‌کند. من هم از پشت فرمان در ِ صندوق عقب را بازمی‌کنم. چند دقیقه بعد صدای بسته شدن ِ در صندوق عقب و بعد بلافاصله در عقب ِ ماشین می‌آید. راه می‌افتم. تماشای مسافران ِ فراوان و در نتیجه کاسبی ِ داغ ِ امروز سرحالم آورده. می‌افتم توی ترافیک ِ سنگین شهر. رادیو را روشن می‌کنم. چند ایستگاه می‌چرخم، چیز دندان‌گیری که مناسب ِ حالم باشد، پخش نمی‌شود. خاموش می‌کنم تا به التماس‌های مرکز در بی‌سیم گوش کنم که برای جاهای مختلف در به در دنبال ِ تاکسی می‌گردد. با خودم می‌گویم: « ها! گهی زین به پشت و گهی پشت به زین. گیرم که فقط همین یکی دو روز است که ما راننده‌های تاکسی پشت به زین هستیم. » ناگهان احساس می‌کنم، شماره‌ی مرا صدا می‌کند. خوب گوش می‌کنم. بله شماره‌ی مرا صدا می‌کند. میکروفن را برمی‌دارم و می‌پرسم آیا با من کاری دارند؟ مرکز می‌پرسد، کجا هستم و کجا می‌روم. نکند بازهم دستم خورده به دگمه‌ی آژیر خطر و شماره‌ام روی مانیتور ِ مرکز قرمز شده؟ می‌گویم در کدام خیابان هستم و به فرودگاه می‌روم. در جواب سئوال ِ من که آیا مسئله‌ای پیش آمده، می‌پرسند، آیا مسافر هم دارم یا نه. با لحنی شوخ می‌گویم: « مگر امروز تاکسی ِ خالی هم پیدا می‌شود؟» مرکز سرش شلوغ است و حوصله‌ی شوخی ندارد. با لحنی خیلی جدی می‌پرسد، مسافرم مرد است یا زن؟ ترسم برم می‌دارد. نکند پلیس دنبال ِ این مسافر است! نکند مال مافیا باشد! می‌گویم:
- مرد.
می‌پرسد:
- ماشین ِ شما آینه دارد؟
دیگر پاک گیج شده‌ام. می‌گویم:
- لطفن بگویید جریان چی است. مسافرم آلمانی بلد نیست.
حالا مرکز می‌خندد:
- هم‌کار ِ عزیز، مسافر ِ شما دم در ِ هتل منتظر ِ شماست.
در آینه نگاه می‌کنم. واقعن کسی دیده نمی‌شود. برمی‌گردم. نه، هیچ‌کس توی ماشین نیست. می‌گویم:
- نمی‌دانم چه شده. لطفن به هتل خبر بدهید که من تا ده دقیقه‌ی دیگر جلوی درشان هستم.

دربان ِ هتل می‌گوید:
- چمدان ِ مسافر را که گذاشتم توی صندوق عقب و درش را بستم، دیدم در ِ ماشین‌ات باز است، گفتم ببندم تا مسافر برگردد. تو هم فورن راه افتادی و صدای "هوپ هوپ" ما را نشنیدی. مرکز توانست از روی صورت‌حساب، که شماره‌ی تاکسی‌ات روی آن بود، پیدایت کند و بگوید که برگردی.
ایتالیایی در حالی‌که غش‌غش می‌خندد، سوار می‌شود.

2006-05-29T21:50:00.000+02:00

فقط چهل و نه ثانیه:

i don´t know

دو راه حل برای یک مسئله

2006-05-26T18:35:00.000+02:00

« حوضی داریم به ارتفاع یک متر و چهار سانتی‌متر، عرض دو متر سی و سه سانتی‌متر و و طول سه متر شصت و چهار سانتی‌متر. در هر دقیقه یک لیتر و نیم آب وارد این حوض می‌شود. این حوض سوراخی دارد که در هر دقیقه سه چهارم لیتر آب از آن خارج می‌شود. حساب کنید، چقدر طول می‌کشد تا حوض پر‌شود.»
حل این مسئله‌ی ریاضی ِ دوران دبستان یکی از عقده‌های آن سال‌هایم بود. دلم می‌خواست به معلم‌مان بگویم: « آقا می شود به جای حل ِ ریاضی ِ مسئله، بروم راه آب ِ حوض را ببندم؟ »

نامه ای از تهران

2006-05-23T19:04:00.000+02:00

آن‌چه می‌خوانید، ترجمه‌ی نامه‌ای است از یک دانش‌جوی ایران‌شناسی، جوانی بیست و پنج ساله و ایرانی – آلمانی که شش ماه در ایران بود تا فارسی‌اش را تکمیل کند. از او خواسته‌بودم برداشت‌هایش را برایم بنویسد.

... و اما درباره‌ی برداشت‌هایم از این کشور: این‌جا هم دقیقن جامعه‌ای است، مثل جوامع ِ کشورهای غربی، که در آن همه می‌خواهد فقط با زور کارشان را پیش ببرند. با این تفاوت که این‌جا- فقط در حرف- کمی مهربان‌تر‌اند. نمی‌گویند: «نه»، بل‌که می‌گویند: « انشاالله»، که معنی‌اش تقریبن همان «نه» است. می‌گویند: « قربانت» اما منظورشان « ولمون کن، برو دیگه بابا!» است. جالب این‌جاست که این‌ها از یک طرف کشورشان را تا بالاترین حد ِ ممکن تحسین می‌کنند، اما از طرف ِ دیگر نسبت به غرب رابطه‌ی عشق ونفرت دارند. از یکی می‌شنوی: « نه بابا، جامعه‌ی ایران درب و داغونه.» و چند دقیقه بعد همان آدم می‌گوید: « مردم خارج پول دارن، ولی خوش‌بخت که نیستن. هیچ‌جا ایران نمی‌شه.» ( یعنی فقط ایران هست و خارج و هیچ تفاوتی بین بقیه‌ی کشورهای جهان وجود ندارد. به همه از دم می‌گویند: خارج[1].) «عاطفه توی ایران خیلی زیاده. خونواده خیلی معنی داره.» و بعد دوباره همان آدم: « همه این‌جا سر هم کلاه می‌ذارن. آدم دیگه به فامیل خودشم نمی‌تونه اعتماد کنه.» بیشتر مردم عقده‌ی حقارت دارند، عقده‌ی حقارتی که می‌خواهند از طریق تصاحب ِ مادیات جبران کنند. 99 در صد گفتگوها سطحی است و طرف‌های گفت‌گو دایم سعی می‌کنند خالی ببندند و به من بگویند، چه مردمان مهمی هستند و چقدر پول و مال دارند و هم‌زمان چقدر روشن‌فکرند. و این‌که اصلن خیال نکنم، چون در خارج زندگی‌ می‌کنم، چیز خاصی هستم. جامعه‌ی ایران از تناقضات بی‌شماری برخورداراست. هیچ‌چیزی سرجایش نیست. افسردگی ِ جنسی در خیابا‌ن‌ها از طریق ِ دیدزدن ِ دایمی و روسپی‌های بی‌شماری که در خیابان‌ها می‌بینی، به نمایش درمی‌آید. به زن‌ها خیره می‌شوند و می‌گویند: «ماشاالله». یعنی به قول خودشان از یک طرف "مرتکب ِ عمل حرام می‌شود"، اما از طرف ِ دیگر از اصطلاحی مذهبی استفاده می‌کنند و می‌گوید: «ماشاالله.» تقریبن تمام مردم، به محض ِ این‌که دهان‌شان را بازمی‌کنند، دروغ می‌گویند. با این وجود اما مهربان و کمک‌رسان هستند. بیشترشان کلی خرج ِ ظاهرشان می‌کنند. مرتب می‌خواهند که دیگران تحسین‌شان کنند و در صحبت‌های‌شان از آن‌ها به عنوان ِ آدم‌های شوخ، خیرخواه، و اما قبل از هرچیز «باکلاس» نام ببرند. زبان واقعیت را لاپوشانی می‌کند. واقعیت سخت است، زبان نرم و لطیف. سرخودشان را خیلی کلاه می‌گذارند، تا احتمالن مجبور نشوند، پیش خودشان اعتراف کنند که هم از نظر درونی و هم از نظر ِ مادی چقدر فقیرند. میل به کار متمایل به صفر است. همه مرتب در حال آه و ناله‌اند که کارشان چقدر سخت است، گرچه وقتی آن‌ها را سرکارشان زیر نظرمی‌گیری، می‌بینی تقریبن اصلن از جای‌شان تکان نمی‌خورند. یک مغازه، اندازه‌ی حمام خانه‌ی ما، چهار نفر کارمند دارد، اما هیچ‌کدام‌شان نمی‌آیند جلو تا به تو به عنوان مشتری کمک کنند. بله، «کارشان سخت است» دیگر. رانندگی که برای خودش چیزی است. خیابان‌های یک‌طرفه‌ای می ‌بینی که در ان‌ها، حتا وقتی پلیس هم آن‌جا هست، ماشین‌ها سی‌ متر دنده عقب می‌روند. اصلن این‌طور نیست که برگردند، بلکه با کمال پررویی شروع می‌کنند به بحث کردن. اما «بی‌خیال، مهم نیست.» چرا که اگر راننده دلیلی قانع‌کننده داشته باشد، پلیس می‌گذارد این یکی یا آن یکی دنده عقب برود. و این‌طور نیست که به پلیس پول بدهند، نخیر، چرت و پرتی تحویل پلیس می‌دهند و قانعش می‌کنند. علاوه براین در رانندگی بسیار خشن هستند. اما خنده‌دار این است که حتا در رانندگی هم تعارف می‌کنند. امروز یک ماشین وسط چهارراه ایستاده بود و ساعت‌ها با یک عابرپیاده بحث می‌کرد که کی اول برود. تعارف وسط ترافیک در قلب تهران. چرا که نه؟؟ مگر چه اشکالی دارد؟؟ در یک پراید تا هفت نفر آدم جا می‌گیرد، تازه آن‌هم بدون بچه. در مورد تعداد بچه‌ها که عدد سر به فلک می‌زند. گاهی، وقتی در ماشینی بازمی‌شود، فکرمی‌کنم یک گربه همین الان زاییده است. این‌همه بچه در فضایی آن‌قدر کوچک! چیزی که هرگز فراموش نمی‌کنم، این است که دو تا ماشین وسط ِ ترافیک، جایی تقریبن به اندازه‌ی پنج متر بین خودشان بازکرده بودند، فرش پهن کرده بودند، رویش نشسته بودند و داشتند گپ می‌زدند. فکر می‌کنم اگر کسی به آن‌ها چای و شیرینی تعارف می‌کرد، حتمن قلیان‌شان را هم بیرون می‌آوردند و قلیان‌کشان به گپ‌شان ادامه می‌دادند. باور کن، من این را با چشم‌های خودم دیدم. نمی‌دانم کدام‌یک خنده‌دارتر است، خود ِ نفس ِ عمل یا این‌که هیچ‌کس اعتراض نمی‌کرد.
کافی است. بقیه‌اش بماند برای وقتی که هم‌دیگر را دیدیم...

[1] نویسنده‌ی نامه نمی‌داند که در ذهن ِ ایرانی «خارج» به معنای اروپای غربی و آمریکا است. چون درک و برداشت ِ آلمانی ِ او از «خارج»، سراسر ِ جهان، منهای آلمان است. م.

ترجمه

2006-05-20T01:56:00.000+02:00

کورت توخولسکی[1]

فارسی: ناصر غیاثی
زن و شوهری جوک تعریف می‌کنند

- آقای پانتر[2] دیروز ما یه جوک‌ ِ خیلی باحال شنیدیم که باید براتون...یعنی من باید براتون تعریف کنم. شوهرم داستانشو می‌دونه...اما جوک‌ ِ خیلی جالبیه. خوب گوش کنین. یه مرد، والتر[3]، توتون رو نریز رو میز، اوناهاش! داری تموم توتون رو می‌ریزی رو فرش. خُب، یه مرد، نه، یه را‌ه‌پیما توی کوه گم می‌شه. یعنی می‌ره کوه و راهو گم می‌کنه، توی آلپ. چی؟ توی دولومیتن[4]؟ خب توی آلپ نبوده، فرقی هم نمی‌کنه. شب شده بود و همین‌طور که می‌رفت، یه جایی یه نوری می‌بینه و مستقیم می‌ره طرف نور... بذار تعریف کنم دیگه. اینم باس گفت... همین‌طور می‌ره طرفش. اون‌جا یک کلبه‌س که یه زن و شوهر ِ کشاورز توش زندگی می‌کنن، یه زن کشاورز و یه مرد کشاورز. مرد کشاورز پیره و زنش جوونه و خوشکل، بله، زنه خوشکله. رفتن بخوابن. نه، هنوز نرفتن تو تخت...
- زن ِ من نمی‌‌تونه جوک تعریف کنه. بذار من تعریف کنم. بعدن می‌تونی بگی دُرُس تعریف کردم یا نه. خُب حالا من براتون تعریف می‌کنم. بله، مرده لابلای دولومیتن راه‌پیمایی می‌کرد. گم می‌شه. تا این که می‌رسه به – تو آدمو پاک گیج می‌کنی، اصلن این‌جوری نبود که. توی دولومیتن، این‌جوریه. تو دولومیتن یه مرد کشاورز با زن جوونش زندگی می‌کنه. اونا دیگه چیزی برای خوردن ندارن. فقط یک قوطی کنسرو گوشت گاو دارن، تا بازارروز بعد. و اینو واسه خودشون نگه داشتن. تا سروکله‌ی ...چرا؟ کاملن درسته. ساکت شو... تا این‌که نصفه شب یه مرد راه‌پیما می‌رسه، خلاصه... در می‌زنه، مردی که راهو گم کرده‌. خواهش می‌کنه واسه خواب بهش جا بدن. در حالی‌که اونا جای اضافی واسه خواب نداشتن، یعنی فقط یه تخت داشتند که دو نفری تویش می‌خوابیدن. ها؟ چرت می‌گی، تروده[5]... اتفاقن می‌تونه خیلی هم خوب باشه!
- واه، من که نمی‌تونم با یه نفر تو یه تخت بخوابم. همش یکی بغل ِ گوش ِ آدم باشه که توی خواب دست و پا بندازه ...نه، من یکی نمی‌تونم.
- اصلن هم لازم نکرده. هی حرفمو قطع نکن.
- تو می‌گی که خوبه. به نظر من هیچم خوب نیس.
- خلاصه...
- والتر! خاک سیگارت! نمی‌تونی یه زیر سیگاری واسه خودت برداری؟
- خلاصه... حالا راه‌پیماهه وایساده توی کلبه و بارونم داره می‌بارد چی و اونم می‌خواد اون‌جا بخوابه. کشاورزه بهش می‌گه: می‌تونه تو تخت بخوابه، با زنش.
- نه، این‌جوری نبود که. همه‌ شو داری اشتباهی تعریف می‌کنی، والتر! وسط ِ اونا، بین کشاورزه و زنه. یعنی راه‌پیماهه وسط اونا.
- جهنم! وسط شون. حالا چه فرقی می‌کنه؟
- اتفاقن خیلی هم فرق می‌کنه... تموم لطف قضیه تو همینه.
- لطف جوک اصلن تو این نیس که اون مرده کجا می‌خوابه.
- معلومه که لطفش تو همینه. آقای پانتر جوک را چطو بفهمه...بذار من تعریف کنم. من تعریف می‌کنم. خلاصه، مرده می‌خوابه، می‌فهمین؟ می‌خوابه وسط پیرمرد و زنش. بیرونم داره رعد وبرق می‌زنه. بذار تعریف کنم دیگه.
- پاک داره عوضی تعریف می‌کنه. اولندش که اصلن رعدوبرقی نیس، بلکه در کمال آرامش خواب شون می‌بره. کشاورزه یهو بیدارمی‌شه و به زنش می‌گه – تروده، برو گوشی رو وردار، تلفن داره زنگ می‌زنه. خلاصه، نخیر، معلومه که راه‌پیما هیچی نمی‌گه. کشاورزه به زنش می‌گه... کیه؟ کی تلفن زده؟ بهش بگو بعدن زنگ بزنه، الان که هیچ وقت نداریم. آره. نه. آره. گوشی رو بذار. بذار دیگه.
- جوک رو تا آخر براتون تعریف کرد؟ نه؟ هنوز تموم نکرده؟ خُب تعریف کن دیگه.
- کشاورزه می‌گه: من باس برم بیرون، ببینم بُزم در چه حاله، فک می‌کنم بندشو پاره کرده. بعد فردا دیگه شیر نداریم. می‌خوام ببینم در ِ طویله خوب بسته شده یا نه.
- والتر، معذرت می‌خوام که حرفتو قطع می‌کنم. ولی پاول[6] گف، بعدن نمی‌تونه تلفن کنه. غروب زنگ می‌زنه.
- باشه. غروب. خلاصه کشاورز – یه ذره قهوه بریزین واسه خودتون- خلاصه کشاورزه می‌ره بیرون وهنوز پاشو از در بیرون نذاشته، زن جوان یه سقلمه می‌زنه ...
- اشتباهه. کاملن اشتباهه. همون دفعه‌ی اول که سقلمه نمی‌زنه. کشاورزه می‌ره بیرون، اما زنش دفعه‌‌ی سوم سقلمه می‌زنه- چون کشاورزه سه بار می‌ره بیرون- به نظر من این‌جاش خیلی خنده‌داره! بذار من تعریف کنم. خلاصه کشاورز می‌ره بیرون سراغ بز و بزه هم سرجاشه. و دوباره برمی‌گرده تو.
- اشتباهه. کشاورزه خیلی بیرون می‌مونه. تو این فاصله زن جوان به راه‌پیماهه می‌گه...
- زنه هیچی نمی‌گه. کشاورزه میاد تو...
- اولش که نمیاد تو!
- خلاصه، کشاورزه میاد تو و وقتی یه ذره خوابید، یهو از خواب می‌پره و میگه: باید برم به بزم سر بزنم و دوباره میره بیرون.
- پاک یادت رفته بگی که راه‌پیماهه خیلی گرسنه‌ش بود و بعدش کشاورز و زنش گفتن که هنوز یه کم پنیر دارن...
- شیرم بگو!
- شیر و کمی هم گوشت کنسروی هم هس، ولی نمی‌تونن بهش بدن چون باید تا بازار روز ِ بعد نگرش دارن. بعد می‌رن بخوابن.
- و حالا که کشاورزه رفته بیرون، اون بهش سقلمه می‌زنه، یعنی زنه یه سقلمه می‌زنه به پهلوی راه‌پیماهه و می‌گه: ها؟...
- اصلا و ابدا. به هیچ وجه. اینو که داری میگی غلطه والتر! زنه که نمی‌گه (ها).
- معلومه که می‌گه (ها). پس چی می‌گه؟
- می‌گه: الان وقتشه که...
- برعکس. زنه می‌گه: (ها) و یه سقلمه می‌زنه به پهلوی راه‌پیماهه...
- والتر! تو واقعن تموم جوک‌ها رو خراب می‌کنی.
- عجب! من تموم جوکا رو خراب می‌کنم؟ تو تموم جوک‌ها رو خراب می‌کنی. من که جوک خراب نمی‌کنم. زنه می‌گه که...
- حالا بذار من جوک رو تعریف کنم. تو شیره‌ی جوک رو می‌گیری.
- ببین تروده، نذار جوش بیارم. وقتی شروع کردم به تعریف ِ یه جوک، می‌خوام تا آخرش رو خودم بگم...
- تو که شروع نکردی. به هرحال من می‌خوام جوک رو تا آخر تعریف کنم...من شروعش کردم. چون تو که نمی‌تونی جوک تعریف کنی. حداقل درست بلد نیستی.
- منم داستان خودمو تعریف می‌کنم، به شیوه‌ی خودم و نه به شیوه‌ی تو. اگه خوشت نمیاد، مجبور نیستی گوش کنی...!
- من که نمی‌خوام گوش کنم. می‌خوام تا آخر تعریفش کنم، جوری تعریف کنم که آقای پانتر از داستان لذت ببره!
- اگه فک می‌کنی که گوش دادن به حرفای تو لذت داره...
- تروده...
- حالا شما بگین آقای پانتر اینو میشه تحملش کرد؟ سراسر هفته رو همین‌جوری جوش آورده‌س. من داشتم...
- تو...
- جوش آوردن ِ تو...
- الان میگه: عقده! مادرت خیلی راحت می‌گه: تربیت ِ بد...
- تربیت ِ من...
- کی قضیه رو از وکیل پس کرفت؟ کی؟ ها؟ من بودم؟ تو! تو تقاضا کردی که طلاق نره...
- دروغه!
بووم. بسته شدن ِ در سمت راست. بووم. بسته شدن در ِ سمت چپ.
حالا من نشستم این‌جا با یک جوک‌ ِ نصفه نیمه.
مرد ِ راه‌پیما به زن ِ جوان ِ کشاورز چی گفته بود؟

:Aus

Die grossen Meister
Deutsche Erzähler des 20. Jahrhunderts
Band II
Im Bertelsmann Lesering
S. 250

[1] Kurt Tucholsky روزنامه‌نگار، نویسنده، شاعر و طنزپرداز آلمانی متولد برلین و خودکشی در سوئد ( 1935- 1980 )
[2] Panter
[3] Walter اسمی مردانه
[4] Dolomiten رشته کوهی در نزدیکی آلپ
[5] Trude اسمی زنانه
[6] Paul اسمی مردانه

طرح

2006-05-16T21:07:00.000+02:00

اِسی

کیف ِ چرمی‌ ِ دانشگاهی اسفندیار همیشه همراه اوست، در عزا و عروسی. درش هم همیشه‌ی خدا بازست. تا می‌رسد پرتش می‌کند یک گوشه. پُر است از مجله و كتاب و کاغذ. لای هر کدام خلال‌دندان ِ رنگ و رو رفته ای، تکه‌ای دسمتال کاغذی مصرف‌شده‌، پاکت نامه‌ای بازشده، خودکاری جوهرداده یا مدادی به اندازه‌ی بندانگشت، دیده می‌شود. مداد را معمولن لای دفترهای قد و نیم‌قدش می‌بینی. دایم یادداشت برمی‌دارد. عضو هیچ انجمن و گروهی نیست اما با تمام انجمن‌ها و گروه‌ها در اقصا نقاط جهان در ارتباط است. می‌گوید: « کار سازمانی کافی است، باید محفل‌های روشنفکری راه انداخت.» با همه جور روشن‌فکر ارتباط دارد.از همه جور روشن‌فکر خاطره دارد. به هر «روشن‌فکر ِ مطرحی » حرف ِ « تکان‌دهنده» زده‌است. در هر نشریه و مجله‌ی روشن‌فکری مطلبی دارد، همه « با اسم مستعار»؛ خودش می‌گوید.
اسفندیار چند وقتی زندانی سیاسی بوده. همه خاطرات ِ زندانش را ازبرند. الان دارد دکترای فلسفه می‌گیرد. خودش می‌گوید: « دانشجوی دانشگاهی هستم در آلمان با قدمتی چهارصد ساله در فلسفه.» تزش «سنجش ِ پسامدرنیستی ِ نظام نشانه‌ای ملاصدرا در سُهروردی و اسطوره‌ی سی‌مرغان در دبستان ِ حکمت ِ غرب، نزد ِ هایدگر» است. آلتوسر و آدرنو و ژان پیاژه و هرمنوتیك و زیبایی‌شناسی‌ ِ همه‌ی مكتب‌ها را ازبرست؛ خودش می‌گوید: «نحله‌های‌ فكری.» نقد دانشگاهی و تفسیری و روان‌کاوانه را بی‌هوده می‌داند. تکیه‌ کلامش « نقد، فقط نقد ِ هرمنوتیک » است. یک‌بار وقتی یک خانم کارگردان تئاتر دیگر نخواست با او بخوابد، در حضور جمع به او گفت: «همان‌طور که با نقدهایم ترا به عرش اعلاء رساندم، همان‌طور هم به خاک سیاه می‌نشانمت.» می‌گوید: «من دومین فیلسوف ِ شفاهی ِ جهانم. » تا به حال کسی به او نگفته: « یکی داشتیم، دو تا شد.» چهل و چند سال از عمرش می‌گذرد.
سرش طاس است. دایم با نوک انگشت ِ اشاره، عینک کُلُفت و پهنش را هُل می‌دهد بالا. همیشه قسمتی از پایین ِ شکم ِ نُقلی ِ کوچکش با پشم‌های سیاه ِ نزدیک ناف پیداست. می‌گوید: «من از هرچیز تنگ بیزارم. چه جامعه باشد چه شلوار.» تا به حال کسی از او نپرسیده: «حالا هیچ استثنایی هم ندارد؟» همیشه ته ریشی دارد. و یا اگر اصلاح کرده باشد، این‌جا و آن‌جای صورتش کُپه کُپه، واحه‌هایی از موهای ریز و سیاه - سفید می‌بینی. یا دستشویی ِ حمام خانه‌اش کم‌نور است یا آینه‌‌ ندارد. اسفندیار بو می‌دهد.
زیاد حرف می‌زند و موقع حرف زدن هر دو دستش - اگر توی دماغ نباشد یا زیر بغل یا پشم‌های سفید سینه‌اش را نخاراند - در جهت‌های مختلف تكان می‌خورد. لای دندان‌هایش معمولن چیزی گیر کرده است. گوشت نمی‌خورد. همیشه یک کوکاکولا سفارش می‌دهد. فورن آن را می‌نوشد و بعد می‌افتد به جان ِآب‌جوی این و آن. کمی از غذایت را ناخنک می‌زند. بعد که می‌گویی: «یک سالاد برایت سفارش بدهم؟ مهمان من.»، می‌گوید: « خیلی ممنون. اصلن فکری بدی نیست.»
سیگاری نیست، یکی دو نخ از سیگار این و آن می‌كشد.

اِسی فیلسوف و منتقد شهر و دوست ِ ماست.

رابطه

2006-05-15T04:14:00.000+02:00

- این چیزو کجا گذاشتی؟
- پیش چیز.

2006-05-12T22:30:00.000+02:00

کسالت‌بارترین گفت‌گو، گفت‌گو با آدمی است که با هرچه که می‌گویی، موافق ‌است.

2006-05-10T01:36:00.000+02:00

و اما قضیه‌ی نون یا تنوین

بینی ِ گوگول و همزاد ِ دُسته یفسکی

2006-05-10T00:55:00.000+02:00

دارم کتاب ِ «داستایفسکی – هانری تراویا، ترجمه‌ی حسینعلی هروی» را می‌خوانم. انتشارات ِ نیلوفر، چاپ ِ اول، زمستان 1369. می‌رسم به صفحه‌ی 125 . تراویا می‌گوید داستایوفکسی رمان ِ «هم‌زاد»، یا به قول آقای هروی «دوبل» را از داستان ِ معروف ِ «بینی» ِ گوگول تقلیدکرده. می‌نویسد:
«فصل دوم داستان بینی با این جملات آغازمی‌شود:"کوالف (در پانوشت Kovalev)، معاون کالج، صبح ِ بسیار زود بیدار شد و با لبهایش صدای ((بِرٌ)) درآورد. پس آنگاه بدنش را کشید، درازکرد و دستور داد آینه کوچکی را که روی میز قرارداشت بیاورند. او می‌خواست یک جوش کوچک را که شب گذشته روی بینی‌اش درآمده بود نگاه کند."»
وقتی می‌بینم کوالف هم بدنش را می‌کشد و هم درازمی‌کند، مشکوک می‌شوم. سرم را بلند می‌کنم، به قفسه‌ی ادبیات روس ِ کتاب‌خانه‌ام نگاه می‌کنم. بله، «یادداشت‌های یک دیوانه و هفت قصه دیگر» از گوگول به ترجمه‌ی آقای خشایار دیهیمی را دارم. نشر نی، چاپ اول، 1381. منبع هم داده است: Diary of a madman, and other stories. . بله، خوش‌بختانه ترجمه‌ی داستان ِ آن‌جا بینی و این‌جا دماغ هم در آن هست. فصل دوم ِ داستان در صفحه‌ی 101 را بازمی‌کنم. می‌خوانم:
«کاوالیوف (پانویس ندارد)، افسربازاریاب، زودتر از معمول از خواب برخاست. صدایی رررررر مانند از میان لب‌هایش خارج کرد. همیشه هنگام بیدارشدن چنین می‌کرد و اگر دلیل این کارش را می‌پرسیدند، دلیل قابل قبولی نمی‌توانست ارائه کند. کاوالیوف خمیازه‌ای کشید و خواست آینه‌ کوچکی را که روی میز بود، برایش بیاورند. می‌خواست نگاهی به جوش کوچکی که شب قبل روی بینی‌اش ظاهر شده بود بیندازد.»
دو متن را مقایسه می‌کنم، تفاوت‌ها کم نیستند، از تفاوت ِ اسم و شغل بگیر تا وجود یا عدم وجود ِ یک جمله‌ی تقریبن طولانی . به خودم دل‌داری می‌دهم: «ترجمه از روی ترجمه این گرفتاری‌ها را هم دارد دیگر. متن اول از فرانسه ترجمه شده و متن دوم از انگلیسی. تازه معلوم نیست خود ِ آن ترجمه‌ها از چه زبانی بوده. خیال کن یکی از این چهار مترجم از روی دماغ ِ گوگول تقلیدکرده‌اند.» می‌گذرم. برمی‌گردم به کتاب هانری تراویا تا ببینم استاد داستایفسکی بالاخره چگونه از گوگول تقلید کرده‌اند. در ادامه می‌خوانم‌:
« و رمان دوبل (یا همان هم‌زاد ِ خودمان)این‌گونه آغاز می‌شود: "ساعت نزدیک هشت صبح بود. یاکُف‌پترویچ گلیادکین صاحب‌منصب ِ عالیمقام از یک خواب طولانی برخاست، دهن دره کرد، درازشد و خمیازه کشید و بالاخره در حالیکه از تختخوابش به پایین می‌جست چشم‌ها را گشود و به سوی آینه گردی که روی کمد قرارداشت دوید. به خود گفت آقای گلیادکین اگر یک جوش درشت وسط چهره‌اش درآمده بود چه حکایتی می‌شد؟" و همین‌گونه در سراسر کتاب می‌توان مطالب را به موازات متن گوگول تعقیب کرد.»
چرا این یکی هم خمیازه می‌کشد و هم دهن دره می‌کند؟ ببینم ترجمه‌ی فارسی ِ "هم‌زاد" یا به قول آقای هروی، "دوبل" را ندارم؟ سربلندمی‌کنم. چرا. دارم. فئودور داستایوسکی، ترجمه‌ی ایرج قریب، نشر نقره، 1368. می‌آورم و در صفحه‌ی 9می‌خوانم:
" وقتی یاکف گولیادکن (در پانویس آمده: Yakof Petrovich Goliadkine ) مشاور صاحب منصب، از خوابی طولانی بیدار شد، ساعت نزدیک هشت بود. خمیازه کشید، غلتی زد و سرانجام تصمیم گرفت، چشمهایش را کاملا بازکند. مثل آدمی که هنوز تردید دارد خواب است یا بیدار..."
مقایسه می‌کنم، نه در ترجمه‌ی آقای هروی این‌ها نیامده. می‌خواهم بدانم بالاخره این آقای یاکف کی از تخت‌خوابش بیرون می‌آید و آن جوش معروف را می‌بیند. پس ادامه می‌دهم، کارم به صفحه‌ی بعد می‌کشد. صفحه‌ی 10. تازه در سطر ِ نهم ِ این صفحه آمده:
«... ولی لحظه‌ای بعد، جستی زد و تختخوابش را ترک گفت. سرانجام گویی سودایی را که هنوز در اطراف افکار پریشان و نامرتبش دورمی‌زد، بازیافت. از بستر بیرون آمد، به طرف آینه کوچک مدوری که روی کمد بود، دوید. تصویری در آن منعکس شد – چهره‌ای خواب آلوده چشمهایی به‌هم خورده و طاسی بسیار پیشرفته – در واقع چنان عادی بود..."

ضمن‌این‌که از کشف ِ معنای جمله‌ی دوم کتاب ناتوانم، هنوز در خماری ِ آن جوش ِ کوچک ِ روی بینی هم مانده‌ام. ناچارم ادامه بدهم تا ببینم این آقای گولیدکن ِ آقای داستایوفسکی سرانجام آن جوش ِ روی دماغ ِ گوگول را می‌بیند و لب به سخن می‌گشاید یا خیر. بله، سرانجام در سطر 16 آمده:
" اقای گولیادکین زیرلب گفت:« یک چیز ناجور اتفاق میافته. اتفاق بدی میافته. همین امروز یک خیطی بالا میارم..."

و همین‌طور با لهجه‌ی غلیظ تیرونی، خیلی چیزهای دیگر هم می‌گوید، اما هنوز از آن جوش کوچک ِ معروف خبری نیست که نیست. تا وقتی چند سطر پایین‌تر که «آینه را سرجایش گذاشت...»،

از یافتن آن جوش لعنتی دل می‌کنم. ناامید و سرخورده برمی‌گردم دوباره به کتاب ِ اصلی‌ام. در صفحه‌ی 126 می‌خوانم:
«داستایفسکی به هنگام تصحیح اثرش برای تجدید چاپ کوشش کرد که این رد پا را محوکند. پس ناچارشد قسمت زیادی از کتاب خود را که در آن سخن از بینی رفته بود حذف کند.»

آها. بسیار خوب. حالا حواسم می‌تواند ِ جمع باشد که خطایی رخ نداده. خوب شد که کسی را متهم به چیزی نکردم.
این درست که آقای قریب منبع ترجمه‌شان از "هم‌زاد" را نه در شناسنامه‌ی کتاب و نه در مقدمه‌ی آن آورده‌اند، اما لابد و حتمن منبع ِ ترجمه‌ی ایشان، چه انگلیسی چه فرانسه‌ (ایشان خوانندگان را لایق ِ دانستن ِ نشانی ِ متن اصلی ندانستند.) ترجمه‌ی چاپ ِ اول ِ، هنوز تصحیح‌نشده‌ی رمان "هم‌زاد" یا به قول آقای هروی "دوبل"، در سال 1846، یعنی تقریبن صدوشصت سال پیش بوده...

هانری تروایا در ادامه‌ی کتاب از آثار دیگری از داستایفسکی حرف می زند که من ترجمه‌های فارسی‌ ِ برخی‌شان را دارم، اما راستش دیگر می‌ترسم بروم سراغ آن‌ها. ضمن این‌که یکی نوشته «داستایفسکی»، آن دیگری «داستایوسکی» و سرانجام سومی «داستایوفسکی». کسی چه می‌داند، شاید دُسته‌یفسکی، با اسامی ِ مختلف، اما شبیه به هم آثارش را منتشر می‌کرده. نمی‌دانیم که.

تنوین

2006-05-06T16:06:00.000+02:00

در مورد تبدیل ِ تنوین به "ن" ِ فارسی، سه چهار ایمیل و پیام دریافت کرده‌ام که مرا به مقاله‌ی آقای آشوری ارجاع داده‌اند. برای این دوستان نوشتم که من آن مقاله را خوانده‌ام و با حرف‌های آقای آشوری موافق نیستم. در نوشته‌ی حاضر می‌کوشم، بگویم چرا.

پیشاپیش اما در حاشیه می‌خواهم به نکته‌ای درباره‌ی یکی از وجوه ِ فرهنگ ِ ایرانی اشاره کنم. به نظرم این‌جا باردیگر آن سنت ِ حرف‌شنوی ِ چشم و گوش بسته‌ی ِ ایرانی از بزرگ‌تر یا فراتر از آن، این صولت ِ دانش و قلم ِ آقای آشوری بوده که احتمالن این دوستان را تحت ِ تاثیر قرارداده و به قانع شدن‌شان انجامیده است. و نه استدلال و گفت‌گو. انگار امضای آقای آشوری پای مقاله برای‌شان کافی بود. من عمیقن اعتقاد دارم - و این را آثار ِ آقای آشوری نشان می دهند- که خود ِ ایشان اساسن چنین نمی‌اندیشند.
پس با احترام ِ تام به آقای آشوری

نخست این‌که ایشان به تفاوت بین زبان ِ گفتاری ( (gesprochene Sprach و زبان ِ نوشتاری(geschriebene Sprache) بسیار کم پرداخته‌اند. توجه‌ی آقای آشوری بیشتر معطوف است به زبان ِ نوشتار. و دو دیگر کاربرد ِ واژه‌ها در سطوح ِ مختلف ِ زبانی از نظر ایشان پنهان مانده است.
برخلاف نطر آقای آشوری این وسوسه نیست - که اگر بود، می‌بایست یک گام به عقب‌ رفت و پرسید: این وسوسه از کجا ناشی می‌شود؟- که برخی از نویسندگان را واداشته در زبان نوشتار تنوین را براساس تلفظ آن در فارسی به "ن" تبدیل کنند. این شیوه یک نیاز بوده برای حل ِ یکی از مشکلات ِ زبان ِ فارسی، یعنی آسان‌کردن ِ خواندن و نوشتن خط ِ فارسی و به دنبال آن آسان‌کردن ِِ آموختن ِ آن. و نیز - بدون دچارشدن به بیگانه‌ستیزی و بیگانه‌زدایی ِ رادیکال در زبان، مثل تلاش‌های زنده‌یاد ِ احمد کسروی برای ساختن ِ زبان پاک- فارسی‌سازی ِ واژه‌های بیگانه‌ و در این مورد ِ خاص واژه‌های عربی‌تبار. این شیوه نه تنها به «ابهام خط ِ فارسی» نمی‌افزاید بل‌که از ابهام ِ آن می‌کاهد. یک کودک ِ نوآموز ِ زبان فارسی، نوشتن و خواندن ِ "اتفاقن" را سریع‌تر و راحت‌تر یادمی‌گیرد تا "اتفاقآ " را. پس من نمی‌پذیرم که این نوع نوشتن « رویکرد به دستکاریِ‌ آسان‌یابِ ذوقی و بی‌منطق است». می‌بینیم که این شیوه‌ی نوشتن، منطق دارد و نمی‌توان آن را "بی‌منطق" خواند. دست‌بالا می‌شود گفت: " پیرو منطق ِ غلطی است."
آقای آشوری برای ننوشتن تنوین دو پیش‌نهاد دارند: یکم: « راهِ حلِ درستِ مسأله... بازگشت به ساختارِ درست و سالمِ ساختمانِ قید در زبانِ فارسی ست. یکی از راه‌هایِ آن یادآوریِ دو باره‌یِ واژه‌هایِ فارسی ست که واژهایِ عربی‌تبار با ساختارِ دستوریِ عربی جایِ آن‌ها را گرفته اند. برایِ مثال، می‌توان به یاد آورد که به جایِ «تقریباً» کم- و- بیش و کمابیش را داریم، به جایِ «عمیقاً» ژرف، به جایِ «حقیقتاً» به‌راستی، به جایِ «لزوماً» ناگزیر، به جایِ «دفعتاً» ناگهان، به جایِ «تدریجاً» رفته- رفته. » به عبارت دیگر پیش‌نهاد ایشان دورانداختن این واژ‌ه‌ها از طریق ِ بهره‌گیری از مترادفات آن‌ها در زبان فارسی است. دو دیگر: «می‌‌توانیم عادت‌هایِ دیرینه را کنار بگذاریم و با واژه‌هایِ عربی‌تبار همچون واژه‌هایِ پذیرفته شده‌یِ فارسی رفتار کنیم و به قاعده‌یِ درستِ فارسی از آن‌ها قید بسازیم. برایِ مثال، به جایِ «تقریباً» بگوییم «به‌تقریب» یا ظاهراً/ به‌ظاهر، سریعاً/ به‌سرعت، دقیقاً/ به‌دقّت، ابداً/ تا ابد، تدریجاً/به‌تدریج، و جز آن‌ها. » هر دو پیش‌نهاد به معنی ِ دورانداختن و حذف ِ واژه‌های تنوین‌دار ِ عربی‌تبار ِ موجود در زبان ِ گفتاری یا نوشتاری ماست. واژه‌هایی که سالیان ِ سال است در زبان فارسی زندگی می‌کنند و کاربردشان انکارناپذیر و اجتناب‌ناپذیر است. به عبارت دیگر اگر به پیش‌نهاد آقای آشوری عمل کنیم، باید، با بکارنبردن این واژه‌ها، آن‌ها را از قاموس زبان فارسی حذف و پاک کنیم. که گذشته از این‌که امری ناممکن است، دلیلی هم برای انجام آن در دست نداریم، مگر عربی‌تبار بودن‌شان. غلط یا درست بودن ِ یک واژه را نه فرهنگ‌ستان یا زبان‌دانان و نویسندگان، بلکه مردم تعیین می‌کنند. وقتی کلمه‌ای در زبانی جاافتاد، یعنی مردم آن را گفتند و نوشتند، آن کلمه دیگر وارد آن زبان شده و کاربرد یافته است. نگاه ِ تحقیرآمیز انداختن به این‌گونه واژه‌ها و کوشش برای بیرون راندن‌شان از زبان، از طریق ِ پرهیز از گفتن یا نوشتن‌شان، بی‌تردید مانع از ادامه‌ی زندگی ِ آن‌ها در یک زبان ِ نخواهدشد. اگر امروز کلماتی مثل "خواهشن" وارد زبان مردم شده است، به هیچ طریقی نمی‌توان آن را از زبان بیرون انداخت و به تبعیدی برگشت‌ناپذیر فرستاد. بکارنبردن آن در زبان ِ نوشتار، به هیچ وجه مانعی برای ادامه‌ی حیاتش در زبان گفتار نیست. هم‌چنین است اصطلاح ِ بسیار متدوال ِ امروزی ِ «عمرن».
گذشته از این اگر بخواهیم به جای "عمیقن" بنویسیم "ژرف"، آن وقت باید به جای «عمیقن از او متنفرم» بگوییم یا بنویسیم: «ژرف از او متنفرم» و اگر به جای "حقیقتن" بگوییم یا بنویسیم به "راستی"، آن‌وقت ناچاریم به جای « او حقیقتن آدم درستی است» بگوییم و بنویسیم :«او به راستی آدم درستی است.» یا «این حرف ِ من لزومن به معنای آن نیست که.../ این حرف ِ من ناگزیر به معنای آن نیست که...». هم‌چنین است: «آدم ِ تقریبن قدبلندی بود\ آدم ِ به تقریب قدبلندی بود.» «دقیقن همین‌طور است که می‌گویی/ به دقت همین‌طور است که می‌گویی.» گذشته از این‌ها، اگر لزوم داستانی ِ یک داستان – به مثل نشان دادن ِ دورانی که یک شخصیت در آن زندگی می‌کند (مثلن همین ایران ِ امروز ِ خودمان) - ایجاب کند، که یک شخصیت ِ داستانی بگوید: «عمرن» یا «خواهشن»، آن وقت تکلیف چیست؟ و یا به جای "بخشن" یا "بعضن"، چه مترادف دیگری برای teilweise پیدامی‌کنیم؟ آیا خواننده به نویسنده‌ای نمی‌خندد که از زبان ِ شخصیت ِ ِ داستانش به قاتل ِ فرزندش، بنویسد:« ژرف از تو متنفرم.»؟ یا: در برابر این پرسش که «مگر فلانی زبان خارجی بلد است؟»، به جای «ابدن» بگویییم و بنویسیم: « تا ابد.»؟
علاوه برهمه‌ی این‌ها پیش‌نهاد آقای آشوری، چنان‌که خودشان هم اذعان دارند، همه‌ی واژگان ِ تنوین‌دار ِ موجود در زبان فارسی را دربرنمی‌گیرد. می‌توان مثال‌های متعددی برای چنین کلماتی یافت، مثلن من نمی‌دانم بهتر است به جای «ذاتن»، «ماهیتن»، «اصلن» و «اصولن»، یا «طبیعتن» چه بگویم یا بنویسم.

داستان

2006-05-03T00:57:00.000+02:00

" بهار، رویا و دالان‌های کابوس اردلان" در جن و پری

این جا و آن جا

2006-04-30T04:08:00.000+02:00

گرچه خودت، حالا بعد از سه سفر، دیگر اُستا شده‌ای و می‌دانی. اما بیا یک مروری بکنیم:
اولین عارضه‌ی‌ پس از برگشتن، یک افسردگی ِ - بسته به میزان دل‌بستگی به آن‌جا و آن‌جایی‌ها و مدت اقامت در این‌جا - سی تا چهل روزه است. که البته آرام آرام ناپدید می‌شود و دوباره به این‌جا عادت می‌کنی و آن‌جا دوباره می‌شود "آن‌جا" . روزهای اول از خواب که بیدار می‌شوی، خیال می‌کنی هنوز آن‌جایی. بعد می‌بینی نه، متاسفانه – و در برخی موارد ِ نادر خوش‌بختانه- دوباره این‌جایی و در رخت‌خواب خودت.
عارضه‌ی دوم نقشه‌کشیدن‌ها و برنامه‌ریزی‌هاست: « دیگر خسته شده‌ام. بس است. چند سال غربت؟ آن‌جا کی و چی هستم؟ این‌جا کی و چی؟ به زودی برمی‌گردم.» این را بویژه آن‌هایی می‌گویند که پس از چندین سال، از سفر اول‌شان برگشته‌اند. رادیکال‌هاش می‌گویند: « می‌خواهم برگردم. کمی پول جمع می‌کنم، آن‌جا یک خانه می‌خرم و می‌روم.» معقول‌ترهایش می‌گویند: « شش ماه آن‌جا، شش ماه این‌جا. حالا گیرم یک ماه بیش‌تر یا کم‌تر. چاره‌اش فقط رهن کردن یک خانه در آن‌جا و کرایه کردن یک آپارتمان ِ یک اتاقه در این‌جاست.» ولی دیدیم که تا امروز بیشترشان یا اصلن هیچ‌وقت نرفتند که بمانند یا اگر رفتند، یکی دو سال بیشتر دوام نیاوردند و برگشتند. آن‌هایی که ماندند، اصلن انگار هیچ‌وقت این‌جا نبودند. عده‌ی بسیار قلیلی هم هستند که می‌گویند: « اگر کلاهم هم بیافتد آن‌طرف‌ها، نمی‌روم. این‌همه ترس و خرج، سرانجام خسته و پشیمان برگردم؟؟ نصف همین پول را می‌دهم، دو هفته می‌روم کوبا، عیش دنیا را می‌کنم.» این عده از آن‌طرف بام افتاده‌اند. این‌ها همیشه دماغ سربالا بوده‌اند و ناراضی و شرم‌زده از ایرانی بودن‌شان.
عارضه‌ی سوم و بدترین‌شان برای هر سه دسته پول تلفن‌ است.
حالا کی برویم آن‌جا؟

راستی رسیدن بخیر.

2006-04-30T04:06:00.000+02:00

آه

2006-04-27T18:46:00.000+02:00

- کجا با این عجله؟
- می‌روم کمی آه بکشم. چند روز است نشده حتا یک دانه آه بکشم.

تکلمه

2006-04-26T00:46:00.000+02:00

از آن‌جا که حدس می‌زدم یافتن ِ متن آقای علی‌رضا در ادبیات لُخم مشکل باشد، از ایشان اجازه گرفتم و تمام متن را این‌جا کپی می‌کنم:
حوصله جار‌جار ندارم، اما دوستی به‌اصرار از من خواسته‌است از كمّ و كِیف تاریخ شفاهی ِادبیات معاصر ایران كه از نزدیك درگیر آن بوده‌ام كمی شفاف‌تر بنویسم...با این فرض كه بنده به‌ هیچ‌وجه در این گروه شخص شناخته‌ای نبوده و تا پایان هم نخواهم بود ، شناخت خودم از این مجموعه را این‌جا می‌آورم...به دلایلی كه دوست هم ندارم تا آخر به آن‌ها اشاره‌ای كنم ، حتا به دوستان خیلی خیلی صمیمی ، ترجیح می‌دهم مشاهدات و نظرات خودم را كه بعضاً در این‌وبلاگ بی‌پرده هم می‌نویسم حتی‌المقدور با اشارات باشند تا آنان كه خود دستی بر آتش دارند دریابند...جز این بوده تا به‌‌حال، الباقی تكذیب است و بس...
به‌دلایل‌ای كه فعلاً نزد خودم می‌مانند ، همیشه از این‌كه خودم را در متن بحث‌ها و نظرات بگذارم پرهیز داده‌ام...

گروهی كه جناب اكبریانی جمع كرده‌اند برایِ این مجموعه دقیقاً مانند عمله جمع كردن از دور میدان‌ها برایِ كارگری‌ست (قصد جسارت ندارم...اما روش یكی بوده است)...طبق یك‌سری معرفی‌هایِ استاد فلانی از دانش‌گاه فلانی كه مثلاً خب بد نیست این جوان كه ذوقكی هم دارد و شاید خرخوان بدی نبوده است و نمرات‌اش بد نیست...اصلاً ای بابا كجایِ این مملكت حرفه‌ای بوده‌است كه این‌‌جا باشد؟...بگذار این‌جوان هم یك لقمه نان گیرش بیاید...در ضمن این تازه‌كاران را ، مانند كارگر افغانی كه تبعه‌یِ نویسنده‌گی‌ِ حرفه‌ای ندارند و به‌قول اهل فن اهلیت این‌كار را ندارند ، به‌تر می‌توان استثمار كرد...مانند كارگران زن كه همه‌جا راحت‌تر استخدام می‌شوند چون مزد كم‌تری می‌گیرند...مثل سریال‌ها و فیلم‌هایِ سینمایی كه دیگر از بازی‌گران مشهور در آن‌‌ها كم‌تر سراغ می‌بینیم ، چون دست‌مزد‌ها‌یِ این بازی‌گران گم‌نام و به‌عكس حرفه‌ای‌ترها خوش‌چهره‌تر را می‌توان خوب دوشید ( اعم از معنوی و مادی).دقیقاً روشی كه در مطبوعات حاكم است...دوست ندارم دوست عزیزی را به درد ‌سر بیاندازم ، فقط تا آن‌جا گوشی دست‌تان بدهم كه فلان آقایی كه دارد ترك‌تازی می‌كند قبلاً به شغل شریف تراش‌كاری مشغول بوده‌است...و یا فلان خانوم انتخاب شایسته شده‌اند فقط برایِ آن چشم و ابرویی‌ست كه برایِ فلان دبیر تحریریه قمچیل كرده‌‌اند...
بگذریم...به قول صاحب ارض وبلاگ‌ستان خاله‌كرست‌بازی موقوف!
جناب اكبریانی هم گز نكرده و گزینش‌نكرده (تا آن‌جا كه می‌دانم) كار را سریع به درزی واسپرده‌اند...البته قصد ندارم مقصر اصلی را ایشان بنام‌ام...اصلاً...شرافت حرفه‌ای ایشان به‌جایِ خود...اما ندانم‌كاری‌ها ایشان را شریك دزد و رفیق قافله می‌كند...اگرچه ابتدا روش ایشان حرفه‌ای بوده است و اصراری بر سرعت عمل نداشته‌اند و بیش‌تر بر كیفیت متمركز بوده‌اند!!! اما از همان تقسیم‌كار و گزینش خشت‌ها معلوم بود این چینه‌ به ثریا !!! نرسیده واریز می‌كند...یك‌سری عشق‌شان می‌كشد مثلاً فلان نویسنده را بر می‌دارند...خب تقسیم اراضی ِخوش آب‌و‌هوا ته می‌كشد و نوبت به تتمه‌ها-ست( باز هم قصد جسارت نیست...اما پوچی و بی‌رحم‌ایِ این‌كارها از به‌كار بردن چنین ادبیات‌ای ناچارم می‌كند)...می‌مانند آن‌ها كه سر و زبان‌دار نبوده‌اند( گیرم سوادشان بیش‌تر هم بوده باشد) تو گویی زبانم لال ته-‌تفاله نصیب برده‌اند...غنایم جنگی تمام شد...غذا تمام است...حالا با چه تخصصی؟...آن‌اش زیاد مهم نیست(ارجاع به همان شاهد مثال آن آقا یا فلان خانوم مذكور در چند سطر پیش)...بگذریم...بنا به دلایلی ، قدم‌به‌قدم ، با پیش‌رفت تاریخ شفاهی ِ ادبیات معاصر ایران پیش می‌رفتم...اگرچه عمده گناهان را تا آن‌جا كه حق هم چنین بود برگردن ناشر قبلی انداخته‌اند ، اما حالا كه قرار است مانده‌ها را ناشر دیگری بیرون دهد...هم‌چنان همان مشكلات بالا رفع نشده باقی مانده‌اند....بماند آن‌دسته از نیرویِ پرتوان و جوشنده كه به‌مرور ایام و مواجهه با شلخته‌گی‌ها و بی‌تعهدی‌ها از گروه ریزش كردند...
پس با توجه به آن‌چه شرح دادم، مطالعه این مجموعه كه بسیار آماتوری تهیه شده‌است را توصیه نمی‌كنم.

میترا هدایت

2006-04-24T20:21:00.000+02:00

خانم میترا هدایت می‌گویند: « اگر من امروز لب به سخن گشوده‌ام به این نتیجه رسیده‌ام که دیگر زمان آن فرارسیده‌است، تا نسل‌های بعدی او (صادق هدایت) را بهتر بشناسند و با گذشته‌ی فرهنگی – اجتماعی خودشان ارتباط درست‌تری برقرار کنند...» ص 94. او برخلاف ِ جهانگیر هدایت، می‌کوشد با توسل به شنیده‌ها و دیده‌هایش، که برخی‌شان از «اسرار خانوادگی » بوده‌اند، ضمن شکستن برخی تابوها درباره‌ی هدایت، مثل ِ الکلی بودن و همجنس‌خواهی و رابطه با زن دوم ِ عمویش کریم هدایت، تصویری واقعی از صادق هدایت و خانواده‌ی او عرضه نموده و از آن تقدس‌زدایی کند. ایشان در یادداشت ِ پیش از گفتگو درباره‌ی " بوف کور" می‌نویسند: « عامل اصلی خلق این اثر خانواده‌ی او بوده است. لذا وجود رابطه بین بوف کور و روابط خصوصی و خانوادگی هدایت انکار ناپذیر است.» ص 56 تا جایی که خوانده‌های من کفایت می‌کند، این نخستین بار است که به ربط ِ بین خلق بوف کور و خانواده‌ی هدایت اشاره می‌شود. وی در طول مصاحبه بارها به این ربط ارجاع می‌دهد. از جمله: « ...برادارن او به نبوغی که داشت حسادت می‌کردند.» ص 60 و « ...او را مفت‌خور خانه‌ی پدری می‌دانستند.» «...صادق به نمونه‌ی یک بچه‌ی خنگ در فامیل تبدیل می‌شود.» ص 71 « حساسیت ِ برادارن هدایت درباره‌ی مسایل مادی زندگی هدایت» ص 77 او علت خودکشی ِ هدایت را نیز به صراحت خانواده‌ی او می‌داند: ص 71 و ص 82. وی چهره‌ی دیگری غیر از آن چهره‌ی عبوس و یا به قول پرسش‌گر "منزوی و گوشه‌گیر و درونگرا" از هدایت ارایه می‌دهد:« ... رقص روسی او خوب بوده. یک روز که در کافه‌ای واقع در پاریس موزیک روسی نواخته می‌شده، صادق مست بوده و شروع به رقصیدن می‌کند آن هم به شیوه‌ی روسی.» ص 68- 67 « صادق بسیار آدم خوشگذرانی بوده...» « ... دائم‌الخمر می‌شود. یعنی در دهه‌ی آخر زندگیش.» ص 67 و از اشاره به کشش ِ هدایت به موادمخدر ابایی ندارد. ص66 .
خانم میترا هدایت با شجاعت و صراحتی در خور ِ تحسین از دو نکته‌ی بسیار کلیدی در مورد زندگی ِ هدایت می‌گوید: یکم: رابطه‌ی هدایت با زن ِ دوم ِ عمویش، دکتر کریم هدایت: « درخشنده‌ خانم، زن مرحوم دکتر هدایت که از اقوام هم بود، معشوقه‌ی هدایت بود و صادق او را دوست داشت.» ص 74 دوم: همجنس‌خواهی ِ هدایت: ابتدا از کشف ِ « گرایش دیگر»ی در صادیق هدایت ص 74 و سپس در ص 75 به صراحت می‌گوید: « ...وقتی به اروپا می‌رود و خودش را بهتر درک می‌کند به سمت همجنس‌گرایی می‌رود...» تئوری فروید در مورد یکی از علت‌های همجنس‌گرایی مبنی بر داشتن مادری پدرگونه، و تطابق آن با تاکید جهانگیر و میترا هدایت بر فرمانروایی ِ مادر هدایت در خانه و علاقه‌ی مفرط او نسبت به صادق هدایت، بر باورپذیری ِ هرچه بیشتر ِ این گزاره می‌افزاید. «... پدر و مادرش به او علاقه‌ی وافری داشتند بخصوص مادرش.» ص 60 جهانگیر هدایت نیز به سرکردگی ِ مادر هدایت و علاقه‌ی مفرطش به هدایت پرداخته است.

در پایان بازهم درباره‌ی پرسش‌گر
درست به یاد ندارم کجا از قلم زنده‌یاد گلشیری خوانده بودم ( هم‌خوانی ِ کاتبان؟) که یکی از او تقاضای مصاحبه می‌کند. گلشیری می‌گوید:«از او پرسیدم، کدام کتابم را خوانده است. طرف می‌گوید: هیچ‌کدام.» (نقل به مضمون) پرسش‌گر ِ این کتاب، خانم مریم سادات گوشه مرا به یاد آن آدم ِ مورد ِ اشاره‌ی زنده یاد گلشیری می‌اندازد. در بلندخوانی گفتگو با جهانگیر هدایت به چند مورد اشاره کردم. این‌جا هم لازم می‌دانم، به چند مورد دیگر هم اشاره کنم. بیشتر پرسش‌های ایشان را می‌شود دسته‌بندی کرد:
پرسش‌هایی که پرسش‌گر می‌باید پاسخ‌شان را می‌دانست، مثل: تعداد خواهر و برادر هدایت ص 63 ، محله‌ای که هدایت در پاریس در آن زندگی‌ می‌کرد ص 70 ، نحوه‌ی خودکشی هدایت ص 79 ، بازتاب مرگ ِ هدایت در ایران و اروپا، یا تاثیر « روابط جنسی – عاطفی هدایت در فعالیت‌های ادبی او» ص 75 پرسش‌هایی مبنی بر ناآگاهی ِ کامل پرسش‌گرحتا از بیوگرافی هدایت: « شغل نامناسب هدایت در اروپا» ص 71 پرسش‌هایی دال بر بی‌دانشی: ندانستن معنی لائیک ص 61 تفاوت ِ کشف ِ گرایش در خود و کشف ِ خود ص 74 « شخصیت زن اثیری در بوف کور، آیا از شخص خاصی گرفته شده؟» باباجان، اثیری یعنی آسمانی، غیرزمینی؛ پس چنین آدمی از بیخ و بن وجود مادی ندارد تا بتوان براساس آن شخصیتی را ساخت. و در ص 89 عین همین پرسش را در مورد ِ زن ِ لکاته می‌پرسد. پرسش‌های تکراری: الگو پذیری ص 69 و 68. پرسش‌های بی‌هوده، مثل: دیدگاه صادق هدایت نبست به سفر ص 69 «پس بالاخره صادق از زن سرخورده نشده است بلکه به مساله‌ی دیگری گرایش پیداکرده است؟» که منظور از "مساله‌ی دیگر" تمایلات ِ احیانن هم‌جنس‌خواهانه‌ی هدایت است. و یا «گفتید هدایت با اگزیستانسیالیست‌ها نشست و برخاسته داشته، اعضای تشکیل دهنده‌ی این نشست‌ها چه کسانی بودند؟»
و سرانجام افاضات ِ ایشان:« ...این ... قوه‌ی جاذبه عشق است که مثل آتشی به جان همه انسان‌ها می‌افتد(!!!). البته هرکس به نوعی.(!!!) پس هر فرد تعریف خاصی از عشق دارد. از طرفی تا به امروز تعریف واحدی از عشق نشده است.(!!!) لذا من فکرمی‌کنم زن اثیری تعریف هدایت از عشق باشد.» ص 86 و یا: « هدایت ... قاعدتا می‌دانسته که خلقت بشر برپایه‌ی عشق استواراست و خداوند انسان را برای عاشق شدن آفرید.» ص 86 «زن اثیری، باتوجه به آن آسمانی بودنش که خود صادق می‌گوید: " که اصلا در زمین وجود ندارد" چه بسا عشق هدایت به خداوند نیز باشد.» ص 87 البته صحبت از همان هدایتی است که خانم میترا هدایت او را لامذهب می‌خواند. ص 61. «این طبیعت عشق است که با درد و خون جگر همراه است.» ص 87 و دیگر افاضات که حتا ارزش بازنویس ندارد.
در پایان پیش‌نهاد می‌کنم، حتمن یادداشت‌های کسی را بخوانید که می‌گوید « از نزدیک درگیر تاریخ ِ شفافی ِ ادبیات ِ معاصر ایران» بوده است.

2006-04-19T23:41:00.000+02:00

جهانگیر هدایت
آقای جهانگیر هدایت، که در صفحه‌ی 8 به عنوان ِ « عموزاده»‌ی هدایت معرفی می‌شوند، در صفحه‌ی 11 تبدیل می‌شوند به «برادرزاده صادق هدایت.» وی نخستین کسی است که گفتگو با او را می‌خوانیم. در معرفی جهانگیر هدایت،آمده او« دانش آموخته زبان و ادبیات انگلیسی از دانشگاه تهران، فوق لیسانس بهداشت عمومی از دانشگاه آمریکایی بیروت، فوق لیسانس جامعه شناسی از دانشگاه ساکس انگلستان می‌باشد. حاصل تلاش او در صحنه هنر و ادب کشور دو مجموعه داستان "شلاق هوس" و در مرغابی (!!!)، عشق و ابدیت می‌باشد. ضمنا تعداد قابل ملاحظه‌ای داستان‌های کوتاه و مقالات اجتماعی، سیاسی و انتقادی از او در جراید و مجلات داخل و خارج از کشور چاپ شده‌اند (که باید چاپ شده است، باشد). در حوزه تخصص خود نیز کتاب "مکالمات‌های " (!!!!) انگلیسی را منتشر ساخته‌است.»
این گفتگو از جهاتی – که خواهد آمد – جذاب‌ترین گفتگوی کتاب است. خواننده طی این گفتگو بیشتر از نظرات جهانگیر هدایت، در باب پدیده‌هایی از قبیل ِ علت ِ تمایلات ِ جنسی مردان، راه‌های نفوذ استعمار، متافیزیک و بسیاری پدیده‌های دیگر باخبرمی‌شود تا حرف و نکته‌ی تازه‌ای درباره‌ی خود ِ صادق هدایت. چنان‌که خواهیم دید، تمام تلاش جهانگیر هدایت معطوف به این است که از صادق هدایت یک قدیس بسازد. او در برابر پرسش‌های گاه بی‌مورد و بی‌دلیل ِ پرسش‌گر، چنان پاسخ‌هایی می‌دهد که اگر خود هدایت آن‌ها را می‌خواند، مایه‌ی انبساط خاطرش می‌شد. چند نمونه: پرسش: « علاقه هدایت به موضوعات محلی(!!!) و قومی از کجا نشات گرفت؟ » پاسخ: « از ناسیونالیسم او راجع به قومیت ایرانی و فرهنگ عامیانه(.) بسیار مطالعه کرد و بسیار مورد علاقه‌اش بوده است(؟!). اما راجع به قومیت فرانسوی(!!!) هیچ علاقه‌ای نشان نداده است.» ص 50 پرسش: «هدایت از چه زمانی کار حرفه‌ای‌اش را آغازکرد؟» پاسخ: « هدایت مثل همه نویسندگان شروع به نوشتن کرد. منتهی یکسری از نویسندگان هستند که اگر قبلا چیزی نوشته‌اند رو نمی‌کنند ولی وقتی به جایی می‌رسند که می‌بینندچیز حسابی نوشته‌اند، یکدفعه رومی‌کنند بنابراین از این ساعت اینها نویسنده می‌شوند. اما هدایت این کار را نکرد. هدایت از اولین مطلبی که نوشت ودید قابل چاپ است آن را چاپ کرد. به همین مناسبت است که او هنوز در دبیرستان است و کتاب حکیم عمرخیام را چاپ می‌کند. البته با ترانه‌های خیامی که نوشت متفاوت است.شما وقتی کتابی مثل "فوائد گیاهخواری" که از کتب اول اوست را می‌خوانید- که در سال 1306 ه ش تالیف کرده است – و بعد "حاجی آقا"- که در سال 1324 ه ش به چاپ رساند – را می‌خوانید می‌بینید نثر هدایت یک تغییر بسیار زیادی پیداکرده است. یعنی زیباتر، ساده‌تر، و جالب‌تر شده و خود هدایت هم کامل است. اصلا کار حرفه‌ای او را نباید تقسیم‌بندی کرد...» ص 39-38 پرسش: « چند سال طول کشید تا هدایت بوف کور را نوشت؟» پاسخ: « نمی‌دانم. اما در سال 1315 ه ش در هندوستان تکمیل شد. هدایت عشق عجیبی به ایران باستان داشت. شما در تمام نوشته‌های او عرق ناسیونالیستی را حس می‌کنید. به قدری عشق و علاقه در هدایت زیاد بوده است که به هندوستان می‌رود تا زبان پهلوی که بازمانده ایران باستان بوده را یادبگیرد...» ص 41-40 . پرسش‌گر می‌کوشد طی سه صفحه پرسش از دهان جهانگیر هدایت بیرون بکشد که صادق هدایت به خاطر گرایشات ِ هم‌جنس‌خواهانه‌اش ازدواج نکرده، اما پاسخ‌گو هر بار به طریقی از دادن ِ پاسخ ِ صریح طفره می‌رود. از آن جمله در مورد ِ ازدواج نکردن هدایت دو دلیل می‌آورد: «او تمایلی به ازدواج نداشت. معمولا مردها را به سه دسته تقسیم می‌کنند، یکی مردهایی هستند که مسائل جنسی برایشان به علت مسائل هورمونی بدنشان بسیار حیاتی است. و این از نظر علم هم ثابت شده است. دسته دوم مردهایی هستند که نرمال هستند و منطقی (!!!). و دسته‌ی سوم مردهایی هستند که اصلا توجهی نسبت به این قضیه ندارند که باز بستگی به نوع و میزان هورمون در بدنشان دارد. صادق هدایت جزو دسته سوم بوده است، یعنی نرمال و طبیعی.» ص 33. دلیل دیگر ایشان مربوط می‌شود به وضعیت ِ مالی ِ هدایت. ...پس یکی از دلایل ازدواج نکردن صادق مساله‌ی اقتصادی آن بود.» و ادامه می‌دهند: « اگر از من بپرسید هیچ نویسنده‌ای نباید زن بگیرد. چون زندگی نویسنده یا هنرمند بسیار سخت و طاقت‌فرسا است و کمتر زنی می‌تواند این نوع زندگی را تحمل کند...» و بالاخره « بزرگترین مداخله‌گر در زندگی مرد، زن است.» ص 34 تا سرانجام طاقت پرسش‌گر تاق می‌شود و رُک و پوست‌کنده می‌پرسد: « یکی از دلایل ِعدم تمایل ازدواج هدایت را احتمالا گرایش همجنس‌خواهانه او می‌دانند آیا این‌گونه بوده است؟ » پاسخ: « به هیچ‌ وجه. او امکانات ِ این کار را نداشت.(!!!)» پرسش‌گر دست برنمی‌دارد: « درپاریس چطور؟ » پاسخ: « اگر امکاناتش را داشت باید عده‌ای دوربرش بودند. و پدرم با او رفت و آمد داشت. او هیچ‌گاه به محلاتی که در پاریس مخصوص این افراد بود، رفت و آمد نمی‌کرد.» ص 36. البته آقای هدایت نمی‌گویند، این را از کجا می‌دانند. پرسش: « آثار هدایت مملو از عشق است (!!!) دیدگاه و نوع نگاه هدایت نسبت به عشق چگونه بود؟ » پاسخ: « اصولا مردهای خجالتی در عشق شسکت می‌خورند چون می‌خواهند قدم اول را را زن بردارد. هدایت از این تیپ شخصیت‌ها بود. دومین مسئله غرور هدایت بود. اما هدایت زن باره نبود (!!!). عشق احساسی است که بطور ناگهانی در فرد پدیدمی‌آید. هدایت عاشق کارش بود.» ص 48 جهانگیر هدایت نسبت‌هایی به هدایت می‌دهد که برچسب‌های ناچسب‌اند: «هدایت همیشه می‌گفت: ((اگر می‌خواهی نویسنده شوی اول از جیمز جویس شروع کن...)) » ص 37به گمانم تن هدایت در پرلاشز از این اتهام می‌لرزد. پرسش: «هدایت...از چه موضوعاتی در صحبت‌ها ...استفاده می‌کرد؟» پاسخ: « بالطبع ادبیات. زیاد اهل فلسفه نبود. اما در تمام موارد(!!!) اطلاعات عجیبی (!!!) داشت. و در مورد هرکسی که با او صحبت می‌کرد هدایت می‌توانست با او همپایی کند(!!!)...تمام این کتاب‌ها را چه به زبان فرانسه چه انگلیسی(!!!) خوانده و در مورد همه اظهارنظر هم کرده است...» ص 43 پرسش: « آرمان‌های فکری هدایت در زمینه‌ی سیاست چه بود؟ » پاسخ: به نظر صادق هدایت« ... حکومت‌ها باید به نفع مردم کارکنند. ثروت باید بین مردم تقسیم شود البته نه به معنای کمونیستی آن، بلکه به معنای واقع. مثل سوئد. او اینگونه آرمانی داشته است.» ص 44-43 پرسش‌گر درباره‌ی گرایش سیاسی هدایت می‌پرسد. پاسخ می‌گیرد: « البته هدایت گرایش چپی داشت. یعنی گرایش سوسیالیستی به معنای آزادی مردم و افکارشان.(!!!)» ص 44. آقای جهانگیر هدایت در پاسخ به پرسشی در مورد ِ علاقه‌ی صادق هدایت به جادوگری، متافیزیک را برای ما معنی می‌کنند: « موضوعات ِ روانی یا موضوعاتی که خارج از عرف باشد (متافیزیک). ص 18 و از ارتباط هدایت با نویسنده‌ای به نام هنریک (!!!) میلر ص 37 برای‌ ما می‌گوید. چنان‌که پیش از این نیز اشاره کردم، تلاش ِ آقای جهانگیر هدایت در ارایه‌ی تصویری مقدس از هدایت است و از آن‌جا که هدایت مقدس نبود و مثل همه‌ی مردم بود، آقای جهانگیر هدایت دچار تناقض‌گویی می‌شوند: پرسش‌گر: « صادق زمانی که در ایران بود اوقات فراغتش را چگونه می‌گذراند؟ چه تفریحی او را سرگرم می‌کرد؟ » پاسخ: « یا می‌خواند یا می‌نوشت.» پرسش: «یعنی هیچ‌گونه تفریحی نداشت و هیچ استفاده‌ای از دوران جوانی‌اش در ایران نکرد؟ (!!!)» پاسخ: « به هیچ‌وجه، هیچ تفریحی نداشت. فقط مطاله می‌کرد.» ص 22 اما چند صفحه بعد می‌گویند: « ...تنها تفریح هدایت در ایران همان کافه فردوسی و کافه نادری بود.» ص 28 پرسش‌گر می‌خواهد بداند آیا هدایت زیر تاثیر ِ معلم خاصی بوده، جهانگیر هدایت پاسخ می‌دهد: « معلم فارسی‌اش عبدالعظیم‌خان غریب بود که از او صحبت می‌کرد. اما یک معلمی در زندگی هدایت اثر خاص داشت. هدایت سیکل دوم دبیرستان را در مدرسه‌ سن‌لویی که مدرسه فرانسوی‌ها بود، خواند. برای همین معلم‌هایش بیشر کشیش بودند. سیستم نفوذی استعماری که اروپاییان برای ممالک جهان سوم و عقب افتاده داشتند دو راه بود. یکی اینکه از طریق بهداشت واردمی‌شدند و دکتر و دوا می‌آورند و از این راه استعمار می‌کردند ((یادمان نرود، ایشان فوق لیسانس بهداشت عمومی از دانشگاه آمریکایی بیروت هستند)). دوم اینکه از راه آموزش وارد می‌شدند. علمی که دانش‌آموز نداشت را به او می‌آموختند. بعد به او می‌گفتند حالا باید مسیحی شوی. تمام کشورهایی که این گونه به مسیحیت گرویدند از طریق استعمار فرانسوی‌ها و ایتالیایی‌ها بود. به هرحال کشیش بوده که می‌بیند صادق هدایت که شاگردش است، زیان فارسیش بسیار قوی است. بنابراین یک قراری با صادق می‌گذارد که تو به من فارسی درس بده و من به تو فرانسه. و از اینجا فرانسه‌ی هدایت قوی می‌شود.» ص 21 . پرسش‌گر می‌خواهد بداند آیا « رابطه خانوادگی هدایت تاثیری در ادبیات ِ داستانی او » داشته یا خیر و این‌که آیا « هیچ موضوع خاصی در زندگی او نیافتاده که در داستان‌هایش از آن استفاده کند؟» پاسخ: « مورد خاصی به نظرم نمی‌رسد. اما قدر مسلم این است که خانواده هدایت خانواده بزرگ و پرجمعیتی بود بنابراین اتفاقات زیادی در این خانواده رخ داده است. مثلا عموی هدایت که افسر بسیار قوی هیکل و جوان زیبایی بود ناگهان از اسب به زمین خورد و مُرد. حال این موضوع چه تاثیری در صادق گذاشته من نمی‌توانم بگویم.(!!!)» ص 24 تا سرانجام: پرسش‌گر می‌پرسد: « من منظورم در شخص صادق هدایت نیست بلکه داستان‌هایش است.» پاسخ: « می‌دانم. این سئوال را می‌بایست خود او جواب می‌داد نه من.» پرسش‌گر در مورد خودکشی‌های هدایت می‌پرسد و جهانگیر هدایت برخورد پدرش را با موضوع ِ خودکشی ِ اول هدایت این‌گونه شرح می‌دهد: «...پدرم او را (صادق هدایت) پیش بهترین روان‌شناس آن دوره می‌برد. او تمام آزمایشات را روی هدایت انجام می‌دهد و می‌گوید: "او هیچ نقصی ندارد فقط دنیا را با عینک سیاه نگاه می‌کند." (!!!)» ص 29 چه روان‌شناسی!
پرسش‌گر:«آیا هدایت در نوشتن الگوی خاصی داشته و یا از کسی تقلید می‌کرده‌است؟ »« ابدا. هدایت اولین کسی بود که ساده‌نویسی را باب کرد. او اولین کسی بود که درباره تحقیق بحث کرد و می‌گفت: " از کی عروس و داماد‌های این مملکت با این آهنگ "یار مبارک بادا" با هم ازدواج کردند. بیاییم تحقیق کنیم. بیاییم این "یار مبارک بادا" را بنویسیم و به آن اعتباری بدهیم. و آن را در کتاب بیاوریم و به عنوان فرهنگ مردم آن را زنده نگه داریم. نگذاریم اینها فقط سینه به سینه منتقل شود". هدایت برای خودش یک مبتکری بود که الگو نداشت. دیگران باید او را الگوی خود قرار بدهند.» ص 37-38 « هدایت تا چه حد مواد مخدر استفاده می‌کرده؟ » « فقط در حد تفنن (!!!). اما زمانی در همه جا این خبر پیچید که او معتاد شده‌است. این خبر به گوش مادرش رسید. مادرش با یکی از خواهرهای هدایت وقتی که او خانه نبود، رفتند اتاقش را زیرورو کردند و هیچ اثری از موادمخدر در آن اتاق نبود...» ص 50 و سرانجام از همه گیرا‌تر:« ...من جمله‌ای راجع به هدایت ساخته‌ام: The wrong man, in the wrong place, at the wrong time. یعنی "مردی که نباید در این موقعیت باشد در یک جای عوضی و در یک زمان عوضی." » گرچه آقای جهانگیر هدایت، کتاب ِ « "مکالمات‌های " (!!!!) انگلیسی را منتشر ساخته‌است، ص 41، اما لابد نمی‌داند که این اصطلاح در تمام زبان‌های اروپایی موجوداست.در بخش بعدی به گفتگو با خانم میترا هدایت می‌پردازم که جسورانه‌ و قابل تحسین‌ترین‌ حرف‌ها را درباره‌ی صادق هدایت، عمویش می‌زند.

کتاب خوانی

2006-04-15T14:49:00.000+02:00

تاریخ شفاهی ِ ادبیات معاصر ایران 1/ صادق هدایت/ مریم سادات‌گوشه/ زیر نظر محمدهاشم اکبریانی/ انتشارات روزنگار/ چاپ اول/ تهران 1383/ شمارگان 3000
در تمام نقل‌قول‌ها، رسم‌الخط و نقطه‌گذاری‌ها و فاصله‌گذاری‌ها مو به مو از خود کتاب است و آن‌چه داخل پرانتز آمده از من.

آشنایی با گفتگو‌گر در پیش‌گفتار
خانم مریم سادات گوشه، گفتگوکننده، پیش‌گفتار کتاب را با رویایی آغازمی‌کنند که در آن صادق هدایت از ایشان « تقاضای یک سبد میوه یکدست» می‌کند. ایشان سبدی انگور به دست هدایت می‌دهند. هدایت « خوشه انگوری را از سبد برداشت و با تبسمی به من نشان داد و به آن خیره شد، سپس آن را در دستش فشرد. آنگاه آب انگور از لابلای انگشتانش سرازیر شد و ... چرا انگور؟ مگر چه سری در این میوه نهفته است.(؟) همان انگوری که در بوف کور سمبل شراب است (!!!). البته نه شراب معمولی که حالت مستی به انسان دست می‌دهد (!!!). بلکه شراب حیات‌بخش که به اسطوره‌های کهن ایران بازمی‌گردد(!!!). اسطوره‌هایی که همه تمدن و فرهنگ ایران باستان در آن نهفته است. شرابی که از جان می‌آید و در حقیقت عصاره جان است (!!!). حال این عصاره جان از دستان هدایت نه یکدفعه(!!!) بلکه قطره قطره می‌چکد...» ص 8-7 و ادامه می‌هند: « ... بعد از اولین مصاحبه‌ام با یکی از گفت‌وگو‌شوندگان به این نتیجه رسیدم که نوشتن تاریخ شفاهی نویسنده‌ای که پدر داستان‌نویسی معاصر ایران به‌شمارمی‌آید، کار من نیست. اما همان شب این خواب شگفت‌انگیز را دیدم. خیلی گیج شده بودم. تعبیرش برایم مشکل بود. تا اینکه به جمله‌ای از کتاب بوف کور رسیدم، واقعا مبهوت و حیران شدم چون کاملن تعبیر همین خواب بود(؟؟!!!) "حالا می‌خواهم سرتاسر زندگی خودم را مانند خوشه انگور در دستم بفشارم و عصاره آن را، نه، شراب آن را، قطره قطره در گلوی خشک سایه‌ام مثل آب تربت بچکانم."» ص8 البته من نفهمیدم چرا آن خواب و تعبیرش – که تعبیر نبود- ، ایشان را مجاب می‌کند، به کار ادامه بدهند. « شاید بتوان، پس از یکسال و اندی تلاش، از صحبت‌ها و خاطرات عموزاده‌اش، آقای جهانگیر هدایت،( که البته در صفحه‌ی 11 ، در معرفی نامه‌ی ایشان، ناگهان تبدیل به برادرزاده‌ی هدایت می‌شوند) دوستان نزدیک دوران جوانیش، دکتر انور خامه‌ای (این که شد فقط یک دوست) و دیگر اقوامشان خانم میترا هدایت که توسط دکتر ابوالقاسم تفضلی به من معرفی کردند، به گوشه‌ای از تاریخ زندگی بوف کور(!!!) و اسرار نهفته‌اش پی برد.» ص 9-8 بعد توصیفی از « جامعه دهه سی » می‌دهند و می‌گویند: هدایت « به وضوح دردهای عمیق اجتماع را درک می‌کند، دردهای مردمی که در سکوت محض به سرمی‌برند و قدردت و اختیار هیچگونه تصمیم‌گیری از خود ندارند. اما لرزش این سکون را (!!!) را قدری در خود احساس می‌کنند و چون در چنگ استعمار کهن آن روز به سر می‌برند، راهی برای فرار ندارند (!!!) پس ترجیح می‌دهند که بخوابند (!!!)، خوابی چندین و چند ساله. به‌طوری که زخم آن پیکر نحیف هدایت را ذره ذره در انزوا فرومی‌برد(!!!). او نیز همانند نیما که غم خفته مردم (!!!)، خواب را در چشم ترش شکست، جامعه خفته غرق در فلاکت و بدبختی را به خوبی لمس کرد.» ص 9. و ادامه می‌دهند‌: « باید پس از خودکشی‌اش به جای طرد و محوکردنش از جامعه به بررسی لایه‌های درونی وجودش می‌پرداختند و دلایل و علل (!!!) خودکشی او را مورد بررسی قرارمی‌دادند و در آثارش جستجوی بیشتری می‌کردند. چرا او عشق را در ناخودآگاه وجودیش (!!!) تکه تکه می‌کند(!!!) و در چمدانی به خاک می‌سپارد "زن اثیری". چگونه می‌شود شعله‌های آتش عشق را قطعه قطعه کرد(!!!) و تا ابد در خاک سپرد(!!!) تا دست هیچ نامردی (!!!) به آن نرسد.(؟) پس درک هدایت از عشق، درکی کاملن هنری(!!!) و عمیق(!!!) بوده است.» ص 10.

حالا فکرمی‌کنید با این پیش‌گفتار، گفتگوها چگونه پیش می‌رود؟ خواهیم دید.

پرسش‌گر، همان‌گونه که از پیش‌گفتارشان برمی‌آید، فاقد دانش ِ لازم برای گفتگو درباره‌ی تاریخ شفاهی، درباره‌ی صادق هدایت و بوف کور است. او گاهی مصاحبه‌شوندگان را با هدایت‌شناسان اشتباه می‌گیرد. مثلن از دیدگاه و نظر هدایت درباره فلسفه حیات و زندگی ص 43 می‌پرسد. پاسخ ِ چنین پرسشی تنها در توان یک هدایت‌شناس است. گاهی ِ ِ پرسش‌هایی طرح می‌کند که پاسخ‌شان اظهر من الشمس است، مثل تاریخ تولد ص 59 یا تاریخ و نحوه‌ی خودکشی ِ دوم هدایت ص 51 و 71 یا تاریخ ترجمه‌ی بوف کور به فرانسه ص 41 یا تعداد خواهران و برادران هدایت ص 63. گاهی هم پرسش‌هایش کاملن بی‌ربط و فاقد هرگونه اهمیت است، به مثل: تعداد فرزندان ِ کریم‌خان هدایت، عموی صادق هدایت. ص 47 .
بخش عکس‌های کتاب فاقد حتا یک عکس از خود صادق هدایت است. سال‌شمار ِ کتاب سرهم بندی شده و بسیار ناقص است. به مثل در ص 157 می‌خوانیم: « فعالیت او در زمینه ادبیات و فلسفه (!!!) و بالارفتن سطح دانش او در این زمینه(!!!) 1307». یا « استخدام در ... شرکت سهامی کل (!!!) ساختمان» ص 157. در این سال‌شمار تنها سال انتشار پنج کتاب هدایت آمده است و از دیگر کتاب‌های او هیچ نشانی نیست. در سال‌شمار می‌خوانیم:« 1329 با گرفتن گواهی‌نامه پزشگی مبنی بر ابتلا به "روان‌بیماری"(!!!) در 12 آذر ماه با این بهانه به پارس (غلط چاپی، پاریس) بازگشت.» ص 158. اما خانم میترا هدایت می‌گوید: «...(صادق هدایت) در سال 1329 که دوباره می‌خواسته به پاریس برود، مجبورمی‌شود گواهی پزشکی بگیرد و بگوید بیماری مغزی دارد تا به او ویزا بدهند که به پاریس برود.» ص 78.
رسم‌الخط کتاب یک‌دست نیست، بسیاری از جملات غلط دستوری دارند و علایم دستوری، حتا گاهی نقطه‌ی پایان جمله نیز نادیده گرفته می‌شود. در حاشیه بگویم آقای محمدهاشم اکبریانی که «سرپرست مجموعه»اند، در شناسنامه‌ی کتاب به عنوان ِ ویراستار ِ کتاب نیز معرفی شده‌اند. از غلط های چاپی کتاب نمی‌گویم، که در عرصه‌ی کتاب یگر تبدیل به پدیده‌ای عادی شده است. فقط یک نمونه به دست می‌دهم: در پاسخ به پرسش ِ پرسش‌گر مبنی بر چگونگی ِ آشنایی آقای ابوالقاسم تفضلی با صادق هدایت، آمده: « من تا سال 1381 (!!!) در مشهد بودم. برای ادامه‌ی تحصیل در سال 1320 ه ش به تهران آمدم ...» البته خانم میرم سادات گوشه، در پیش‌گفتار از همکارشان « ...جناب آقای ناصر نوذری که کار پرزحمت نمونه خوانی و تصیح کتاب را انجام دادند» تشکرمی‌کنند.

کتاب شامل چهار گفتگو است به ترتیب، با جهانگیر هدایت، میترا هدایت، انور خامه‌ای و ابوالقاسم تفضلی. چهار نفری که ظاهرن به علت فامیل ِ بودن با هدایت یا دوستی با او، برای گفتگو انتخاب شده‌اند.
از این چهار تن دکتر خامه‌ای چند سال پیش در کتاب ِ «چهار چهره» (شرکت کتاب‌سرا، چاپ اول: پاییز 1368) هرچه درباره‌ی هدایت می‌دانست، نوشته‌بود. این گفتگو حرف ِ تازه‌ای نداشت. گفگو با دکتر تفضلی هم بیش از شش صفحه نیست، که آن هم هیچ چیز خواندنی و نویی ندارد.
در معرفی هر یک از چهار نفر نامبرده، شرح کشافی از تحصیلات و نه زندگی‌ ِ آنان، مثل تحصیلات ِ جهانگیر هدایت ص 11 یا تعداد زبان‌هایی که خانم میترا هدایت می‌دانند، ص 55 و یا چگونه آموختن حساب و هندسه‌ی انور خامه‌ای ص 97 می‌آید که هیچ علت وجودی ندارند، مگر همان شیوه‌ی مرضیه‌ در جهت ِ منکوب کردن خواننده توسط عنوان‌های تحصیلی و افزدون به صفحات ِ کتاب.
در بخش بعدی به بلندخوانی ِ گفتگوی نخست کتاب، گفتگو با آقای جهانگیر هدایت می‌نشینیم.

گاف بازار

2006-04-13T01:22:00.000+02:00

یکم این‌که "سقراط ِ زخمی" ترجمه‌ی " طنزهاي برشت " نیست، بلکه ترجمه‌ی " یک کتاب از برشت، در طنز " است.
دو دیگر "درباره‌ي جنگ ايران و يونان" نیست، بلکه " مربوط به جنگ ِ ایران و یونان است."
سه دیگر من نگفتم: "از محل(!!!) آن‌جا، يعني دور از ايران،"، بلکه گفتم: " از این‌جا، یعنی دور از ایران".
وقتی پس از گذشت سه روز، سه- چهار بار تلفن ِ من به خبرنگار ِ ایسنا، خانم کریمی (اسمی که با آن خودشان را به من معرفی کردند)، ایمیل‌های متعدد ِ من به ایشان، گذاشتن پیام در صفحه‌ی مربوط به گفتگو، و سرانجام توضیح ِ هفتان و قابیل در لینک ِ خبر ِ گفتگو، در مورد عکس‌، همه بی‌نتیجه می‌ماند، به اشارات ِ بالا بسنده می‌کنم و به خودم می‌گویم ... گفتم که چه می‌گویم. نگفتم؟

گفتگو با ایسنا

2006-04-10T20:16:00.000+02:00

حرف‌هایم در ایسنا، دقیقن و مو به مو مال خودم است. اما عکس‌ها، عکس من نیست.

2006-04-08T00:18:00.000+02:00

آلمانی برای تایید فقط یک کلمه دارد: Ja (یا). ایرانی چهار کلمه: بله، بلی، آره، آری
آلمانی برای نفی فقط یک کلمه دارد: Nein(ناین). ایرانی سه کلمه: نه، نخیر، خیر.
چرا ؟

تاکسی نوشت

2006-04-04T20:58:00.000+02:00

گدابهار

ماه مه است، فصل ِ کار ِ دهاتی‌ها و نسیه‌بری و کسادی ِ بازار ِ کاسب‌ها. همان روزهایی که گیلانی‌ها به آن «گدابهار» می‌گویند. این‌جا هم انگار «گدابهار» است: چهار ساعت است بیرونم، فقط دوتا مسافر داشتم. تلفن زنگ می‌زند. فرانك[1] است، مشتری دایمی من، نقاش ساختمان و سرپرست ِ تیم ‌ِ دارت‌ِ منطقه‌ی « باغ حیوانات»[2]. می‌گوید: تیم چهارنفره‌اش امشب ساعت هشت با تیم محله‌ی « كُلن‌ تازه[3]»، در خانه‌ی حریف، یعنی در کافه‌ی پاتوق ِ آن‌ها مسابقه دارد. بروم دنبال‌شان. مسافت‌شان طولانی است. پس این‌جا خیلی هم گدابهار نیست. می‌رسم. کافه شلوغ است و پر از دود ِ سیگار.
- چه می‌خوری، شوفر تاکسی؟
- خودتی. آب پرتقال.
- شکرخدا که آب سیر ندارند، وگرنه شما خارجی‌ها فقط آب ِ سیر می‌خوردید.
- هروقت شما آلمانی‌ها از سیب‌زمینی دست کشیدید، ما خارجی‌ها هم از سیر دست می‌کشیم.
مثل اعضای تیمش، سخت هیجان‌زده‌است. وقت زیادی برای شوخی کردن و حرف زدن با من ندارد. یك لیوان آب پرتقال برای من سفارش می‌دهد و می‌رود سراغ بازی‌کنانش. آب‌جوی سیری خورده‌اند و سیگار پشت سیگار است که روشن می‌کنند.
قبل از حركت، به امید پیروزی، همه نفری یك استكان عرق هم می‌زنند، غیر از فرانك. می‌گوید جز آب چیزی نخورده، چون باید هشیارباشد و مواظب تیم‌اش.
قرار می‌گذاریم بعداز تمام شدن بازی دوباره زنگ بزند كه بروم دنبال‌شان و بیاورم‌شان به « باغ حیوانات».

طرف‌های نیمه‌شب است. از فرانكی ( دوستانش اینطور صدایش می‌كنند) خبری نیست. حتمن تیم‌شان باخته و دل‌ و دماغ برگشتن با تاكسی برایشان نمانده است.‏ یا هنوز نشسته‌اند و دارند می‌خورند؟ از مسافر هیچ خبری نیست. از بس شهر را زیر چرخ ماشین گذاشته‌ام، خسته شده‌ام. به خودم دل‌داری می‌دهم: «گدابهار است دیگر.» سرانجام یک جای خالی پیدامی‌کنم، در ایستگاه پاریس. می‌ایستم. راننده‌ی جلویی طوری از آینه نگاهم می‌كند كه انگار ترسیده یا جاخورده با خودش فکرمی‌کند:« جا قحطی بود رفیق؟». توی دلم می‌گویم:« آره دادش. مگر نمی‌بینی گدابهار است؟» سیگاری می‌پیچم و مشغول دیدزدن تک و توک آدم‌هایی می‌شوم که رد می‌شوند. تلفن زنگ می‌زند. «آها،این باید فرانكی باشد». فرصت نمی‌دهم. خوشحال و خندان به آلمانی می‌گویم:
- هالو فرانك، من تا بیست دقیقه‌ی دیگر آنجام.
- الو؟
از خرخر ِ تلفن و نرسیدن صدا می‌فهمم از ایران است.
- بله.
- الو؟
- الو!
- سلام!
- سلام!
صدا آشناست، اما نمی‌شناسم‌اش.
- ناصر!
- بله
- سلام. من تقی هستم، پسردایی.
تقی هست، تقی پسردایی، دروازه‌بان و كاپیتان تیم فوتبال خُمام ِ سال‌های دور، كارمند بازنشسته‌ی بانك ملی، مرد ِ محبوب ِ محبوبه، پدر بهارك ِ جوان‌مرگ شده، همان تقی كه با راه رفتن‌اش به زمین فخرمی‌فروشد، تقی ِ خنده‌رو، تقی ِ صوفی.
- آخ! سلام تقی جان. تی جانا قوربان!
- چاكرم. جان و دلم، پسرعمه!
تقی از آن پسردایی‌هایی نیست که وقتی دعوت‌نامه بخواهد و نخواهد هتل برود، یادش بیاید که یک پسرعمه هم دارد که سال‌هاست آن‌طرف ِ آب‌ها زندگی می‌کند.
- قربانت. چه عجب یاد ماكردی؟
- ما همیشه به یاد تو هستیم آقا. زنگ زدم خانه‌ات، نبودی. گفتم حتمن سر ِ کاری. تلفن زدم تبریک بگویم.
- قربان‌ِ تو. لطف داری. چی را تبریک بگویی، تقی‌ جان؟
- هم شهر تازه را، هم خانه‌ی تازه را، هم کتاب‌ ِ تازه را. میدانی من از كجا زنگ می‌زنم؟
- امیدوارم از فرانكفورت یا هامبورگ. بیایم دنبالت؟
- آوووه! اَی برار! ما كجا، فرانكفورت كجا؟ سالی یك بار رنگ ِ این تهران را هم نمی‌بینیم. از خُمام زنگ می‌زنم. با رضا، پسر عمو، نشسته بودیم شب نشینی، یاد تو افتادیم، گفتیم زنگی بزنیم و حالی بپرسیم.
- ممنونم آقا، ممنونم. خیلی خوش‌حالم كردید.
باید مرگ ِ نابهنگام دخترکش بهارک را تسلیت بگویم. نمی‌توانم.
- بابا ما دلمان برات تنگ شده، نمی‌خواهی بیایی؟
- ممنونم تقی جان. ولی خانه‌ی خاله كه نیست. می‌دانی چقدر خرج ‌دارد؟
- یک کاریش بکن دیگر برار. ما خیلی دوست داریم ببینیم‌ات. بیا بعدازظهرها، بعد از زواله‌خواب[4]، بنشینیم پشت مغازه، توی سایه، کنار رودخانه، باد بخوریم و چایی و کلوچه‌ی فومن.
- وای نگو تقی، نگو بی‌انصاف!
می‌خندد:
تی‌ جانا قوربان. زود بیا عمه‌جان پسر.
- چشم دایی پسر. چشم. ببینم چه می‌شود.
- من خداحافظی می‌کنم. بیا با رضا حرف بزن.
وسط چاق سلامتی با رضا هستم كه می‌شنوم یكی پشت خط است. باید فرانك باشد.
- خوب رضاجان خوشحال شدم، صدات را شنیدم. به امید دیدار در خُمام، به امید آلوچه خوردن در باغ های مرزدشت و کباب و اشپل و مغزگردو در «بازار درون» و ماهی‌گیری در رودخانه‌های اسالم و قدم زدن در مزارع برنج ِ شیجان و زواله خواب روی ایوان خانه‌ات. و غروب‌ها رشت تو كوجی میدان و پیله میدان گشت‌زدن: پیله باقلا، دم بوگوده باقلا، بپخته باقلا[5]...
می‌خندد:
- خُب بیا دیگر برار. تو بیا، همه چیز درست می‌شود.
نمی‌شود رویا بافت و فرانك را منتظر گذاشت. گدابهار است و رقیب زیاد. تند تند خداحافظی می‌کنم و قطع می‌كنم. گوشی را برمی‌دارم:
- هالو؟
- هالو! اینجا فرانك. آی شوفر تاكسی! اگر سیر نخوردی بیا دنبال ِ ‌ما.
- فرانك! چندبار به تو بگویم كه من تاكسی می‌رانم‏ اما شوفر تاكسی نیستم؟ بیست دقیقه‌ی دیگر آنجام.
- ممنون. حالا تو بیا،‏ تو راه حرفش را می‌زنیم.
- چاو.
- چاو.
از صدا و لحن فرانكی پیداست كه تیمش برنده شده.

می‌رسم. این‌ها که بغض کرده، نشسته‌اند گوشه‌ی کافه، باید اعضای تیم ِ «کلن جدید» باشند. اعضای تیم ِ فرانکی مست و پاتیل‌اند، مست‌ِ قهرمانی‌ ِ دور اول ِ مسابقات ِ دارت‌ِ محلاتِ برلین و پاتیل الكل. خبرش را به محض این‌که می‌رسم، فرانک می‌دهد. ضمن این‌که تاکید می‌کند، در طول مسابقه فقط آب خورده. حالا می‌خواهند با هم برگردند به «باغ حیوانات» و بروند در عرق‌فروشی ِ پاتوق‌شان، «همه با هم یك شكم سیر آب‌جو بخورند». فرانك یکی می‌زند به شانه‌ام و می‌پرسد:
- آهای شوفر تاكسی! بگو ببینم، كاسبی خوب است؟
«گدابهار» را که نمی‌توانم برایش ترجمه کنم. می‌گویم:
- نه‌! فرانكی فقط سگ‌دوزدن مانده برایم. اما پیش پای تو از ایران زنگ زدند و اینقدر خوش‌حالم كردند كه خوش‌حالی تو انگشت كوچكش هم نمی‌شود.
- ببین! بعد به من می‌گویی، بهت نگویم شوفر تاكسی. آخر ای خارجی ِ سیرخور، خوش‌حالی كه متر و معیار ندارد.
و قاه‌قاه می‌خندد.
- راست می‌گویی، اما نه من می‌توانم شادی ِ پیروزی ِ تیم‌ات را حس کنم و نه تو شادی ِ‌ِ ناشی ِ‌ از شنیدن ِ صدای پسردایی و پسرعمو را.
- ولش كن. کارت که تمام شد، برو با همان خارجی‌های سیرخورت فلسفه بباف. الان برای من این مهم است كه‌ تیم ِ من برنده شده و آخرهفته است. هرکدام‌مان دلایل خودمان را برای شادی داریم و این کافی است. رادیو را روشن كن و موزیك بذار. كلاسیك هم ممنوع.
سرش را برمی‌گرداند به عقب و تا برسیم با اعضای تیم‌اش بازی امشب را تحلیل می‌کند و درباره‌ی آرایش تیم در مسابقه‌ی بعدی‌ بحث می‌کند. من زیر لب زمزمه می‌کنم: بهار گیلان بو خودا داره تماشا، به مثل گیلان بوخودا ناره اَ دونیا[6]. به رویابافی‌ام ادامه می‌دهم:اردیبهشت گیلان می‌شود بهشت، وقتی برسم، اول می‌روم ...

Frank [1]
Tiergarten [2]
Neuköln [3]
[4] خواب قیلوله
[5] باقلی مازندرانی، باقلی دم کرده، باقلی پخته.
[6] بهار گیلان به خدا دارد تماشا ، مثل گیلان به خدا ندارد این دنیا

بسیار جالب

2006-04-02T03:11:00.000+02:00

همیشه اول كمی می‌خندد، نخودی. جوری كه می‌خواهد با خنده‌اش به تو بگوید: ‹ نمی‌دانی به چه كشف‌ِ بزرگی دست یافته‌ام، به كشفی نو در زندگی انسان و شناخت او. وای اگر بدانی. از جنس‌ِ آن نوع مطالبی‌ست كه، بسته به آدمش، یا روح‌ را جلا می‌دهد یا آتشش می‌زند.› خوب، تو هم با دیدن‌ِ لبخندش، ناخودآگاه، لبخندی برلب می‌نشانی و خودت را برای شنیدن‌ موضوعی جان‌دار و یا خنده‌دار آماده می‌كنی. سرجایت جابه جا می‌شوی. گوش‌هایت را تیز می‌كنی و اگر مثلن پایت كمی كج مانده باشد، راستش می‌كنی. حتا اگر شاش هم نداشته باشی، برای عاقبت‌اندیشی هم که شده، می‌روی توالت، زورت را می‌زنی. یا گاهی وقت‌ها این حس به تو دست می‌دهد كه زندگی‌ات در آستانه‌ی یک تحول قرارگرفته و پس از شنیدن‌ِ حرف‌هایش بی‌شک دگرگون خواهدشد. خلاصه همان‌طور كه نخودی می‌خندد، نگاهی كوتاه، خیلی كوتاه، خیال كن در عرض چندهزارم ِ ثانیه، كه شاید حتا تصور ِ طول‌ِ چنین زمانی برایت غیرممكن باشد (آخر صحبت از لحظه، آن، لمحه، یا مترادفات دیگری كه احتمالن وجود دارد و من نمی‌شناسم، نیست، می‌فهمی كه؟) بله نگاهی اندیشمندانه به صورتت می‌اندازد و چشمان‌ِ خندانش را به چشمانت می‌دوزد ومی‌گوید: «هه! هه! جالب است.» حالا تو منتظری كه شروع كند، تا بدانی دیگر چه چیز تازه‌ای جالب است. درست در همین لحظه، یادش می‌آید كه لنگر ندارد. لنگرمی‌خواهد؛ كه پیپ است. گذشته از این اصلا و ابدا اهل هیچ نوع دود و دمی نیست. پیپ كشیدنش هم مثل سیگار كشیدن ‌ِ سیگاری‌های اصیل، هردمبیل نیست، كه قبل و بعد از غذا، در گرسنگی و سیری، قبل و بعد و در حین نوشیدن چای، در هنگام وجد و بی‌تفاوتی، در وقت‌ِ شادی و غم، در تنهایی و در جمع، اول صبح و آخرشب، قبل از رفتن به توالت و در توالت و چه می‌دانم دیگر كی، حتمن باید یك سیگار لای انگشتان دست یا گوشه‌ی لبشان بسوزد و دود شود. نه. این كارش هم مثل همه‌ی چیزهای دیگر زندگی‌اش حساب و كتاب دارد. خودش را پت و پهن می‌كند، وسایل‌ِ پیپش را كه، غیر از توتون و پیپ، شامل‌ِ فیلتر و فرچه‌ی مخصوص‌ِ تمیزكردن‌ِ لوله‌ی پیپ و یك تكه بلور كوچک به شكل و اندازه‌ی یك تكه برلیان است كه ثروتمندها به همسران‌شان هدیه می‌كنند، و سرانجام‌ِ كبریت‌ِ بلند‌ِ مخصوص‌ِ پیپ باشد، می‌آورد، و می‌گوید: « اول بگذار پیپم را روشن کنم. » طُرفه آنكه دو سه پُك نزده، خاموشش می‌كند. بله، غیر از این وقتی خیلی هیجان‌زده بشود و یا بخواهد متنی را از رو برایت بخواند، به سراغ‌ِ سیگار می‌رود. گفتم، سیگار؟ اشتباه كردم، سیگار نه، سیگاربرگ می‌كشد. از هیچ سیگاری خوشش نمی‌آید. گاهی هم كه سیگار برگش تمام شده باشد و البته این‌هم جزو موارد ِ نادر ِ زندگی‌‌ی اوست، یك سیگار ترا برمی‌دارد، پس از چهار پنج پُك با خشم و غضب سیگار را، بین انگشتان ِ شصت و اشاره‌، جلوی بینی‌ات می‌گیرد و با لحن ِ تحقیرآمیزی می‌گوید: « این‌هم سیگار است، تو می‌كشی؟» البته از ترس ِ گشودن باب ِ بحثی تازه و در نتیجه عدم تحول ِ احتمالی در زندگی، تا حالا کسی جرات نکرده از او بپرسد: « خوب مرد مومن، تو که سیگارشناسی، چرا خودت سیگار نمی‌کشی؟» تا حالا چند نفر از دوستانش بخاطر نشنیدن‌ِ همین یك جمله از دهان او، هی مرتب سیگارشان را عوض كرده باشند، خوب است؟ حاشیه زیاد رفتم. ببخشید. داشتم می‌گفتم، حالا كه می‌خواهد شروع كند به تعریف كردن مطلبش، لنگرمی‌خواهد. دوباره خنده‌ی نخودی‌اش را تحویل تو كه دیگر یواش یواش دارد كاسه‌ی صبرت لبریزمی‌شود، می‌دهد و دوباره می‌گوید: «هه! هه! جالب است؛ گوش كن! ». اول توتن سوخته‌ی پیپ را خالی می‌کند. چند بار شده كه یكی، كه با او خیلی عیاق و یا به قول خودش یخلا بوده، بالاخره حوصله‌اش، مثل همین الان‌ِ شما، سررفته و گفته :« كَُشتی بابا، بالاخره می‌تَرَكَی، بگویی زَبَر؟ » اصولن، مثل‌ِ بیشتر آدم‌ها، چندان حاضر جواب نیست. اما همیشه این یك جمله را دم دست دارد: « چقدر عجولی تو؟ صبركن دیگر. » و واو ِ تو و ر ِ دیگر را می‌کشد، حسابی. حالا نوبت مراسم ِ تمیز کردن پیپ است که در نوع خود مراسمی تک است. نمی‌گویم تا موجب ِ اطاله‌ی کلام نشود. بعد همان‌طور که دارد توتون می‌ریزد داخل پیپ می‌گوید: « آب‌جو نداری صاحب‌خانه؟ این چه وضعی است آخر؟ » فقط كسانی كه از آشنایی‌شان با او مدت زیادی نگذشته باشد، زود خوشحال می‌شوند و خیال می‌كنند كه مقدمه‌اش تمام شده. بدو بدو به آشپزخانه، سر یخچال می‌روند. آشناها دو تا آبجو را با هم می‌آورند. چون اولی را در دو جرعه سرمی‌کشد. باری همه آماده‌ی شنیدن می‌شوند و اگر سیگاری باشند، حتمن سیگاری هم روشن می‌كنند. البته ناچارم اعتراف كنم، اغلب مسایلی كه، پس از نیمه‌جان كردنت، طرح می‌كند، مسایل پیش‌ِ پا افتاده ای نیستند. معمولن یا درباره‌ی جنس‌ و جنم‌ِ آدمی است، یا درباره‌ی ادبیات. و البته و صد البته چون نویسنده است، خدا آن روز را نیاورد كه بخواهد درباره‌ی موضوعی ادبی – هنری مطلبی را عنوان كند. می‌بینی ترا ابله‌ مطلق فرض كرده و دارد با ذكر جزیی‌ترین نكات و سیر تاریخی وحتا حواشی‌ ِ غیرضروری مربوط به آن مطلب، كه تو هنوز نمی‌دانی چیست، روشنگری می‌كند. آن وقت دیگر روزگارت سیاه می‌شود تا به هسته‌ی حرفش برسد. اما، ما كه جزو نزدیكانش باشیم، دیگر در طول زمان كاركشته شده‌ایم و یادگرفته‌ایم. در چنین مواقعی می‌دانیم كه هنوز برای شنیدن‌ِ مطلب زود است. گوش نمی‌كنیم. اگر مراقب باشد، به دهنش نگاه می‌كنیم، اما فكرمان را می‌بریم به جاهای دیگر. اگر در حاشیه‌روی‌هاش آنقدر سرعت گرفته باشد، كه متوجه‌ات نشود، که همیشه همین‌طور است، درحینی كه از نگاه كردن ِ گاه گداری به دهانش غافل نیستیم، در این‌صورت و تنها در این‌صورت است كه اگر مجله‌ای چیزی دم دستمان باشد، برش می‌داریم، ورق می‌زنیم، اگر تلویزیون روشن باشد، كه معمولن نیست، نیم‌نگاهی به تصاویری كه می‌روند و می‌آیند، می‌اندازیم، خلاصه سرمان را جوری گرم می‌كنیم و منتظر می‌مانیم. چرا؟ چون او كه به همان یك جمله‌ی « جالب است » و آنهم فقط یك بار گفتن اكتفا نمی‌كند. پس از آن همه مقدمه‌چینی آن وقت نوبت‌ِ تفاسیر و نتیجه‌گیری‌ها و اظهارنظرها و نقدهایش از موضوعی است که می‌خواهد مطرح کند. همیشه هم پس از دو سه بار گفتن ‌ِ « جالب است » با خنده‌ی نخودی‌اش اینطور ادامه می‌دهد: « آدم بعضی وقت ها نگاه كه می‌كند، می‌بیند، انسان واقعن چه موجود‌ِ پیچیده‌ای است.» این‌همه حاشیه رفتم، اجازه بدهید یك حاشیه‌ی دیگر هم حاشیه بروم و بگویم كه كلمه‌ی ‹پیچیده› را خیلی دوست دارد و تمام مشتقات‌ِ آن را می‌شناسد. نه اینكه بی‌جا استفاده كند، اتفاقن به‌عكس همیشه بجا و بموقع بكارمی‌بردشان. مثلن نه در مورد دستور‌ِ پختن ِ نوع غذایی كه تازه است ( آشپزی‌اش تعریفی ندارد، یعنی غذاهایش به مزاج من خوش نمی‌نشیند، اما كی جرات دارد كوچك‌ترین ایرادی به آنچه پخته و جلویش گذاشته، بگیرد. باری بگذریم. ) یا حتا در مورد ِ دادن ‌ِ آدرسی كه واقعن هم پیچیده است. نه. اما مسایل را، وقتی دلش بخواهد، چنان می‌پیچاند، یا پیچیده جلوه می‌دهد، كه واقعن هم برای توصیف آن هیچ كلمه‌ای مناسب‌تر از كلمه‌ی پیچیده و مشتقات‌ِ آن نیست. شاید چون ذهن پیچیده‌ای دارد؟ یا می‌گوید: « آدم وقتی نگاه می‌كند، چاره‌ای ندارد مگر تحسین ِ آن‌هایی را که از میان این‌همه پیچیدگی راه‌شان را پیدامی‌كنند. البته فقط عده‌ی قلیلی پیدایش می‌كنند. بقیه بی‌آنكه بدانند در كدام پیچ جاده‌ی زندگی گیركرده‌اند، هم‌چنان…)) و همین‌طور ادامه می‌دهد و می‌گوید و می‌گوید، طوری كه تازه‌آشنایان، یواش یواش اصل مطلب یادشان می‌رود. یا از سر ناچاری به پنجه‌های پای‌شان خیره می‌شوند و یا به دامش می‌اُفتند و با او، سر یكی از تركیبات‌ِ پیچ، كه فراوان داریم و او همه‌شان را حی و حاضر در ذهن دارد، وارد یك گفت‌گوی فلسفی درباره‌ی انسان می‌شوند. البته به شرطی که موفق بشوند، بین جملات سیل‌آسایش یک نقطه قراربدهند، که به جرات می‌توانم بگویم، تا امروز کسی نتوانسته. تا او به خودش بیاید و برود سر اصل مطلب، برخی از تازه آشنایان ‌ِ آدم‌‌شناس‌ ِ كم‌حوصله‌، سری در تایید حرف او تكان می‌دهند و می‌خواهند با زبان بی زبانی به او حالی كنند كه : «خوب تو فعلن اصل مطلب را بگو.» یا: « این تفسیر تو از موضوعی‌ست كه ما هنوز نمی‌شناسیم.» باری سرانجام وقتی دیگر نفسی برایت نمانده، موضوع را تعریف می‌كند. می‌دانم، جان‌ ِ شما هم مثل آن تازه آشنایان، به لب‌تان رسیده. ببخشید، این لابد از كمالات هم‌نشین است. خلاصه می‌كنم، آن روز هم پس از روشن كردن‌ِ سیگار برگ و تفاسیر و تعابیر و اظهارنظرها و نقدهای پیچیده‌اش، سرانجام كاغذ ِ توی دستش را تکان داد و گفت:
- هه! هه! جالب است. من این را ترجمه كرده‌ام. تعجب می‌كنی، نه؟ خوب آدم وقتی نگاه می‌كند، می‌بیند چه امكاناتی زندگی در اختیار تو گذاشته و تو بی‌خبر بوده‌ای. من نمی‌دانستم كه می‌توانم ترجمه هم بكنم. بهرحال نپرس از چه زبانی، چه فرقی می‌كند؟ فرض كنیم از زبان‌ِ مثلن ویتنامی یا یونانی یا چه می‌دانم حتا بگیر زبان‌ِ محلی‌ی یكی از جزایر اندونزی. گفته بودم كه هیچ فرقی نمی‌كند، نه برای تو كه شنونده‌ی این متن باشی و نه برای من، كه مترجمش باشم. اما به این اذعان دارم كه من زبان‌ِ اصلی را فوت آب نیستم. از سر تفنن یادش گرفته‌ام. اما زبانی، كه تو داری متن را به آن می‌شنوی، زبان مادری‌‌ ِ ماست. ( یک کام از پیپ ) جالب است، چرا زبان، مادری‌ست، اما سرزمین، پدری؟ در همه‌ی زبان‌ها همین‌طور است. می‌تواند موضوع ِ پژوهشی بشود برای بیکاره‌های دانشکده‌های جامعه‌شناسی. (یکی از توالت برگشته) در مجموع می‌خواهم این را برسانم كه لازم نیست دنبال‌ِ متن اصلی بگردی و آن را با ترجمه‌ی من مقابله كنی، تا شاید بتوانی با پیداكردن چند اشتباه، مُچم را بگیری. کدام مترجم اشتباه نکرده؟ یا، اگر هم خیلی خوش‌بین باشم، که نیستم، در صورتی که ترجمه‌ام باب‌ِ میل‌ِ تو باشد، بَه‌بَه و چَه‌چَه‌ات را بشنوم. خوب گوش كن. وقتی از تو به هدرنمی‌رود و چیزی از جاییت كم نمی‌شود. (خنده‌ی نخودی) جالب است، می‌گویند كه وقت طلاست. اما همه‌ی ما می‌دانیم كه این حرف شعاری توخالی بیش نیست، وگرنه بازهم همه‌ی ما می‌دانیم كه اگر کسی در جستجوی طلا باشد، نمی‌رود كتاب بخرد و بخواند، می‌رود، پول درمی‌آورد، تا بعد به طلا تبدیلش كند. به شما اطمینان مطلق می‌دهم، تا به امروز هیچ خواننده‌ای، منظورم خواننده‌ی كتاب واینجور چیزهاست و نه آوازخوان، هیچ خواننده‌ی پولداری در جهان پیدا نشده. به یكی دو نكته‌ی دیگر هم اشاره كنم و بروم سر اصل‌ِ مطلب. اول این كه در سراسر دنیا همین یك دست‌نوشته موجوداست، كه به دست من افتاد. چگونگی‌اش بماند ( آهی از سر ِ خوش‌حالی در شنوندگان) بعضی‌ها جا به خاطر بدخطی‌ی نویسنده‌اش ناخوانا بود كه من آنها را در متن با علامت سئوال مشخص كردم، بعضی جاها هم بر اثر مرور زمان و احتمالن بر اثر تماس با آب و خاك و نه آتش، چون در اینصورت سوخته بوده و رفته بود پی‌ی كارش. باری پیچیده‌اش نكنم، حالا دیگر رنگ و رویش رفته بود و ناخوانا بود، اینها را با نقطه چین مشخص كرده‌ام. در انتها بگویم، معنی‌ی بعضی از جملات را، كه تعدادشان زیاد نیست و در مجموع به كُل متن آسیبی نمی‌رساند، اصلن نفهمیده‌ام تا بتوانم ترجمه‌اش كنم. یعنی اگر دقیق‌تر بگویم، باید بگویم، معنی جملات را در زبان‌ِ اصلی فهمیده‌ام، اما نتوانستم آن را به زبان‌ِ مادری‌مان منتقل كنم. كتمان نمی‌كنم، بوده‌اند جملاتی هم كه اصلن نفهمیده‌ام. معنی‌ی كلماتی كه در جمله بوده‌اند، روشن و اضح بود، اما وقتی آنها را كنار هم می‌نشاندم، چیزی دستیگرم نمی‌شد، منظورم این است كه چیز دندان‌گیری نصیبم نمی‌شد تا آن را به خواننده منتقل كنم. دست‌نوشته عنوان ندارد، من هنوز عنوانی برایش انتخاب نكرده‌ام. پس خودت اگر حوصله كردی و دوست داشتی، یك عنوان برایش بگذار. مهم این است كه از خواندنش و در این‌جا از شنیدنش لذت ببری. حالا این متن و این تو.»
یک کام دیگر از پیپ می‌گیرد و می‌خواند:
تا حالا چای بابونه خورده‌اید؟ اگر(؟؟) خورده باشید می‌دانید(.....) هرچقدر هم (....) كه بابونه در یك استكان‌ِ آب داغ بریزید، به هیچ وجه رنگش به پای یك استكان(؟؟) چای سیاه نمی‌رسد.

چگونه « زنجیر... » را نوشتم

2006-03-29T16:50:00.000+02:00

رسم نیست که نویسنده شان نزول یا روند شکل‌گیری ِ داستانی را که نوشته، بگوید، توضیح داستان که جای خود دارد. اما مرا چه به رسم! سنت‌شکنی هم اگر کرده بوده باشم، چه بهتر.

مفهوم ِ مرگ در من زنده است، شاید چون خیلی زود با مرگ آشناشدم. مدت‌ها در آرزوی نوشتن ِ داستانی بودم که مرگ در آن حضوری محوری داشته باشد. سرانجام روزی از خودم پرسیدم: « برای نخستین‌بار کی با مفهوم مرگ آشنا شدی؟» یادم آمد:
نباید بیشتر از هفت هشت سالم بوده باشد. پیش از ظهر یک روز ِ تابستانی مردی را دیدم که از پشت یک وانت روسی که سنگ بلوک حمل می‌کرد، افتاد پایین. فریاد مردان دیگری که پشت وانت نشسته بودند، باعث شد راننده ترمزکند و مغازه‌داران هجوم بیاورند. من لابد چند لحظه بعد رسیدم و باز لابد از لابلای پاهای بلند مردها، جثه‌ی کوچک ِ خودم را به جسد رساندم: مردی روی آسفالت دراز کشیده بود، لباس مندرسی تنش بود و ته ریشی به صورتش داشت. سرش رو به آسمان بود و چشم‌هایش باز. از گوشه‌ی لبش باریکه خونی جاری بود که داشت چکه چکه روی آسفالت می‌ریخت. کسی کتش را کند و انداخت روی جنازه. وقتی خواستم این صحنه را بنویسم، با خودم فکرکردم، این مرد در ده زندگی می‌کرده و حتمن زنی داشته. از خودم پرسیدم: « وقتی مرد افتاد و مُرد، زنش داشت چکار می‌کرد؟ آیا بچه هم داشتند؟» در پاسخ به همین پرسش‌ها بود که با به ‌کارگیری ِ دانسته‌هایم درباره‌ی زندگی در ده، مرگ ِ اول را نوشتم. که در داستان تبدیل شد به مرگ ِ دوم.
مرگ دوم مربوط به یک هم‌شهری بود به نام عباس، قد کوتاه و سرطاس، فرزند بزرگ خانواده‌ای پر جمعیت که وقتی از سربازی برگشت، پدر، یک تاجر ِ ورشسکته‌ی فراری بود. عباس در طول دو سه – چهار سال نه تنها بده‌کاری‌های پدر را داد، بلکه مغازه‌ای هم برای او خرید و چهار پنج برادر بیکارش را هم در کارگاه ِ تولید لوله‌ی سیمانی و سنگ‌بلوکی که بازکرده بود، به کار گرفت. حالا که دیگر کار عباس رونق گرفته بود و آبروی از دست رفته‌ی خانواده را برگردانده بود، وقت ِ ازدواجش بود. پدرش با پدر دختری که من آن روزها خیال می‌کردم، عاشقش هستم در بازار به توافق می‌رسند. عباس هم قبول می‌کند. تمام ِ مراسم ِ مقدماتی برای ازدواج انجام می‌گیرد. تا این‌که عشق ِ آن روزم به من می‌گوید، کار تمام است و فردا برای خرید ِ عروسی به بازار می‌روند. آن روز دو سه ساعتی او را در کوچه‌ پسکوچه‌های محله‌ها‌ی "ساغری‌سازان" و "خواهرامام" و "کوچه امید" رشت چرخاندم، در ِ گوشش خواندم و او را که تسلیم شده بود، به عصیان و شورش تشویق کردم. شب که رفت منزل، گفت: « یا ناصر و یا خودم را می‌کشم.» خانواده‌اش از ترس ِ آبروریزی ناچار شدند، به خواستگاری عباس ِ سی ساله از دختری شانزده هفده ساله جواب رد بدهند. بعدها شنیدم که عباس گفته: « من نمی‌داستم این دو تا هم‌دیگر را دوست دارند، وگرنه اصلن از همان روز اول به خواستگاری نمی‌رفتم.» که البته دروغ بود. آوازه‌ی عشق ما دو تا سال‌ها بود که در شهر ِ کوچک‌‌مان پیچیده بود. یا شنیدم که گفتند:« ناصر رفته به عباس گفته، من این دختر را دوست دارم و عباس جوان‌مردی کرده و پاپس کشیده.» که البته باز این هم دروغ بود. من با عباس حتا یک کلمه هم در این باره حرف نزده‌بودم. باری در این میانه یک کارخانه‌ی تولید ِ لباس در نزدیکی شهرمان افتتاح شد که تعدادی مهندس هندی استخدام کرده بود. یکی از این مهندسین، اجاره‌نشین ِ یکی از خانه‌هایی شده بود، که عباس ساخته بود. این مهندس دختر جوانی هم داشت. یک سال و اندی بعد از به‌هم خوردن عروسی ِ عباس با عشق ِ آن روزهای من، عباس دختر ِ هیژده نوزده ساله‌ی هندی را به زنی می‌گیرد و شش ماه بعد سکته قلبی ِ عباس، تازه عروس هندی را در ایران بیوه می‌کند. از این‌همه که من درباره‌ی عباس می‌دانستم، فقط داشتن کارگاه سنگ‌بلوک او را به مرگ اول مربوط می‌کرد و فاجعه‌ی بیوه شدن زنی حامله به درد داستانم می‌خورد. هیچ الزام داستانی برای آوردن ِ تمام آن‌چه که می‌دانستم وجود نداشت، که هیچ، بار اضافی بر دوش داستان بود و در نتیجه به خراب کردن ِ داستان منجرمی‌شد. پس تنها کاری کردم به او زنی ایرانی دادم و به آن زن اسم ِ عشق ِ آن سال‌ها را. یادم هست، وقتی آن روز غروب گفتند: « عباس مُرده » حتا وقتی جنازه‌اش را در مسجد، درون ِ تابوتی که پارچه‌ی سیاهی روی آن کشیده بودند دیدم، باور نکردم. خیال می‌کردم الان است که عباس بلند شود و به دوستانش بگوید: « بابا! می‌گذارید یک چرت بزنم یا نه؟؟» مرگ عباس شد داستان ِ سوم.
مرگ سوم، مرگ همسایه‌مان کاظم آقای قهوچی بود. حالا دیگر من چهارده پانزده سالی داشتم. تابستان بود. بعدازظهرها باید صبرمی‌کردم، مادرم به خواب فروبرود تا بتوانم فرارکنم و به رودخانه به شنا بروم. آن پرویز ِ درون داستان، منم. صدای شیون ِ زهرا خانم، زن ِ کاظم‌آقا که در کوچه پیچید: « وای می کاظیم آقا.»، مادرم را از خواب پراند و من دانستم شنای امروز مالیده. یادم هست که وقتی دیدم روی جسد کاظم آقا یک ملحفه‌ی سفید انداخته‌اند و حیاط ِ کوچک و سبز و بسیار تمیز ِ خانه‌اش مملو از آدم شده، فکرکردم، نکند با آن عصبانیتی که از کاظم‌آقا می‌شناختم، الان بلند شود و سر مردم داد بزند: « این وقت روز در خانه‌ی من چکار دارید؟» باید فضای خانه‌های اطراف را به وصف در می‌آوردم تا آن رخوتی را که در بعدازظهرهای رطوبی ِ شمال به آدمی دست می‌دهد، به خواننده منتقل کنم. حالا باید آن دو مرگ را با این یک مرگ در ارتباط قرارمی‌دادم. کارگران غروب‌ها در قهوه‌خانه‌ها جمع می‌شدند و چای می‌خوردند و گپ می‌زدند. به خاطر اخلاق بد و عصبانی بودن ِ کاظم‌آقا، کمتر کارگری به مغازه‌اش می‌رفت. اما من آن‌جا را کردم پاتوق کارگران تا بتوانم او را به دو مرگ ِ دیگر پیوند بزنم. و مرگ ِ کاظم‌آقا را بیاندازم به یک روز یکشنبه‌ی شلوغ، که بازار هفتگی بود و هنوز هم البته هست. مرگ ِ کاظم‌آقا قهوه‌چی‌، شد مرگ ِ اول.

و به این ترتیب سه حلقه از زنجیری به نام مرگ را که ازلی و ابدی است، ساخته بودم. چرا سه فصل؟ چون چهار فصل، سال را به یاد می‌آورد و این یعنی بسته شدن دایره یا سربه هم آمدن زنجیر، پایان ِ یک دوره و آغاز ِ دورانی دیگر. و چون مرگ را پایانی نیست، چون مرگ تمام نمی‌شود، خطی است که از ازل آمده و به ابد می‌رود. به این ترتیب داستان «زنجیر...» با خاطره‌ای که در ذهنم بود، پاگرفت.

امروز که داستان را منتشرکرده‌ام، و امیدوارم خوانده شده باشد، دیدم بهتر بود، کاظم‌آقا به جای این‌که بگوید: «آخ دلم!» که هم خیلی سانتی‌مانتال و هم بسیار تکراری و مستعمل است، باید می‌گفت: « وای می‌ دیل » که فارسی‌اش تقریبن همان « وای دلم » می‌شود، تا هم با فریاد زنش « وای می کاظیم آقا » هم‌خوانی داشته باشد و هم عیب و ایرادهای « آخ دلم » را نداشته‌باشد. این تصحیح بماند برای وقتی که مجموعه‌ی سوم داستانم بیرون می‌آید.

هایدلبرگ 26.03.06

هزارتو

2006-03-26T05:18:00.000+02:00

«مرگ » مضمون مناسبی برای شماره‌ی فروردین ِ یک نشریه نیست، انگار دهن‌کجی‌ است به زایش، به عمو نوروز، به سبزی‌ و نور. اما چه کنیم که مرگ در ما حضور دارد، حتا در بهار. آدمی آن را یا به گونه‌ای می‌پذیرد و با آن کنار می‌آید یا به اعماق ِ ناخودآگاه می‌راند. مرگ اما با هزاران نماد ِ فردی و جمعی به رویاها، نه، به کابوس‌هایش راه می‌یابد و خود را به رُخ می‌کشد. چرا که تا موجودی زنده است، مرگ هم موجود است.
از آن بسیار گفته و نوشته‌اند و باز خواهند گفت و خواهند نوشت. هزارتویی‌ها هم نوشته‌اند، هریک با زبان و شکل و منظر ِ خاص خود. من هم نوشته‌ام و آن را زنجیری ازلی - ابدی در سه فصل خوانده‌ام.

افسانه ی خوشبختی

2006-03-23T18:10:00.000+01:00

اِیرش کستنر[1]
فارسی: ناصر غیاثی

پیرمردی که در می‌خانه‌ی پراز دود جلوی من نشسته بود، شیرین هفتاد سال داشت. انگار برف روی موهایش نشسته بود. چشم‌هایش، مثل ِ میدان‌ ِ اسکیت روی یخ که حسابی ‌جاروشده باشد، می‌درخشید. گفت:
- آی که این مردم چقدر احمق‌اند.
و سرش را طوری تکان داد که فکرکردم الان است که از توی موهایش دانه‌های برف توی هوا بلند شوند.
- خوشبختی که یک تکه سوسیس دودی نیست، که هر روز بشود یک تکه‌ ازش بُرید.
گفتم:
- درست است، خوشبختی اصلا و ابدا چیزی دودی نیست، گرچه...
- گرچه؟
- گرچه شما یکی شبیه کسی هستید که ژامبون ِ خوشبختی در دودکش خانه‌اش آویزان است.
گفت:
- من استثنائم.
و یک جرعه نوشید.
- من استثنائم، چون آن مردی هستم که هنوز می‌تواند یک آرزوی دیگر هم بکند.
نگاهی پرس و جوگر به صورتم انداخت و بعد داستانش را تعریف کرد. با « خیلی وقت پیش بود» شروع کرد. سرش را به دو دستش تکیه داد و گفت:
- خیلی خیلی وقت پیش بود، چهل سال پیش. هنوز جوان بودم و از زندگی مثل لُپی بادکرده رنج می‌بردم. یک روز ظهر که آزرده خاطر روی یک نیمکت سبز ِ پارک چمباتمه زده بودم، پیرمردی کنار من نشست و همین‌طوری گفت: "بسیار خوب. ما فکرهای‌مان را کردیم. می‌توانی سه تا آرزو بکنی. " من انگار که چیزی نشنیده‌ام، به روزنامه‌ام چشم دوختم. ادامه داد: " هرچه می‌خواهی آروز کن، زیباترین زن ِ دنیا یا پول زیاد یا بزرگترین سبیل. مسئله‌ی خودت است. ولی سرانجام خوشبخت شو! این نارضایتی ِ تو حسابی رفته تو اعصاب ما. " شبیه بابانوئلی بود در لباس شخصی: ریش پُر سفید، لپ‌های قرمز مثل سیب، ابروهایی مثل پنبه‌ای که از درخت کریسمس آویزان می‌کنند. هیچ چیزش عجیب نبود. فقط شاید کمی خوش قلب به نظر می‌رسید. بعد از این‌که به دقت نگاهش کردم، دوباره به روزنامه‌ام چشم دوختم. گفت: "گر چه به ما مربوط نیست با سه تا آرزویت چکارمی‌کنی. اما اگر قبلن موضوع را به دقت موردبررسی قراربدهی، البته که کاراشتباهی نکرده‌ای. چون سه تا آروز سه‌تاست ، چهار یا پنج‌تا آرزو نیست. و اگر بعدن بازهم حسود و بدبخت باشی، نه می‌توانیم کمکی به تو بکنیم و نه به خودمان." نمی‌دانم می‌توانید خودتان را جای من بگذارید یا نه. من روی یک نیمکت نشسته بودم و با خدا و دنیا سرجنگ داشتم. از دورها صدای زنگ ِ متروی برقی می‌آمد. یک جایی دسته‌ی نگهبانان داشت با طبل و شیپور به طرف قصر می‌رفت. و این مرتیکه‌ی خُل نشسته بود کنار من.
- عصبانی شدید؟
- بله، عصبانی شدم. حال من مثل حال یک کتری ِ کمی قبل از انفجار بود. و وقتی خواست دهان ِ مثل پنبه سفید ِ پدربزرگ‌گونه‌اش را دوباره بازکند، در حالی‌که از خشم می‌لرزیدم، سرش دادکشیدم: " برای این‌که خر پیری مثل ِ شما دیگر به من "تو" نگوید، از فرصت استفاده می‌کنم و اولین و درونی‌ترین آرزویم را برزبان می‌آوریم: بروید به جهنم." کار خیلی خوب و مودبانه‌ای نبود. ولی کار دیگری هم از دست من برنمی‌آمد. وگرنه تکه پاره می‌شدم.
- خُب؟
- "خب" چی؟
- رفته بود؟
- آها! معلوم است که رفته بود. انگار بادبرده‌ بودش. درست در همان ثانیه. آب شده بود، رفته زیر زمین. حتا زیر نیمکت را هم نگاه کردم. آن‌جا هم نبود. از وحشت داشت حالم بهم می‌خورد. قضیه‌ی آرزو انگار جدی بود. آرزوی اول برآورده شده بود. ای دادو بی‌داد. و اگر آن آرزو برآورده شده بود، پس پدربرگ ِ خوب ِ مهربان ِ سربه‌زیر، یا حالا هرکس که بود، نه تنها رفته بود، و از روی نیمکت ناپدید شده بود، نخیر، بلکه پیش شیطان هم بود. پس یعنی رفته بود جهنم. به خودم گفتم: "خودت را مسخره نکن! نه شیطانی وجود دارد، نه جهنمی." ولی آن سه تا آروز چی؟ آن‌ها هنوز به قوت خودشان بودند؟ و با این وجود، هنوز آرزویم را نکرده، پیرمرده ناپدیدشده بود... گرمم شد و سردم شد. زانوهام مثل بید می‌لرزید. حالا چی‌کارکنم؟ چه جهنمی وجود داشته باشد چه وجود نداشته نباشد، پیرمرده باید دوباره ظاهرمی‌شد. این یکی را بدهکارش بودم. چه جهنمی وجود داشته باشد و چه نداشته باشد، ناچارم بودم آرزوی دوم از سه تا آرزو را حیفش کنم. عجب گاوی بودم. یا این‌که باید می‌گذاشتم هرجا که هست، بماند؟ با اون لُپ‌های قشنگ ِ مثل سیب سرخ؟ در حالی‌که تمام تنم می‌لرزید، فکرکردم: لُپ ِ سیب ِ سرخ. چاره‌ای نداشتم. چشم‌ها را بستم و با ترس و لرز زمزمه کردم: " آروزمی‌کنم، پیرمرد دوباره پیش من بنشیند." می‌دانید؟ سال‌ها، حتا توی خواب به خودم سرزنش می‌کردم، که با این‌کارم آروزی دومم را برباد داده‌ام. ولی آن موقع چاره‌ی دیگری نداشتم. چاره‌ای دیگری هم نبود.
- خُب؟
- چی "خُب"؟
- دوباره پیداش شد؟
- آها! معلوم است دوباره پیداش شد. در همان آن. طوری کنار من نشسته بود که انگار هیچ‌وقت آرزوی دورشدن‌اش را نکرده بودم. یعنی، از قیافه‌اش معلوم بود که ... که او جایی بود که شیطانی... منظورم این است که باید خیلی داغ بوده باشد. بعلله! ابروهای پرپشت ِ سفیدش کمی سوخته بودند. و ریش قشنگ‌اش هم آسیب دیده بود. مخصوصن دوروبر ِ ریش‌اش. علاوه براین بوی غازی را می‌داد که کمی سوخته باشد. سرکوفت‌زنان نگاهم می‌کرد. بعد شانه‌ی ریش‌اش را از جیب ِ بغلش درآورد، ریش و ابرویش را تمیزکرد و با ناراحتی گفت: " گوش کنید مرد جوان! کار خیلی خوبی نکردید." با لکنت زبان عذرخواهی کردم. " خیلی متاسفم. من اعتقادی به سه تا آروز نداشتم. تازه سعی کردم، جبران کنم." گفت: "درست است. دیگر وقتش بود." بعد لبخند زد. طوری دوستانه لبخند زد که نزدیک بود اشکم دربیاید. گفت: " حالا فقط می‌توانید یک آرزوی دیگر بکنید، آرزوی سوم. امیدوارم با این یکی رفتاری محتاط ‌‌تری داشته باشید. قول می‌دهید؟" آب دهانم را قورت دادم و سرتکان دادم. بعد گفتم: "بله، ولی به شرطی که دوباره به من "تو" بگویید." به خنده افتاد. "باشد پسرم." و با من دست داد. " خدا نگهدار. خیلی بدبخت نباش! و مواظب ِ آخرین آروزیت باش! " با خوشحالی گفتم: " قول می‌دهم." ولی دیگر رفته بود. انگار فوتش کرده باشی."
- خُب؟
- چی "خُب"؟
- از آن وقت تا حالا خوشبخت هستید؟
- آها! خوشبخت!
همسایه‌ام بلند شد، کلاه و پالتویش را از روی رخت‌آویز برداشت، با چشم‌های سفیدش به من نگاه‌کرد و گفت: " چهل سال است که به آن آرزو دست نزده‌ام. گاهی اوقات نزدیک بود بروم سراغش. ولی نه. آروز تا زمانی خوب است که آن را مقابل چشمانت داشته باشی. خدا نگهدار."
از پنجره می‌دیدم که از خیابان رد می‌شود. دانه‌های برف دوروبرش می‌رقصیدند. و او پاک فراموش کرده بود به من بگوید، دست‌کم خوشبخت هست یا نه. یا این‌که به عمد جوابم را نداد. این هم البته ممکن است.

Sonderbare Geschichten von heute
Erzählungen moderner deutscher Klassiker
DTV München, März 1979
S. 125-128

[1] Erich Kästner

از دفتر یادداشت های روزانه

2006-03-21T23:24:00.000+01:00

دیروز بیستم مارس بود که تمام شد. این کارها را انجام داده بودم: سه چهار لیوان چای با نان و پنیر، قرار با پزشک جراح برای بازکردن یکی از سوراخ‌های از عهد ِ عتیق گرفته‌ی بینی‌، نوشتن و فرستادن ِ ایمیل‌های متعدد برای تبریک ِ سال نوی هنوز از راه نرسیده، شاهد ِ آماده کردن و چیدن ِ سفره‌ی هفت سین، راه رفتنی نیم ساعته در کوه و جنگل ِ پشت ِ خانه، خوردن ِ یکی و نصفی سوسیس ِ ترکی با نان و خردل و خیارشور، گفتگوی تلفنی با دوستی برای رفع سوء‌تفاهمی بسیار سطحی، سه ربع ساعت پازدن‌ ِ تند به دوچرخه برای رسیدن به خانه‌ی دوست، تماشای سیری‌ناپذیر ِ پسرچهار روزه‌اش، روبوسی‌های بعد از تحویل سال، انتظاری عبث برای شنیدن ِ تبریک عیدی که مشتاق شنیدن‌اش بودم، ندادن و نگرفتن ِ عیدی، خوردن ماهی سفید و باقلاخورش، نوشیدن ِ دو شیشه آبجو، سه فنجان چای لاهیجان، نیم ساعت پازدنی کسالت‌بار به دوچرخه و سرانجام تلاش برای یافتن ِ علت ِ دل‌شوره‌ای که سراسر روز در من بود.
دیروز بیست و نهم اسفند بود.

امروز بیست و یکم مارس است. هنوز کمی از آن باقی مانده است. این کارها را انجام داده‌ام: بیداری از خوابی پر از کابوس، دو لیوان چای و چند دانه بیسکویت در سکوتی کُشنده، یک ربعی پازدن به دوچرخه زیر بارانی ریز برای رسیدن به مشاوره‌ای مایوس‌کننده با سازمان حمایت از مصرف‌کننده درباره‌ی کلاهی که بیمه سرمن گذاشت، تلفن به دکتر چشم برای گرفتن وقت، حمام کردن، خوردن قورمه‌سبزی یخ‌زده با برنجی شفته، تلفن‌ به اقصا نقاط جهان برای تبریک ِ سال ِ نو، بیشتر از سر ِ وظیفه و کمتر از سر ِ میل، جواب دادن به ایمیل از اقصا نقاط جهان برای عرض تبریک سال نو، دورخودگشتنی گیج و ویج تا همین چند دقیقه پیش، تحمل سردردی خفیف و سرانجام یافتن علت دل‌شوره‌ی دیروز و امروز: خواندن ِ ایمیلی تلخ و تکراری.

امروز برابر با اول فرودین بود، نه؟

2006-03-20T16:03:00.000+01:00

هرجای این خاک باشی، روزگارت آفتابی، دلت سبک‌بار، صدایت رسا، قلم‌ات پربار و بهارت جاودانه.
نوروز پیروز

حالا دیگر

2006-03-18T15:25:00.000+01:00

این نوروز ِ ما نوروز شد، نوروزی ماندگار، تاریخی، سرشار از آفتاب، لب‌ریز از پیروزی.
این عید ِ ما عید شد، عیدی واقعی، حقیقی، ملموس، انباشته از شادی، شیرینی، شکوه، مبارکی، هم‌دلی.
چشم‌ها به اشک نشست، اشک ِ شادی، اشک ِ شوق، اشک ِ شیرین.
این بهار بر پیشانی ِ تاریخ حک شد.
ممنون خانم شفیعی، ممنون آقای گنجی.
سلام خانم شفیعی، سلام آقای گنجی.

عکس از نی لبک

بهاریه

2006-03-16T16:05:00.000+01:00

بیست و هفت اسفند، نزدیك‌ ِ نیمه شب است که می‌رسم مهرآباد. غیر از میزبان مهربانم، امیر، دندان‌پزشک بی‌کار و جوان، کسی نمی‌داند آمده‌ام تا پس از بیست سال، اولین نوروز را در وطن باشم. هر دوتامان از تهران فراری هستیم و می‌خواهیم شب عید حتمن رشت باشیم و در کنار خانواده. پس می‌رویم منزلش تا شب را بخوابیم و فردا برویم گیلان زمین. مهمانی ِ کوچکی ترتیب داده، اغذیه و اشربه فراوان است. یک شکم سیر باقلاخورش و زیتون‌پرورده و کولی می‌خورم، در کنارش نم‌نمک آب شنگولی ِ دست‌ساز. بچه‌ها مرتب می‌خندند: « ببین چقدر لباس پشمی آورده! مرده حسابی مگر می‌خواستی بروی قطب ِ شمال؟ » توضیحات ِ من که: « بابا، من دارم از سرمای دو درجه بالای صفرمی‌آیم.» مانع ِ دست‌انداختن ِ بیشتر من نمی‌شود: « می‌رویم خلخال برایت جوراب پشمی می‌خریم.» « سفارش می‌دهیم برایت شال ِ پشمی هم ببافند.» « جلیقه آقا، جلیقه. بدهیم برایت جلیقه‌ی پشمی هم بدوزند.» «این را اگر مریض و سرماخورده بفرستیم، جواب رییس جمهور آلمان را چی بدهیم؟» نقل حرف و حدیث‌ها و خستگی راه ما را تا نزدیک ِ صبح بیدارنگه‌می‌دارد. تا بیدارشویم و چیزی بخوریم ساعت شده چهار بعدازظهر. من و دکتر راه می‌افتیم. پشت چراغ قرمز آذربایجان / آزادی زنی چادری می‌خواهد به ماشین‌ها روزنامه بفروشد. پسرکی به ماشین‌ها اسفند دود می‌دهد. مردی سالخورده و معتاد دستمال یزدی به گردن گدایی می‌کند. مرد دیگری یک بسته فندک گرفته دستش و لای ماشین‌ها می‌چرخد. آیا اگر او همه‌ی فندک‌هایش را امروز بفروشد، نان شب‌اش درآورده؟ کجا زندگی می‌کند؟ بچه دارد؟ تا برسیم به ترمینال پای راستم از بس ترمز ِ خیالی گرفته‌ام، کوفته است. از بس ترسیده‌ام ماشین‌ها به هم بمالند نیمه‌جان شده‌ام. یک اصطلاح ِ رانندگی هم یادمی‌گیرم: « آینه به آینه».
ایوب همکلاسی دوران دبستان حالا راننده‌ی سواری است. خط تهران/ رشت کارمی‌کند. از دیدن ما کلی خوشحال می‌شود.« تازه رسیدم. اگر شما نبودید حالا حالاها باید می‌خوابیدم.» دکتر مشتری دایمی اوست. « اگر عقب را شما دربست بگیرید، برای جلو مسافر دارم. الان تلفن می‌زنم بیاید. » «عقب دربست مال ما. مسافر جلو از کجا باید بیاید؟» «همین بغل، نواب. » ما هم از نواب می‌آمدیم. پس سلسبیل و نواب هنوز در تیول رشتی‌هاست. برمی‌گردد:« راه افتاده، برویم. » راه می‌افتیم. از ترمینال می‌زند بیرون. « می‌آید دور میدان. » «کجا؟ دور میدان؟ کدام میدان؟ » « ای بابا! آقا ناصر رفتی خارج، همه چی یادت رفته ها! خوب دور میدان آزادی دیگر برار!» عجب! من اینجا غریبه‌ام. این‌ها خودشان بهتر می‌دانند. لابد وقتی با یکی دور میدان آزادی قرار می‌گذارند، می‌دانند کجا هم‌دیگر را پیداکنند. ساکت بشین و روزنامه‌ات را بخوان. دور میدان غلغله است. سوزن بیاندازی پایین نمی‌آید. همه با هم فریاد می‌زنند: « لاهیجان! تبریز! انزلی! اردبیل! قزوین! کرج! » دو سه دوری دور میدان می‌چرخیم. مسافر جلو را پیدانمی‌کنیم. « ایوب جان، کجای میدان باهاش قرار گذاشتی؟» خودش هم کلافه است.« عرض کردم که دور همین میدان.» نه! انگار من دارم با او چینی حرف می‌زنم و او فقط گوآتمالایی می‌فهمد. «آنجا اینجوری نیست، نه ناصر آقا؟ همه سروقت می‌آیند، نه؟ » می‌بیند جواب نمی‌دهم، می پرسد: «تویوتای ۹۸ آنجا چند است، ناصر آقا؟ » « والله من از قیمت ماشین خبر ندارم. بهتر نیست یک تلفن دیگر بزنی و ...» « الان پیدایش می‌شود. کمی دیگر تحمل کن. بستنی بگیرم برایت بلامی‌سر؟ البته به پای بستنی‌های آلمان نمی‌رسد.» یک ساعتی می‌شود که منتظریم. حالا دیگر ماشین را نگه‌داشته کنار میدان، دکتر را نشانده پشت فرمان که اگر افسر آمد، در برود و خودش رفته برای کاوش. می‌رود و برمی‌گردد. « پس چرا نمی‌آید این مرتیکه؟ بابا شما می‌شناسیدش. بچه محل است: کامران، پسر کبل عمو فکری. بیست و یکی دو سال دارد. پیراهن حنایی پوشیده.» دکتر شرمنده‌ی من است:« این بیچاره که بیست سال بیشتر است، اینجا نیست، من هم که تازه دو سال است برگشته‌ام. » ایوب طرحی دارد: «دوکتورجان، تی‌جانا قوربان، تو یکی دو دور بزن، ببین شاید این دهاتی خر ماشین را دید و شناخت. » دکتر راه می‌افتد. من هم سرم را از شیشه می‌آورم بیرون و یکی دوبار داد می‌زنم: « کامران، کامران فکری!»سرانجام ایوب، کامران را دم ِ بساط ِ یکی از کبابی‌های دور میدان پیدامی‌کند: « گفتم همین‌طور که منتظر شما هستم، ته بندی بکنم. حالا کو تا رشت!؟ بین راه هم که نمی‌شود غذا خورد. » در اتوبان تهران / کرج شنیدن ِ صدای اذان پس از این‌همه سال به چشمانم اشک می‌نشاند و آرامم می‌کند. ایوب چون خمار است و تریاک فقط در کنار دریا به او می‌چسبید، سه ساعت و نیمه ما را می‌رساند رشت. هرکدام‌مان را دم در خانه‌مان.
این باید کمال ِ فضول باشد که صدایش از آیفون می‌آید: « بله؟ » « باز کن! مهمان ناخوانده! » « مردم آزار!» در را بازنمی‌کند. دوباره زنگ می‌زنم. این‌بار صدای برادر را به خوبی تشخیص می‌دهم: « بله؟ » « آبرار! مهمان ناخوانده نمی‌خواهی؟ » در را که بازمی‌کند و مرا در برابرش می‌بیند، زبانش بند می‌آید. در آغوش هم فرومی‌رویم و گریه می‌کنیم. « خدا مامان را بیامرزد.» دوره‌ام کرده‌اند و من در عرش سیرمی‌کنم. « بچه‌ها سرتان کلاه گذاشته‌ام. عیدی و سوغاتی را دو تا یکی کرده‌ام. باید تا تحویل سال صبرکنید. »

غروب است و خیابان شلوغ. باید بروم برای پس دادن سلام نورزوی. مسیر طولانی است. سوار تاکسی می‌شوم. جلو پر است. عقب یکی نشسته. من سوار می‌شوم. ده قدم جلوتر یکی دیگر. نان خریده، نان تازه. بوی نان می‌پیچد توی تاکسی. نان‌اش را می‌گیرد جلوی من: « بفرما!» « خیلی ممنون! مرسی! » «نه آقا! یه تیکه بکن! بو داره.» یک تیکه می کنم و میگذارم دهانم. چه نانی! به پهلوی دستی‌ام تعارف می‌کند. او هم تشکرمی‌کند و یک تکه می‌کند. راننده و دو مسافر جلو هم همینطور.به گمانم لذیذترین نانی بود ، که خورده‌ام.

نیمه‌شب است. از پایین صدای تلویزیون می‌آید: « مسابقات قایقرانی كشورمان با شركت ِ ...» در اتاق روبرویی اندی دارد می‌خواند: « براش نامه نوشتم، قشنگ و عاشقونه/ نوشتم با دو چشماش منو كرده دیوونه...» یكی نشسته زیر پنجره و دارد بلند بلند می‌خواند: « ...یعنی فاصله‌ی دو نقطه از یك زاویه...پس می‌گیم كه: اثبات قضیه‌ی دوشرطی. اثبات... قضیه‌ی... دو شرطی...» بیست دقیقه‌ای است که از كوچه‌ صدای حرف و خنده‌های دم ِ در می‌آید، عادت مالوف ما ایرانی‌ها. یادم رفته بود. دیدوبازدید‌های معمول ِ عید. بعد صدای باز و بسته شدن در ماشین و سرانجام سه چهار تا بوق ِ بلند: بوق خداحافظی‌.
سه هفته است كه رشت هستم. فقط یك بار برای ده دقیقه كنار دریا بوده‌ام.
« عمو؟» « بله.» « تلفن.» سلام، عید شما مبارک، چاكریم، مخلصیم، نوكریم.

در اتاق را می‌بندم، چراغ را خاموش می‌كنم، دراز می‌كشم روی تخت، چشم‌ها را می‌بندم، ذهن را آزاد می‌گذارم و تن را رها می‌كنم: پیمان بیست سه چهار سال دارد، فوق دیپلم نساجی گرفته، جودوكار و بی‌كاراست و دارد انگلیسی یادمی‌گیرد: « ناصرآقا فرقون به آلمانی چه می‌شود؟ » « فرقون؟ نمی‌دانم.» « به! پس تو چه جور مترجمی هستی كه!» خودم و او را راحت می‌كنم: « تقلبی!» وقتی پس از امتحان ِ چندین عینك و ایستادن‌های مكرر جلوی آینه یكی را انتخاب می‌كنم و می‌گذارم روی پیشخوان. آقای عینك‌فروش می‌گوید: « این كه افتضاح است آقا!» مصطفی مرغ‌فروشی دارد. سال‌هاست می‌گوید شاعر است، اما دریغ از یك كلمه‌ی مكتوب: « ببینم ناصر، راست است كه كتاب‌ات تمام شده؟ » خوشحال می‌گویم:« بله. به چاپ دوم رسیده.» « مگر تیراژاش چقدر بوده؟ » « هزارتا.» «آهااا! پس هیچی.» هادی، همكلاسی سال‌های دبستان، حالا نجار قابل اما بی‌اعتباری شده. چای پررنگ‌اش را می‌خورد، سیگار با سیگار روشن می‌كند و دم به ساعت دماغ‌اش را می‌خاراند: « می‌خواهم تا سه چهار سال دیگر بروم كانادا، این آخر عمری گوشه‌ای بنشینم و حقوق بازنشستگی‌‌ام را آنجا بگیرم و بخورم. می‌شود. نمی‌شود؟» « والله من از قوانین‌ ِ بازنشستگی در كانادا بی‌خبرم.» هادی چهار پسر جوان دارد كه بزرگترین‌شان تازه سربازی‌اش را تمام كرده و حالا كنار خیابان یخ در بهشت می‌فروشد.

غروب برادرزن و برادر مرا تا ایستگاه سواری ِ رشت/تهران همراهی می‌کنند. بارانی جنون‌آسا می‌بارد، از آن باران‌های رشت، زنجیرکش. تجربه‌ی این یک ماه ثابت کرده است، عقب نباید بنشینم. بعد از چهار ساعت راه، نه کمر داری، نه پا. نیم ساعت بعد یک جا جلو پیدامی‌شود. راه می‌افتیم. آقای راننده تمام شیشه‌ها را تا آخر کشیده بالا. شیشه‌ی جلو را دایم بخار می‌پوشاند و او با یک دست فرمان را چسبیده و با دست دیگر با لنگش بخار پاک می‌کند. سرانجام طاقت نمی‌آورم: « چرا بخاری را روشن نمی‌کنید؟ » «خراب می‌شود آقا.» « چرا این برف‌پاکن را نمی‌گذارید روی مرتب کارکند؟» « این لاستیک برف‌پاکن می‌دانی چقدراست؟ خراب بشود از کجا بیاورم؟» توی پیچ‌های منجیل و رودبار افتاده پشت یک کامیون. هیچی پیدا نیست. باران و پیچ و تاریکی نمی‌‌گذارد سبقت بگیرد. لنگ را از او می‌گیرم و می‌شوم کمک‌راننده. تا برسیم قزوین، نیمه‌جان شده‌ام. از قزوین دیگر باران نمی‌بارد. می‌افتیم توی اتوبان. خدا را شکر. دیگر اتوبان است و باران نمی‌بارد. تا تهران خیالم راحت است. زهی خیال باطل. آقای راننده می‌خواهد به سرویس بعدی برسد. سرعت بالای صدوبیست، اتوبان پر از چاله چوله، حرکت فقط از باند سمت چپ، با فاصله‌ی نیم‌متر از ماشین جلویی و مرتب در حال چراغ زدن. جنازه‌ام را می‌رسانم به خانه‌ی دکتر.

یک ماه کافی‌ست. دلم برای خانه، سكوت و تنهایی‌ام تنگ شده است.

تکه پاره هایی از چند نامه

2006-03-14T14:51:00.000+01:00

شاعر، مترجم:
...اما نکته‌ی مهم این است که ارشاد دو ماهی می‌شود که به هیچ کتابی مجوز نداده تا این تغییر و تحولات وزیر وزرا انجام شود . گویا دو سه روزی می‌شود که وزیر تازه روی صندلی جلوس کرده . باید دید اوضاع مجوز چطور است . یعنی چند روزه مجوز می‌دهند . قبلن که یک ماهه مجوز می‌دادند اما از این به بعد را نمی‌دانم . ...همان:
سلام چطوری؟ من خیلی خوب نیستم از این اوضاع لعنتی. تمامن دپرسم. اوضاع ارشاد هم خرتوخره. مجوز نمی‌دن...

نویسنده:
سلام ناصرجان، من شرمنده هستم. اما اوضاع نشر خراب است این جا...
همان:
...اوضاع اینجا خیلی خرابه. خودت بهتر می‌دونی . آره به نظر منم از دوره ی میرسلیم هم بدتره . آقاهیچ جوابی نمی‌دن. نه می‌گن آره نه می‌گن نه . سکوت محض . انگار همه مردن. شرمنده‌ام که هنوز نتونسته‌م در مورد کتابات کاری جلو ببرم .اما اوضاع اینجوری نمی‌مونه . ما همگی منتظریم ببینیم در یکی دو ماه آینده چی پیش میاد.
ناشر:
...اما نشر. همانطور که خودت هم اشاره کردی اوضاع نشر بکلی خراب است. ارشاد سیاست‌های مزورانه ای در پیش گرفته که شفاهن به برخی از حضرات ناشر هم اعلام شده که جمع کنید بروید پی کارتان. همه رقمه ناشرها را دراز کرده‌اند و رییس اداره کتاب هم گفته که مثل آن راهزن اسطوره‌ای یونانی یک میز گذاشته‌ایم و آقایان را رویش دراز می‌کنیم هرچه از سر و پایشان از میز بیرون بزند قطع می‌کنیم و اگر هم کوچکتر باشند آن قدر می‌کشیم تا دراز شود!! تقریبن همه‌ی ناشرهای مطرح هرکدام نزدیک به بیست جلد ( یا بیشتر) کتاب چاپ شده در صحافی دارند که اجازی خروج ندارد.
...به هرحال این از اوضاع به شدت وخیمی است که دارد ناشرها را روبه ورشکستگی می‌برد و از طرفی ارشاد مجوز انتشار هم نمی‌دهد و می‌گوید با ترجمه آثار اروپایی و لاتینی، ناشران فرهنگ این مملکت را به تاراج برده اند!!!! دیگر خودت می‌توانی حدس بزنی چه اوضاع و احوالی‌ست...
همان:
...اما خالی از لطف نیست که کمی با دونکته توی ذوقت بزنم: اول آن که شفاهن رییس اداره کتاب در ارشاد بارها گفته نمایشگاه کتاب امسال را وللش...

من:
ناامید نمی‌شوم. کارمی‌کنم. کارمی‌کنم. کارمی‌کنم. چون کار من این است.

مظنون

2006-03-12T11:09:00.000+01:00

یورک بکر، فرزند یک کارمند یهودی، در سپتامبر 1937 در لهستان به دنیا آمد و در مارس 1997 در برلین از دنیا رفت. او تا سال 1945 پایان جنگ جهانی ِ دوم، همراه پدر و مادرش در ارودگاه‌های نازی سپری کرد. سپس به آلمان شرقی رفت. وی به خاطر فعالیت‌های آزادی‌خواهانه از دانشگاه و سپس از کانون نویسندگان ِ آلمانی شرقی اخراج می‌شود. مهم‌ترین اثر او رمان ِ "یاکوب ِ دروغگو" است که با عنوان "یعقوب کذاب" توسط آقای علی‌اصغر حداد به فارسی ترجمه و منتشر شده است. یاکوب در گتوی یهودی‌ها در لهستان اسیر است. او سعی می‌کند با دروغ‌هایش، مبنی بر دراختیارداشتن یک رادیو که خبر از آزادی قریب‌الوقوع‌شان توسط ارتش سرخ را می‌دهد، امید را در دل ساکنان ِ گتو زنده‌ نگه‌دارد.
داستان ِ "مظنون" او را بخوانید که بی‌شباهت به روزگار ِ ما نیست.

بلندخوانی ِ یک داستان

2006-03-09T17:37:00.000+01:00

داستان ِ پایین را دوستی فرستاده و خواسته حرفی اگر دارم، بنویسم. با اجازه‌اش شما را به خواندن ِ داستان و حرف‌های من دعوت می‌کنم:

تافردا...
رعنا در اتاق همسرش منصور را باز کرد (پس منصور اتاقی مخصوص به خودش دارد. چرا؟) و او را دید که پشت به در، روربروی پنجره‌ دلباز اتاق (منظور احتمالن "بزرگ" است)بر روی (به)صندلی چرخدار خود تکیه زده (یعنی سرپا ایستاده و به صندلی تکیه داده و یا درون آن نشسته و به پشت ِ آن تکیه داده؟) . وارد شد اما نزدیک به آستانه در ایستاد (وقتی وارد شده باشد، یعنی از آستانه‌ی در رد شده است) و ناخودآگاه (؟) (به)آن طرف پنجره (بیرون پنجره) را نگاه کرد. اما درست (آیا نیازی به این تاکید است؟) مثل روزهای قبل، علت خیره ماندن منصور را نیافت. از زمانی که او روی ویلچر افتاده بود (آیا با آوردن ِ فعل ِ "افتادن" نویسنده قصد تحقیر منصور را داشته؟ یا جمله‌ی مناسبی نیافته تا بگوید: از وقتی که منصور مثلن فلج شده بود و ویلچرنشین؟)، اکثر مواقع بدون اینکه با کسی حرفی بزند، همین طور("همین طور" یا دایم، همیشه، مدام؟) مثل مجسمه به آن سوی پنجره خیره می ماند و تقریبا هیچ صدایی(،) حتی باز شدن در اتاق (هم)کنجکاویش را تحریک نمی کرد. (وقتی دو نفر با هم در یک خانه زندگی می‌کنند، باز شدن در ِ اتاق معمولن باعث تحریک کنجکاوی نمی‌شود)
رعنا به دسته گل پلاسیده ای که داخل تنگ کنار پنجره قرار داشت( نویسنده با این اشاره می‌خواهد فضا را دراماتیزه کند و به خواننده بگوید فضای خانه بسیار دل‌گیر است.) نگاهی کرد و بعد از مکث کوتاهی (مکث؟ مگر قبلن چیزی گفته بود تا حالا مکث کند؟) گفت :" منصور، مدتیه که می خوام یه چیزی بهت بگم. هر بار خواستم بگم، نشده . می دونی؟ الان حدود 10 ساله که تو نشستی رو ویلچر. بعد از اون تصادف (در واقع نویسنده می‌خواهد به خواننده بگوید که منصور پس از یک تصادف ویلچر نشین شده. اما چون نمی‌داند این را چگونه به اطلاح خواننده برساند، این حرف را در دهان رعنا می‌گذارد. حال آن‌که هر دو، هم رعنا و هم منصور علت ویلچرنشین شدن منصور را می‌دانند)، به هر دری زدیم اما فایده نداشت. تو خوب نشدی. منم شدم پرستارت. خوب اون موقع به خوب شدنت امید داشتم. اما الان نه دست و پای سالمی دارم نه کمر برام مونده. هر دفعه هم که پرستار آوردیم برات، اینقدر بد قلقی کردی و باهاشون راه نیومدی که سر یه هفته نشده، فراری می شدن از اینجا. خدا شاهده که تو این مدت برات کم نذاشتم. ولی ... ولی الان ..... (همه‌ی این حرف‌ها، چیزهایی است که ظاهرن هر دو باید بدانند، اما چون نویسنده تامل نمی‌کند، این حرف‌ها را می‌گذارد در دهان رعنا.) منصور منم به آرامش احتیاج دارم. به استراحت احتیاج دارم. باز اگه بچه داشتیم، وضع فرق می کرد. اما الان چه دلخوشی دارم من؟ منصور، راستش اومدم بگم که..... (نویسنده هیچ تمهیدی برای این‌که نشان بدهد چرا رعنا ناگهان تصمیم می‌گیرد این حرف‌ها را به منصور بزند، نمی‌چیند. چرا؟ چون عجله دارد، به سرعت برود سر اصل ِ موضوع. و این کار را خراب می‌کند.)
برای لحظاتی (چرا لحظاتی و نه لحظه‌ای؟) حرفش را ناتمام گذاشت. با اینکه تا حالا حتما به منصور حالی شده بود (منصور متوجه شده بود، فهمیده بود، درک کرده بود)که منظور رعنا چیست، اما به زبان آوردن مستقیم آن برای رعنا خیلی سخت بود(خواننده از لحن و کلام ِ رعنا و نیز ناتمام گذاشتن ِ حرفش، این را می‌فهمد. نیایستیم بالای سرخواننده و به او بگوییم: می‌فهمی که؟). همان طور که به سمت منصور که تا آن لحظه یک کلمه هم حرف نزده بود (اگر زده بود که ما می‌خواندیم، مگر نه این‌که داستان از منظر دانای کل نوشته شده؟ ضمن این‌که نویسنده این را قبلن گفته بود. به شعور خواننده احترام بگذاریم و او را دست‌کم نگیریم.)قدم بر می داشت، ادامه داد:" می برمت یه آسایشگاه خوب، چند وقت یکبار هم می آم بهت سر می زنم. " (آیا گفتن چنین حرفی نیاز به مقدمه‌چینی ندارد؟ می‌شود بی‌تمهیدی این چنین خبر و تصمیم سختی را به اطلاع کسی رساند؟)
وقتی که روبروی منصور رسید، دید چشمان منصور به جلو خیره مانده. رعنا شوکه شد(چرا؟ رعنا مگر نمی‌دانست که این عادت منصور است؟). چند بار او را صدا کرد و بعد به آهستگی و با ترس تکانی به منصور داد. جسم بی جان و سرد منصور که چند ساعتی از مرگش می گذشت، اندکی به سمت جلو متمایل شد (بعید است به مرده‌ای که روی صندلی نشسته دست بزنیم و او به طرف جلو متمایل بشود، معمولن به چپ یا راست متمایل می‌شود) و سرش با حرکتی خشک به سمت سینه اش پایین چرخید(چرخیدن سر به پایین چگونه است؟). رعنا که کاملا ترسیده بود با گریه اتاق را ترک کرد(از اتاق بیرون رفت.). برای لحظاتی (بازهم برای لحظاتی!!!) نمی دانست چه کار کند. مدام این دست و آن دست می کرد. آن خانه که تا همین چند دقیقه پیش برایش امن ترین نقطه دنیا بود (ولی نویسنده در پاراگراف ِ بالا چیزی غیر از این گفته بود. مگر نه؟)، به گورستان مخوف و ترسناکی تبدیل شده بود. انگار اصلا نمی دانست آنجا کجاست. وقتی که آرام تر شد(آرام شد. آرام نبود تا آرام‌تر بشود)، آمبولانس را (غلط و اضافی است) خبر کرد. نزدیک عصر بود (شروع داستان کی بود که حالا عصر شده است؟) که دکتر، مرگ منصور را تایید کرد،(.) او را به سردخانه قبرستان بردند تا روز بعد به خاک سپرده شود. بعد از آن، رعنا از خانه بیرون رفت (آیا رعنا به خانه برگشته بود یا اصلن از خانه بیرون نرفته نبود؟) و مدتی در شهر چرخید. مدتها بود که اینقدر احساس آزادی نکرده بود. با اینکه هرازگاهی دلشوره به سراغش می آمد اما از تجربه این آزادی غیر منتظره احساس سبکی می کرد. انگار به 12 سای پیش، همان اوایل آشنایی اش با منصور بازگشته بود. همان جوان قدبلند و چهارشانه که این مدت روی آن تابوت متحرک چرخدار، مدام تحلیل می رفت. آن شب رعنا حس می کرد دوباره مالک سرنوشت خود شده.
دیروقت بود که به خانه رسید. لباس های سیاهش را از کمد بیرون کشید(چرا لباس‌هایش و نه لباس یا پیراهن ِ سیاهش؟ ) . پشت لباسها چشمش به قاب عکس جوانی های منصور (مگر منصور الان چند سال داشت که پیر شده بود؟) افتاد (چرا قاب عکس آن پشت قایم شده بود؟ باز هم نویسنده حوصله نکرده تا جای مناسبی برای قاب عکس پیداکند. به اولین تمهیدی که به ذهنش رسیده، اکتفاکرده و داستان را باز هم خراب‌تر) . قاب را بیرون آورد و قدری به آن خیره شد(نگاه کرد). ساعت را برای صبح زود کوک کرد (یعنی آدم در اولین شب ِ پس از مرگ شوهر، آن‌قدر سنگین می‌خوابد – اگر اساسن بتواند بخوابد – که احتیاج به زنگ ساعت دارد؟)، عکس منصور را از قاب چوبی بزرگش بیرون آورد، آن را در آغوش خود کشید (همین یک جمله داستان را زیبا می‌کرد، اگر داستان این‌همه دچار کمبود نبود. با این جمله خواننده عشق ِ رعنا به منصور را حس می‌کند.) و کم کم به خواب رفت. (باور پذیر نیست.)

و حالا که داستان را تمام کرده‌ام برمی‌گردم به عنوان داستان: "تا فردا...". چیزی دستگیرم نمی‌شود. نمی‌فهمم چرا عنوان این داستان "تا فردا..." است.
عزیز ِ من، شرط می‌بندم داستان را یک‌بار بیشتر ننوشته و دو سه بار بیشتر نخوانده‌ای. اگرنه، چنین اشتباهات ِ فاحشی از تو که ذهنی داستان‌گو داری، بعید است.
لطفن توجه داشته‌باش: این‌که می‌گویند در داستان یک کلمه، حتا گاهی یک واو مهم است، حرفی بیهوده نیست.
باید بیشتر بخوانیم.

2006-03-07T19:08:00.000+01:00

این گلدان کوچک ِ سنبل و آن ظرف ِ کوچکی که قرار است سبزی سفره‌ی هفت سین بشود، پاک هوایی‌ام کرده.

2006-03-05T18:40:00.000+01:00

امشب یک شمع ِ سفید ِ بلند روشن کرده‌ام، یک شیشه بزرگ شامپانی بازکرده‌ام، یک سیگار روشن کرده‌ام، موسیقی ِ مورد علاقه‌ام را گذاشته‌ام
به آسمان گفته‌ام برف بباراند، مثل آن شب، چهل و هشت سال پیش
من

پیغام

2006-03-03T22:45:00.000+01:00

«آسمان نزدیک است. سه قو پرواز می‌کنند. آب رودخانه بالا آمده است. درختان اسکلت‌های بلور آجین. چراغ روشن می‌کنم. ردپایی روی برف نیست. سردم است. پنجره‌ها بسته است. خانه ساکت است. گربه آب می‌خورد. هوا تاریک است. شوفاژها بازاست. شانه‌هایم می‌لرزد.
درها بسته است. بیدارم. خوابم می‌آید. کابوس دارم. سرم دردمی‌کند. بیرون باران می‌بارد. بیرون برف می‌بارد. بیرون باد است. بیرون صدای ماشین می‌آید. بیرون ساکت است. قطاری رد می‌شود. قهوه می‌خورم. روی کوه برف نشسته است. یک گنجشک جیک حیک می‌کند. تنها هستم. سکوت است. به قاب ِعکس‌ها نگاه می‌کنم. سیگار می‌کشم. ساعت تیک تاک می‌کند. تلفن زنگ می‌زند. عینک ندارم. گرسنه‌ام. نور کم است. شیر می‌خورم. شیر سرد است. شیر سفید نیست. سبزها کم‌رنگ‌اند. دهانم تلخ است. تشویش دارم. گربه خمیازه می‌کشد. عشق سیرابم نمی‌کند.
من ساکتم. دارم می‌نویسم. مغزم به خواب رفته است. انگشتانم یخ زده‌است. قلبم می‌زند. می‌خواهم بمیرم. پلکم سنگین است. دارم می‌میرم.»

نامه کنار جسدش بود.

ماکارونی برای یک نفر

2006-03-01T11:51:00.000+01:00

پیش‌گفتار:
مهم‌ترین اصل در آشپزی، موسیقی است، فرقی نمی‌کند غم‌انگیز باشد یا طرب‌انگیز، موتسارت باشد یا لس‌آنجلسی. باید آن چیزی باشد که هوس ِ شنیدنش را دارید. مگر نه این‌که هوس خوردن دارید؟
تنها امر تعیین‌کننده در این مورد این است که موسیقی ِ غم‌انگیز نشنوید. چرا که موسیقی غم‌انگیز هم اشتها بربادده است و هم قاتل ِ میل و توجه به امر آشپزی. من خودم از پاواروتی گوش داده‌ام تا آغاسی. در حاشیه بگویم، هروقت با پاواروتی، ماکارونی پختم، خیلی عالی از آب درآمد، چه بسا به خاطر همولایتی بودن پاواروتی و ماکارونی باشد.

ریشه‌ی کلمه‌ی ماکارونی
چه اهمیتی دارد، بدانید این کلمه از کجا آمده؟ علاوه براین شما گرسنه‌اید یا دانشجوی زبان‌شناسی؟ می‌خواهید مطالعات ِ زبان‌شناسیک بکنید یا پختن ِ ماکارونی را یادبگیرید؟ باید بدانید کتاب‌خانه جای خود دارد، آشپزخانه جای خود. با این وجود، برای این‌که گشنگی ِ دانش‌تان هم برطرف بشود، این را داشته باشید که ماکارونی یا اسپاگتی از کلمه‌ی ایتالیایی ِ spago می‌آید که به معنای ِ نخ ِ نازک است.

مقدمات:
الف - انگیزه‌های ضروری:
پختن ماکارونی، نتیجه‌ی دو عامل گرسنگی و میل و حوصله به آشپزی ِ کوتاه مدت و کم‌‌زحمت است. اگر میل به آشپزی ندارید، از همین‌جا قطع کنید. بروید یک لقمه نان و پنیری، چیزی بخورید، چون آشپزی به حوصله، دقت و تمرکز نیازی بنیادین دارد. در صورت عدم وجود انگیزه‌های نامبرده ممکن است ناچاربشوید پس از تحمل ِ رنج ِ آشپزی، سراغ ِ همان نان و پنیر بروید.

ب - مواد ضروری: (به ترتیب ِ تقدم) سیر، پیاز، روغن زیتون یا روغن حیوانی، ماکارونی. (بدیهیات: ماکارونی غذایی است غیرگوشتی.)

ج- ابزار ِ ضروری: (به ترتیب ِ تقدم) آتش، تخته، چاقو، تابه و دیگ. اگر این سه عامل نباشد، از هیچ‌کدام از بقیه‌ی مخلفات، کاری برای سیرشدن ِ شما برنمی‌آید. (بدیهیات: ماکارونی غذایی گرم است و نه سرد.)

یک: سُس ماکارونی
اکنون آغاز ِ کار شماست. ابتدا نوای موسیقی ِ باب ِ طبع ِ آن لحظه‌تان را در فضای آشپزخانه جاری کنید. اگر مثل ِ من اتاقی مختص ِ آشپزی، یعنی آشپزخانه ندارید، مهم نیست. مهم این است که موسیقی بشنوید. تابه را ( نوع ِ تابه بسیار مهم است، کف‌اش باید کلفت باشد. دسته‌اش اگر مثل دسته‌ی یکی از تابه‌های من افتاده، مهم نیست. با یک دستگیره هم می‌شود، با آن آشپزی کرد.) - بسته به امکانات ِ فردی یا موجود - می‌گذارید روی گاز، اجاق برقی یا چراغ ِ نفتی تا گرم بشود. ( فرض را براین گذاشته‌ایم که شما در شهر زندگی می‌کنید و روی هیزم غذا نمی‌پزید. بنابراین نیازی به اشاره به آتش هیزم نبود. مضافن تاکنون هیچ‌کس ماکارونی ِ را که روی هیزم به عمل آمده باشد، نخورده و ندیده‌. این از این.)
تابه را روی آتش می‌گذارید و به‌اندازه‌‌ای که خرده‌های سیر و پیاز یک طرف‌شان رو به کف ِ تابه و روی دیگرشان به آسمان باشد، روغن زیتون می‌ریزید تا از یک طرف وی هم‌گام و هم‌راه و هم‌زمان با تابه گرم شود و از طرف ِ دیگر روغن زیتون در تابه‌ی داغ می‌سوزد. اگر روغن زیتون ندارید، می‌توانید از روغن‌ ِ حیوانی استفاده کنید. در این‌صورت باید بگذارید اول تابه داغ شود و بعد روغن حیوانی بریزید. شکل ِ ایده‌آل کار استفاده‌ی پنجاه - پنجاه از روغن زیتون و کره است. غذا طعمی می‌گیرد که مگو و مپرس. در این لحظه باید دو پر سیر و یک پیاز کوچک بر‌دارید ( اندازه‌شان بستگی به عوامل دیگری دارد که در زیر به تفصیل خواهدآمد.) و آن‌ها را پوست بگیرید. اگر نمی‌خواهید چشم‌تان به اشک دربیاید، باید پیاز را بشورید، (می‌گویند، اشکی که از دود پیاز دربیاید، برای چشم خوب است. من گمان می‌کنم، این شایعه را مردها ساخته‌اند تا با این بهانه کمی گریه کنند. یا زن‌ها تا دیگران خیال کنند، اشک‌ها نتیجه‌ی دود ِ پیاز است.) یک تخته‌ی حتمن تمیز، ترجیحن غیرچوبی (چون فشار چاقو بر تخته به احتمال قریب به یقین چوب را می‌بُرد که در این‌صورت هم غذا بو و طعم چوب می‌گیرد و هم تراشه‌ی سیاه ِ چوب، زیبایی‌شناسی ِ اوپتیک ِ غذا را به هم می‌ریزد. آلمانی‌ها اصطلاحی دارند که می‌گوید: چشم هم موقع غذاخوردن، می‌خورد[1].) برمی‌دارید، روی آن با یک چاقوی حتمن تیز، سیر و پیاز را خردمی‌کنید. تفاوتی ندارد، کدام‌یک را زودتر خرد‌کنید. من بسته به هوش و حواسم در آن لحظه تصمیم می‌گیرم. چنانچه‌ حواسم جمع باشد، اول سیر برمی‌دارم، چون خردکردن سیر به تمرکز بیشتری نیاز دارد تا خردکردن ِ پیاز. گاهی هم برای این‌که آرام آرام به بازی خطرناک ِ نوک انگشت و تیغه‌ی چاقو وارد شوم، اول پیاز را برمی‌دارم. اینک سیر و پیاز را در تابه خالی می‌کنید. پس آن‌گاه می‌گذارید رنگ و روی سفید ِ سیر و پیاز تغییر کند. آن‌قدر که نه به طلایی بزند و نه سفید بماند. یک قاشق ِ ترجیحن چوبی برای هم‌زدن ِ سیروپیاز کمک ِ بزرگی است. یادتان باشد سیر زودتر از پیاز سرخ می‌شود. پس می‌توانید، اگر می‌خواهید خیلی به خودتان حال بدهید، ابتدا پیاز و سپس‌تر سیر را در تابه بریزید. حالا وقت ِ آن رسیده که قوطی گوجه‌ فرنگی ِ مخصوص ِ سُس ماکارونی را بازکنید. متاسفانه محتوای یک قوطی ِ معمولی برای یک وعده غذای یک آدم ِ معمولی ِ تنها زیاد است. (به این معضل در زیر خواهیم پرداخت) پس مقدار سیر و پیاز باید به اندازه‌ی گوجه‌ فرنگی ِ قوطی باشد (معضل یادشده، به این ترتیب حل شده است.) سُس را – بدیهی است پس از این‌که آماده شد - به اندازه‌ی مصرف برمی‌دارید و بقیه را می‌گذارید توی فریزر تا دفعه‌ی بعد که حوصله‌ یا وقت ِ مناسب ِ طبخ ِ سُس ماکارونی ندارید، اما چاره‌ای هم غیر از خوردن ِ ماکارونی نیست، از آن بهره‌برداری بهینه کنید. ( به این ترتیب که نیم ساعت تا چهل و پنج دقیقه قبل از این‌که حدس بزنید، گشنه خواهید شد، آن را بیرون می‌آورید تا یخش آب شود.) کجا بودیم؟ بله، داشتیم قوطی ِ سُس ِ مخصوص ِ گوجه فرنگی را می‌گشودیم. (اگر بخواهید به معنای دقیق کلمه آشپزی کنید، ولی گوجه فرنگی ِ مخصوص ِ سُس ِ ماکارونی ندارید، کُلی کار ِ اضافه دارید. خدا به دادتان برسد. زیرا باید قبلن کمی آب جوش بیاورید، بگذارید ولرم بشود. بعد گوجه ها را در داخل آن بیاندازید تا یک ربعی بماند. فقط و فقط در این صورت است که می‌توانید از شر وجود ِ پوست گوجه فرنگی در سس ماکارونی خلاص شوید، که نه تنها از نظر اُپتیک زیبا نیست (آن اصطلاح آلمانی‌ها را به یاد بیاورید!)، بلکه گاهی موقع خوردن به سقف دهان هم ممکن است بچسبد. بعد باید آن را ریز کنید و والخ. دردسرش بیشتر از این‌هاست. بهتراست به عنوان ذخیره همیشه چند قوطی سُس ِ آماده‌ی گوجه فرنگی ذخیره داشته‌ باشید. البته آماده کردن گوجه فرنگی برای سُس واجد حُسن‌ها و عیب‌های خودش است. به این معنا که از یک طرف این حُسن را دارد که از گوجه‌ فرنگی ِ تازه استفاده می‌کنید که صدالبته طعم بسیار دل‌پذیر‌تری از گوجه‌ی کنسروشده دارد. ولی از طرف دیگر سُس ذخیره برای روز ِ مبادا نخواهید داشت. طبیعی است که با تمام این احوال می‌توانید سُس با گوجه فرنگی ِ تازه را بیشتر بپزید و در فریزر بگذارید. خود دانید.) بسیار خوب اینک چه قوطی ِ گوجه فرنگی ِ مخصوص ِ سُس ماکارونی داشته باشید، چه گوجه فرنگی‌ ِ از آب ولرم بیرون آورده شده و خُردشده، وقتش است که گوجه فرنگی را توی تابه خالی کنید. اینک همش می‌زنید تا سیر و پیاز و روغن زیتون یا روغن زیتون و کره، یا روغن حیوانی ِ نیمه‌ داغ و گوجه‌فرنگی حسابی قاطی شوند، بدان‌گونه که انگار سال‌ها در انتظار ِ فرورفتن در آغوش یک‌دیگر در نقاط مختلف دنیا روییده بودند تا در این لحظه و در این تابه به آغوش هم بخزند.

دو: خود ِ ماکارونی

اکنون باید دیگ را تا دوسوم آب کنید. دیگ چقدر بزرگ باشد؟ اندازه‌ی دیگ؟ جنس و نوع و اندازه‌ی دیگ مهم نیست، فقط باید به اندازه‌ی یک لیتر آب در آن جا بگیرد. من معمولن دیگ ِ استیل ِ متوسطی را که دارم برمی‌دارم. حجم دیگ چه زیاد باشد، چه کم، تفاوت چندانی در نتیجه‌ی کار ندارد. اگر خیلی گرسنه‌تان باشد، زیاد به این‌جور امور ِ پیش پا افتاده توجه نمی‌کنید، مگر این که بخواهید هنر آشپزی‌تان را به رخ کسی بکشید. وقتی تنها هستید، می‌خواهید برای کی چُسی بیایید؟ برای خودتان؟؟؟ در این دیگ چند قطره‌ای (قطره چکان لازم نیست. تنها برای سهولت کار می‌گویم: به اندازه‌ی یک قاشق ِ چای‌خوری ِ استیل، جوری که چند قطره از اطراف آن بچکد. یادتان باشد قاشق را روی دیگ بگیرید، وگرنه تمیز کردن لکه‌ی روغن زیتون خیلی کار آسانی نیست. بخصوص که شما گرسنه‌اید و وقت نظافت کاری ندارید. اگر هم ریخت، جهنم. فقط مواظب باشید رویش نروید. بعد از غذا می‌شود یک رویش دستمال کشید. البته نه دستمال خیس. بلکه دستمال کاغذی ِ مخصوص ِ آشپزخانه. چراکه دستمال ِ خیس لکه‌ی چرب را نه تنها نمی‌برد، بلکه بیشتر پت و پهنش هم می‌کند.) روغن زیتون می‌ریزیم (تا رشته‌ها به هم نچسبند) و به اندازه‌ی کافی نمک. می‌دانم این "به اندازه‌ی کافی" از آن حرف‌هاست. ولی پیش‌فرض یا اصل براین است که شما آن‌قدر آشپزی بلد باشید که بدانید چقدر آب، به چقدر نمک نیاز دارد تا نه شور شود و نه بی‌نمک. اگر نمی‌دانید، قید آشپزی را بزنید. این دیگر کمترین انتظاری است که از شما می‌رود. نترسید! غذای کم نمک چاره دارد. این غذای شور است که چاره ندارد. ضمن این‌که باید مدنظر داشته باشید که نمک در این آب حل و مقداری از آن با آب بخارمی‌شود و از بین می‌رود. می‌دانم! می‌دانم، کاملن از بین نمی‌رود. هیچ چیز در جهان از بین نمی‌رود، بلکه فقط تبدیل به نوع دیگری از انرژی می‌شود. این را می‌دانم.گرچه نمی‌فهمم. خلاصه...این دیگ آب را می‌گذارید روی وسیله‌ی گرم‌ ِ موجود. شعله یا گرما را باید جوری تنظیم کنید تا آب همزمان با اوج ِ هماغوشی ِ سیر و پیاز و گوجه‌فرنگی و روغن زیتون یا روغن حیوانی در اوج گرمای لازم برای امتزاج‌شان، به جوش بیاید. حتا اگر دو سه دقیقه هم بجوشد، چه بهتر. دستکم از آب میکروب‌ذایی کرده‌اید.
حالا ده دقیقه‌ای وقت دارید تا اگر سیگاری هستید، یک سیگار روشن کنید و بروید پشت پنجره یا، اگر کتاب‌خانه دارید، بروید جلوی کتاب‌خانه‌تان ( نقطه‌ی عزیمت من این است که دارید. چرا که وقتی برای پختن ِ یک ماکارونی ِ ساده، سراغ کتاب می‌روید، معلوم است اهل مطالعه هستید و پس دارای یک کتابخانه.) یا تلویزیون روشن کنید که البته نمی‌ارزد: از یک طرف موسیقی و از طرف دیگر تلویزیون؟ آن‌هم وسط ِ روز یا اول غروب؟ نمی‌دانم. خود دانید. من معمولن مایونگ بازی می‌کنم. یادتان نرود به ساعت نگاه کنید. تایمینگ در این مورد بسیار حائز اهمیت است. آشپزهای حرفه‌ای از ساعت ِ مخصوص آشپزخانه استفاده می‌کنند؛ من از رایانه‌ای که با آن شطرنج بازی می‌کنم. بازی را با زمان ِ حداکثر ده دقیقه فکر افتتاح می‌کنم. معمولن خودم سفید برمی‌دارم تا زودتر نوبت رایانه بشود. حرکت اول ِ رایانه معمولن در هیچ مرحله‌ای از سطح بازی بیشتر از چند ثانیه طول نمی‌کشد. بعد می‌روم پی بازی با مایونگ. رایانه پس از ده دقیقه، که اولین حرکتش را کرد، بوق می‌زند. در این هنگام برمی‌گردم. باری اکنون دو سه دقیقه‌ای است که آب جوشیده و تابه، بستر هماغوشی ِ روغن ِ زیتون یا روغن حیوانی و سیر و پیاز شده است. برش‌های سیر و پیاز، که امیدوارم حسابی نازک بریده‌ بوده باشید، در زمینه‌ی سرخ ِ پررنگ ِ آب و گوشت ِ گوجه فرنگی، نمایان نیستند. (اگر ناشی و تازه‌کارید، نگران این یکی نباشید، یادمی‌گیرید. نگرفتید هم نگرفتید. من یاد نگرفته‌ام، اما سُس ماکارونی من حرف ندارد. از شش ماه پیش که پختنش را اجبار زمانه به من آموزاند، همیشه از آن لذت برده‌ام.) این‌جا و آن‌جای بستر ِ تابه، دایره‌هایی چون دهانه‌ی کوچک ِ آتشفشانی فعال، روی تن ِ مواد درون تابه شکل می‌گیرد. شعله را کم می‌کنید تا از با کاستن ِ حرارت گرم نگه‌‌اش داشته باشید. حالا – بسته به اندازه‌ی گرسنگی‌تان، ماکارونی برمی‌دارید (من از کجا بدانم، اندازه‌ی گرسنگی و حجم مقدار غدایی را که در هر وعده می‌خورید، چقدر است. چندبار که ماکارونی بپزید، مقدارش دستتان می‌آید. اگر زیاد بیاید، نمی‌توانید آن را در فریزر نگه دارید. باید بریزید دور. اگر آدم خوش شانسی باشید، یکی سرزده و کمی گرسنه می‌آید پیش‌تان. اگر هم تا لحظه‌ی سیرشدن، هم‌چنان تنها بودید، بریزیدش دور. ماکارونی بسیار بسیار ارزان است.) ‌و می‌گذارید داخل آب جوش و آرام آرام هلش می‌دهید داخل دیگ. حتمن آرام آرام هُلش بدهید و از خشونت بپرهیزید. چون رشته‌های ماکارونی بسیار تُرد و شکننده‌اند. و دیگر این‌که ریختن ِ ماکارونی در ظرف ِ آب جوش رابطه‌ی مهمی با قضیه‌ی اقلیدس دارد: هرگاه جسمی در مایعی فرورود، به اندازه‌ی وزن ِ مایع ِ هم‌حجم‌ش از وزن آن کاسته می‌شود. (به زبان ِ غیرعلمی یعنی باید مواظب باشید، هنگام فروبردن ِ ماکارونی در آب جوش، آب لب‌پر نزند و دست و پای شما را نسوزاند.)
راستی Oregano را که نمی‌دانم معادل فارسی اش چیست یا اصلن در فرهنگ ِ آشپزی ِ ایرانی چنین گیاهی موجود هست یا نه، باید قبلن دم دست گذاشته باشید تا یادتان نرود، چند لحظه قبل از برداشتن ِ سُس از روی اجاق، کمی از Oregano را روی آن خالی کنید.

سه: سرو ماکارونی
من دیگر حوصله‌ام سررفت. یعنی آن‌قدر دست و پا چلفتی هستید که نمی‌دانید باید ماکارونی ِ پخته شده را بریزد توی سبد ِ آبکش و بعد توی بشقاب و سُس بریزید توش و با چنگال بخورید؟
[1] Das Auge isst mit.

تاکسی نوشت

2006-02-26T09:01:00.000+01:00

- ایرانی هستید؟
- بله.
- من هم هندی هستم.
- بله. از لهجه‌تان پیدابود.
- من هم از لهجه‌ی شما فهمیدم. آخر من خیلی با ایرانی‌ها سروکاردارم. محمد را می‌شناسید؟
- اِی اقا، از هر ده تا ایرانی نُه‌تاشان اسم‌شان محمد است.
- آن یکی دیگر هم علی. نه؟
- حالا معلوم می‌شود واقعن زیاد با ایرانی‌ها بوده‌ای.
- به خاطر همین هم هست که هرکدام‌شان یک وجه تسمیه هم دارند. ممد لُر، ممد جبری، ممد تنبکی.
- اِه! اتفاقن من ممد تنبکی را می‌شناسم. همان ممدی را می‌گویی که تنبک می‌زند؟
- البته که می‌شناسم. ممد یکی از بهترین دوستای من است. علاوه براین ما با هم موسیقی تمرین می‌کنیم. من سی‌تار می‌زنم، ممد تنبک.
- عجب! ممد چیزی نگفته بود. خبر نداشتم. دارید کار مشترک می‌کنید؟
- قرار بوده یک کار آماده کنیم. من اما این‌روزها کمی آشفته‌ام. نمی‌رسم.
- امیدوارم آشفتگی‌ات هرچه هست، هرچه زودتر تمام بشود.
- ممنون. می‌شود. لازم بود با پسرم یک تصیفه‌حساب ِ درست و حسابی می‌کردم. رابطه‌مان خیلی خراب شده. اگر به فکرش نباشم شاید از بین برود.
- حتمن مشکل، کمبود ِ وقت تو هست. بله؟
- نه، من وقت دارم. جناب ِ آقا وقت ندارند.
- شاید گرفتاربوده. چند سال دارد؟
- بیست و هفت سال. مگر یک دانش‌جو که آخرین امتحاناتش را هم داده، چقدر می‌تواند گرفتار باشد؟ من فکرمی‌کنم، از من خوشش نمی‌آید. الان شش ماه است، مرتب قول می‌دهد بیاید اینجا پیش ِ من. و مرتب عقب می‌اندازد. هربار به یک بهانه. دو ماه پیش قول داده بود، امروز، برای تولدم بیاید چند روز بماند. پول قطار را هم برایش فرستاده بودم. نامرد دو روز پیش خبرداد که نمی‌آید. فقط یک اِس اِم اِس نوشت که من آن‌جا احساس راحتی نمی‌کنم.
- نگفت چرا؟
- لازم نبود بگوید. یک سال بعد از این‌که از مادرش جداشدم، این‌جا شغل خوبی به من پیشنهادشد و من هم از خداخواسته آمدم. سه سال است که این‌جا هستم. این شهر با من مهربان هست. این‌جا با زنی آشناشدم که زن ِ ایده‌آل من است. من هم از قرار مرد ایده‌آل او هستم. چون ما همدیگر را خیلی دوست داریم، آقا پسر حسودی‌شان می‌شود.
- خوب طبیعی است. مگر نه؟ نمی‌تواند ببیند زن ِ دیگری جای مادرش را گرفته. حالا امشب اگر شب تولدت است، خوش باش و خوش بگذران.
- بله. گفتنش راحت است. حس خوبی نیست آقا وقتی بدانی بچه‌ات دوستت ندارد.
- متاسفم.
- می‌خواستم تنها باشم. دوست دخترم هرچه اصرارکرد، چند تا از بچه‌ها را خبرکنیم و جشن کوچکی بگیریم، گفتم نه. می‌خواهم تنها باشم. می‌خواهم در شب تولدم در خانه‌ام تنها باشم. نشستم جلوی تلویزیون. داشتم چایی می‌خوردم و به یکی از این برنامه‌های مزخرف نگاه می‌کردم
- می‌بخشید ها. پس الان کجا می‌روید؟
- . یادم رفته بود، موبایلم را خاموش کنم. نیم‌ساعت پیش زنگ زد که بیا پیش ِ من. می‌دانی که زن‌ها وقتی یک چیزی بخواهند، آن‌هم زن‌های ما شرقی‌ها، به هزار و یک ترفند به چنگش می‌آورند.
- پس راضی‌‌ شدید و دارید می‌روید.
- بله. گفته بودم که خیلی دوستش دارم. بین خودمان باشد، خودم هم بی‌میل نبودم شب ِ تولدم را با او باشم.
- خوش بگذرد.
- ممنون. ممد تنبکی را هم اگر دیدید، سلام مرا برسانید. چند روز است از او بی‌خبرم.
- حتمن.
- شب بخیر.
- شب خوش.

- سلام آگا.
- شما؟
- من مامد است آگا. شما امشب مسافر هندی داشتن کرداهه؟
- سلام ممد. آره. اتفاقن همین نیم ساعت پیش. تو را می‌شناخت.
- بله آکا. من الان پیش دوست دختر آگای هندی ِ سیتارزن بودن کرداهه. این‌جا جشن کردن بوداهه. شما آمدههه؟
- چی می‌گی ممد؟
- بابا این رفیق ِ ما امشب تولدش است. دوست دخترش، بدون این‌که به او بگوید، کلی مهمان دعوت کرده. الان به من گفت، یک ایرانی او را رسانده این‌جا. از نشانی‌هایی که داد، فهمیدم تو هستی. گفت: به این رفیقت زنگ بزن، بیاید. شیرفهم شد؟
- آها! نه مرسی ممدجان. من باید کارکنم. از طرف من تشکرکن.
- تعارف که نمی‌کنی؟ وقتی من می‌گویم، بیا، یعنی بیا. بچه‌های خوبی هستند.
- نه، قربانت. ممنونم.
- باشد. هرجور دوست داری.
- خوش بگذره.
- قربانت. خوب پول دربیاری.
- قربانت.

- سلام آکا. من همان مسافر هندی تو هستم.
- سلام. بله.
- می‌خواستم از طرف دوست دخترم و خودم از تو دعوت کنم همین الان بیایی به جشن تولدم.
- خیلی ممنون.
- ممد گفت، می‌خواهی کارکنی، نمی‌آیی. گفتم شاید لازم باشد، من خودم دعوتت کنم.
- ممنون.
- خواهش می‌کنم بیا. چیزی می‌نوشیم، می‌رقصیم، حرف می‌زنیم و با هم بیشتر آشنا می‌شویم. حرف زدن با تو سبکم کرده بود و سورپریز ِ این عشق ِ من هم، حسابی سرحالم آورده است.
- شماره‌ی خانه‌ی دوست دخترت چند است؟ زنگ کی را بزنم؟

2006-02-24T12:01:00.000+01:00

بیست و شش سال داشتم که آمدم این‌جا.

ده دوازده روز دیگر چهل و هشت سالگی را پشت سرمی‌گذارم

2006-02-22T23:29:00.000+01:00

و راستی در ادامه این مصاحبه را هم از دست ندهید، مخصوصن آن‌جا که می‌گوید: من متاسفم از این که می‌بینم برخی ها مدام از آزادی بیان سخن می‌گویند و در کتابهایشان هر آنچه که خواستند می‌نویسند و ما را به سمتی می برند که مجبور می شویم بگوییم نباید چیزی به اسم آزادی بیان با آن تعبیری که امروزه از آن استفاده می‌شود، وجود داشه باشد .

از کوزه همان برون تراود که در اوست

2006-02-22T00:23:00.000+01:00

سرور بزرگوارم جناب آقای علی سعيدلو – تهران
با تقديم مراتب ارادت و اخلاص بنده رحيم ايروانی موسس گروه صنعتی کفش ملی در اسماعيل آباد جاده قديم کرج که در آن جا بيش از ۳۴ کارخانه و در ايران ۴۳۰ فروشگاه کفش ملی تاسيس کردم که حتما جنابعالی مسبوق هستيد و اينک آواره در انگليس می باشم . روزی که بنده به خواسته بازاريان تهران به حضور حضرت آيت‌الله العظمی آقای خمينی در حومه پاريس در تاريخ دهم دی سال ۵۷ شرفياب شدم، وقتی معظم له به ايران بازگشتند از روی بنده پروری احوال پرسيدند که به عرض مقدس رساندم که تمام کارخانجات و دارائی بنده را گرفته‌اند که بدون اطلاع بنده با نهايت مرحمت به دادستان دادگاه حجت‌الاسلام قدوسی و جناب آقای مهدی هادوی مقرر فرمودند که کليه کارخانجات و سردخانه‌های بنده را مرجوع دارند که تائيديه مکتوب بعدا به دست بنده رسيد و متاسفانه کارخانجات را مرجوع نکردند و حتما به عرضتان رسيده که تمام کارخانجات را بستند و بيش از دوازده هزار کارگر را اخراج نمودند . اينک که برنامه مهم جناب آقای رييس جمهور ايجاد کار است، بنده پيشنهاد می‌کنم که طی تصويب‌نامه‌ای کارخانجات بنده را مرجوع دارند و حداقل ظرف سه سال ده هزار کارگر و کارمند استخدام خواهم کرد. از حضور جنابعالی که هميشه اهل حساب و کتاب بوده و هستيد استدعا دارم در اين مورد با جناب آقای وزير صنايع مذاکره فرمايید و اطلاع دهيد که فورا برای ادای توضيحات بيش تر به حضورتان شرفياب شوم . بنده فعلا در لندن انگليس هستم و چنانچه اوامری باشد با کمال افتخار در اختيار جنابعالی خواهم بود.
بنده به حضور مبارک پيشنهاد می‌کنم که اگر شغل دولتی ميل نداريد، رياست گروه صنعتی ملی را قبول بفرمائید، خود بنده معاون سرکار خواهم شد.
فدوی، رحيم ايروانی

به گزارش ِ روزنامه‌ی اینترنتی ِ روز (در آرشیو روزنامه گشتم، تاریخ دقیق‌اش را پیدانکردم. "جستجو" هم ندارد.)، رحيم ايروانی متقی بعد از انقلاب اموالش مصادره شده است. وی پس از خروج از ایران کارخانجات مشابهی در مصر افتتاح کرد و به عنوان يکی از چهره های موفق صنايع ايران مشهور شد. وی هم اکنون بيش تر از هشتاد سال دارد و بيمار و در لندن بستری است.
نامه رحيم ايروانی، در اطلاعات ِ بین‌الملل به عنوان نامه وارده منعکس شده است.
این‌هم از فرهنگ ِ بورژوای ایرانی.: سراپا کاسه‌لیس، مملو از حقارت و مالامال از حرص، آن‌هم در هشتاد سالگی در بیمارستانی در لندن.

2006-02-19T18:56:00.000+01:00

کسی می‌دونه مامان بزرگ زمستون، که میاد، بابام، پاییز، کجا میره؟ یا اون داداش بزرگه‌مون، تابستون، که میاد، خواهر کوچیکه‌مون، بهار، کجا می‌خوابه؟

2006-02-19T18:48:00.001+01:00

نیما، دانشجویی از ایران و شهره هم‌وطنی در آلمان شرمنده‌ام کرده‌اند. خواستم بطور رسمی هم تشکر کرده باشم. ممنونم

توریست مراقب

2006-02-16T21:03:00.000+01:00

سه روز ِ تمام در آن شهر ِ باستانی، که می‌رفت فرتوت شود، مشغول ِ گشت و گذاربودم. در طول ِ آن سه روز تمام ِ محله‌های قدیمی و بیشتر مناطق ِ تازه‌ساز را دیده بودم. به آدم‌ها و مغازه‌ها و ساختمان‌ها نگاه کرده بودم. هر روز صبح زده بودم بیرون و غروب برگشته‌ بودم. گرچه فردا باید برمی‌گشتم، اما هنوز نمی‌توانستم از تماشای شهر و آدم‌هایش دل بکنم. آن روز ِ آخر هم، مثل ِ هر روز، صبح دوربین را انداخته بودم گردنم و تا غروب در شهر گشت زده بودم.‌ خسته شده بودم. نزدیک غروب رفته بودم نیم ساعتی توی پارکی نشسته بودم. بعد در رستورانی چیزی خورده بودم و حالا داشتم برمی‌گشتم هتل. منتظرم بودم تا چراغ عابر پیاده سبزبشود.
- سلام قربان.
برگشتم نگاه کردم. مردی ایستاده بود کنارم و داشت به من لبخند می‌زد. دو دست پسربچه‌ای که آن‌طرف‌تر ایستاده بود و به من نگاه می‌کرد، در دست او و و زنی بود.
- سلام.
- حال شما خوب است؟
به پسر لبخند زدم:
- ممنونم.
و دوباره به چراغ نگاه کردم. هنوز قرمز بود. مرد گفت:
- آقا، ببخشید!
- بله، بفرمایید.
- آن ساختمان ِ روبرو را می‌بینید؟ کنار ِ هتل ِ شما؟
- بله.
- همان‌طور که می‌دانید، ما طبقه‌ی دوم، سمت راست زندگی‌ می‌کنیم.
برای چند ثانیه نگاهش کردم. از دهانم ‌پرید:
- بله. مبارک‌تان باشد.
چراغ سبز ‌شد. گفتم:
- با اجازه.
راستش کمی هم ترسیده بودم. قدم‌هایم را تندکردم. دو سه قدم که برداشتم، به من رسیدند.
- بفرمایید یکی دقیقه پیش ما استراحت کنید، قول می‌دهم به شما بد نگذرد.
- خیلی ممنون.
- پشیمان نمی‌شوید. امروز خیلی خسته‌تان کردیم.
نمی‌فهمیدم چه می‌گفت. ظاهر آراسته‌ای داشت و اصلن به دیوانه‌ها شبیه نبود. زن دست پسربچه را محکم گرفته بود و به طرف ِ خودش می‌کشید.
- تابستان است و مدرسه‌ها تعطیل. گفتیم امروز دست زن و بچه‌مان را بگیریم و برویم پارک تا هم این بچه هوایی بخورد و هم ما سری به هم‌کار ِ قدیمی بزنیم. خوش‌مزه بود، نه؟
- بله؟
- رستوران را عرض می‌کنم. سرآشپزش از هم‌کاران ِ قدیمی است. سوء‌تفاهم نشود، منظورم از "هم‌کار" این است که خیلی سال‌ پیش با هم در یک رستوران کارمی‌کردیم.
- ...
- خواهش می‌کنم، یک تُک پا تشریف بیاورید بالا در خدمت‌ باشیم.
- خیلی ممنون. اما من باید بروم.
- من از شما خواهش می‌کنم. شما مهمان ِ شهر ما هستید.
- خیلی متشکر. اما من فردا راهی‌ام. هنوز چمدانم را نبسته‌ام.
- استدعا می‌کنم. قول می‌دهم زیاد مصدع اوقات شریف نشوم. فقط چند دقیقه. عرض ِ کوچکی دارم خدمت‌تان.
- ولی ... آخر... من...
- عرض کردم، استدعامی‌کنم. ما مردم ِ این شهر به مهمان‌نوازی ِ معروفیم. نمی‌شود دعوت ما را رد کنید.
حالا رسیده بودیم آن طرف ِ خیابان و ایستاده‌ بودیم کنار دیوار، بین ِ در ِ خانه و در ِ هتل. پسر بچه آستین ِ بلورم را گرفته بود و می‌کشید:
- بیا دیگر، عمو!
مرد گفت:
- ببخشید.
و به سرعت رفت جلوی در. کلید انداخت، در را بازکرد، آن را به داخل هُل داد، خودش را کشید عقب و گفت:
- بفرمایید، خواهش می‌کنم.
کمی خم شد، دست راستش را به طرف ِ در ِ باز گرفت، دست دیگرش را گذاشت پشتم و به آرامی مرا به داخل خانه هُل داد. به پله‌ها اشاره کرد و دوباره گفت:
- بفرمایید. بفرمایید.
پسربچه تند تند از پله‌ها بالا رفت. من و مرد جلو و زن از عقب، از پله‌ها رفتیم بالا. وقتی گیج و منگ نشستم، مرد گفت:
- بفرمایید چی میل دارید، چای؟ قهوه؟ یا یک کوکتل ِ خوشمزه؟
- ممنونم. هیچی.
- یک نوشیدنی، بعد از چنین روز ِ طولانی‌ی، می‌چسبد. حتمن در پرونده‌ام‌، تبحرم در ساختن ِ کوکتل‌های خوشمزه، درج شده. اجازه بفرمایید یک کوکتل بسیار خوش‌خوراک تقدیم حضورتان کنم و بعد عرایضم را به استحضارتان برسانم.
دیگر خودم را سپرده بودم دست ِ قضاوقدر.
- ممنونم. چیزی نمی‌خورم. اگر اجازه بدهید، یک سیگار روشن کنم.
- خواهش می‌کنم. این‌جا را خانه‌ی خودتان بدانید. نکند در حین انجام وظیفه مشروب نمی‌خورید؟
زن یک زیرسیگاری ‌آورد و گذاشت جلوی من روی میز. مرد نشست کنارم و گفت:
- اجازه هست؟
و فندکش را روشن کرد.
- حالا اگر اجازه بفرمایید، مدارکم را تقدیم حضورتان ‌کنم. این بچه می‌رود می‌خوابد. من و خانم هم می‌رویم آن اتاق، تا شما بدون مزاحم مدارک را بررسی کنید. این مدارک باعث می‌شود، تصدیق بفرمایید که من در آن دستگاه، که شکر خدا به برکت انقلاب معدوم شد، فقط آشپزبودم و آشپزی می‌کردم و آزارم به هیچ بنده خدایی نرسیده بود.
- شما مرا اشتباهی گرفته‌اید آقا. نمی‌دانم از چی حرف می‌زنید. کدام مدارک؟ از چه دستگاهی حرف می‌زنید؟
- ببینید قربان، الان مدارکی که تقدیم می‌کنم، نشان می‌دهد که من در آن دستگاه یک آشپز بیشتر نبوده‌ام. همان‌طور که مستحضرید، بعد از انقلاب هم که بی‌کار شدم، زندگی‌ام را با آشپزی در جشن و عروسی‌ها، یک‌جوری می‌گذرانم.
- این‌ها را چرا به من می‌گویید؟ این‌ها چه ربطی به من دارد؟
- قربان، مرا ببخشید. اما لازم نیست خودتان را بزنید به آن راه. بله، البته، درست است. گاهی وقت‌ها مافوق‌ها، وقتی جشنی، مهمانی‌ی، چیزی داشتند، برای آشپزی به خانه‌هاشان می‌رفتم. اما خدا به سر شاهد است فقط همین بود. شما بهتر از هرکسی می‌دانید. نمی‌شد نه بگوییم.
- ...
- خُب مجبور بودم. بخصوص که آدم عیال‌واری هم بودم.
به پسر هفت – هشت ساله‌اش نگاه می‌کند.
- من با این خانم بعد از انقلاب ازدواج کرده‌ام. هنوز یک ماه از انقلاب نگذشته، زنم دست سه بچه‌ام را گرفت و رفت. از ترس ِ آبرویش. می‌گفت، حاضر نیست با یک فرد خائن و مامور رژیم زندگی کند. دارم روده‌درازی می‌کنم. شما که همه‌ی این‌ها را می‌دانید.
- آقا، شما مرا با یکی دیگر اشتباهی گرفته‌اید. باورکنید، من فقط یک توریست هستم. فردا هم از این‌جا می‌روم.
- قربان، شما که خودتان اهل فن‌اید. حتا وقتی آدم را به عنوان آشپز استخدام می‌کنند، یک چیزهایی به آدم یاد می‌دهند. این را اعتراف می‌کنم. بالاخره آشپز ِ یک شرکت ِ لوله‌سازی که نبودم. زندگی ِ من و خانواده‌ام سیاه شده از بس تعقیب‌مان کرده‌اید. هر روز یک عده مامور ِ جدید.
- ولی من در تعقیب ِ شما نبودم.
- خواهش می‌کنم اجازه بفرمایید. چند ماه است که مرا تعقیب می‌کنند. اگر جسارت نباشد، باید عرض کنم شما کمی ناشیگری بخرج داده‌اید. چه توی پارک، چه توی رستوران، چه توی خیابان هربار که برمی‌گشتم نگاه‌تان کنم، سرتان را به یک طرف ِ دیگر می‌چرخاندید. یا به ساختمان‌ها نگاه می‌کردید و یا جلوی ویترین مغازه‌ها می‌ایستاد‌ید. حالا اجازه بدهید، من اول اوراقم را تقدیم حضورتان کنم.
زنش با یک ظرف میوه و خودش با یک پرونده ِ قطور برگشتند. زن ظرف میوه را گذاشت روی میز و خودش پرونده را داد دست من. حالا دیگر کنجکاوی‌ام تحریک شده بود. به کاغذها نگاه کردم: ورقه‌ی استخدامی سازمان امنیت ِ رژیم قبلی، حکم‌های اداری، فیش‌های حقوقی، کارت شناسایی و کُلی کاغذهای اداری ِ دیگر. همه با آرم و مُهر سازمان امنیت رژیم گذشته.
- تا شما یک نگاهی به این اوراق بیاندازید، بنده هم با یک کوکتل ِ عالی خدمت می‌رسم.
باید خودم را هرچه زودتر از این مخمصه نجات می‌دادم. کمی کاغذها را زیرورو کردم. وقتی لیوان را گذاشت روی میز و گفت:
- قابل شما را ندارد.
گفتم:
- بله حق با شماست. شما جز آشپزی کار دیگری در سازمان امنیت ِ رژیم سابق نداشتید. من این پرونده‌ها را با خودم می‌برم تا مستند با روسایم صحبت کنم. گزارش ِ بسیار خوبی برای‌تان ردمی‌کنم. شما خیال‌تان تخت باشید. از این لحظه به بعد دیگر سوژه نیستید.
- اختیار ما دست شماست. بنده کُپی ِ تمام این مدارک را همان‌طور که حضور عدالت‌گستر دادگاه تقدیم کردم، تقدیم شما هم می‌کنم. شاید گزارش ِ خوب ِ شما باعث فرجی در کار بشود.
- من به شما قول می‌دهم. از این لحظه به بعد شما دیگر سوژه‌ی ما نیستید.
- خدا شاهد است آقا، من نه کسی را لو دادم، نه از کسی بازجویی کردم و نه خدای ناکرده کسی را شکنجه دادم. فقط برای کارمندان ِ آن‌جا غذامی‌پختم.
- بله، این مدارک صحت ِ تمام حرف‌های شما را ثابت می‌کند.
- یعنی می‌فرمایید من خیالم راحت باشد؟
- خیال‌تان تخت ِ تخت باشد. هم نتیجه‌ی تعقیب و مراقبت‌ها و هم این مدارک ثابت می‌کند، شما در آن رژیم فقط آشپزی می‌کردید و الان دیگر فعالیتی ندارید. مطمئن باشید، گزارش من تمامن به نفع شما خواهدبود.
بلندشد، مرا بوسید و به زنش گفت:حالا حرفم را باور می‌کنی؟ دیدی من حق داشتم؟ دیدی حق با من بود؟

ها! ها!

2006-02-14T00:54:00.000+01:00

« ضد آرزو در یک روز آفتابی » از خودم می‌پرسم: « ضد آروز» یعنی چی؟ به خودم جواب می‌دهم: همیشه که عنوان ، چکیده‌ی خود ِ مقاله نیست. این یکی انگار عنوانش ادبی است. شبیه ِ عنوان ِ یک داستان فراپسامدرن است. "ضد آرزو"! باید حوصله کنم و کل مطلب را بخوانم. پس شروع می‌کنم: « 1- وقتى از انقلاب حرف مى زنيم، اشاره به كليتى فراگير و غيرقابل نفى داريم كه در روند آن اشكال عينى و در عين حال بافته‌ها و ساختارهاى ذهنى عوض مى‌شوند. » یعنی چی؟ خوب نمی‌فهمم. دوباره می‌خوانم. به گمانم یک چیزهایی دارد دستگیرم می‌شود. " در روند انقلاب اشکال عینی عوض می‌شوند؛ " همین‌طور " بافته‌های ذهنی و ساختارهای ذهنی." از خودم می‌پرسم: " اشکال عینی " یعنی چی؟ " بافته‌های ذهنی " یعنی چی؟ " ساختار ذهنی" یعنی چی؟ مقاله فلسفی است؟ تاریخی است؟ ادبی است؟ دو سطر مطلب و این‌همه سوال؟ خدا به داد برسد. ولی باید کل مطلب را بخوانم. ادامه می‌دهم: « ادبيات داستانى هم از ذهنى سرچشمه مى‌گيرد كه درگير و دار با اشكال و بنيادهاى عينى قرار دارد.» بله؟ ها! گفته "ادبیات داستانی". پس مقاله ادبی و درباره‌ی داستان است. اما دیگر حوصله ندارم یک جمله را دوبار بخوانم و بعدش هم کلی سئوال بی‌جواب پیش رویم باشد. لابد باید کل مطلب را بخوانم. حتمن پایین‌تر توضیح می‌دهد. « اين ذهن در هر جايگاه و مرتبه فكرى‌اى كه قرار داشته باشد خود را مبهوت و يا دستخوش كلان اتفاق و رويدادى مى‌بيند كه فرصت تحليل را از او سلب كرده و دچار مكث و ايستايى اش مى‌كنند.» اوووف! بابا حالا بی‌خیال شو، جان عمه‌ات! اصلن حوصله‌ی دقت زیاد ندارم. پس همین‌جوری چشم بچرخانم، ببینم دیگر چه می‌گوید: « ... حضور ِ بی‌وقفه‌ی چالش‌های ذهنی ... با حركت‌هاى پرآهنگ فيزيكى‌شان هم سو شده ...» پس چرا من نمی‌فهمم این بابا چی می‌گوید؟ لابد من سوادم کم است. کم خوانده‌ام. خیلی کم خوانده‌ام. عجب روشنفکری! عجب نثری! عجب حرف‌های عمیقی! حیف که من نمی‌فهمم. «ذهنيت رفتارگراى داستانى» ««تزوير رفتارى» ، « بازنمايى ِ شكل‌هاى رفتارى». عجب! این‌ها را کجا یادگرفته؟ من دیگر دارد رسمن حسودی‌ام می‌شود. بگذارم سرفرصت بخوانم. یا نه، اصلن ولش کن بابا! مگر من باید همه چیز را بفهمم؟ مگر من همه‌ی این مقاله‌هایی را که بعضی‌ها می‌نویسند، می‌فهمم؟ ولش کن. ولی خُب، اما آخر این غیاثی که من می‌شناسم، هیچ‌وقت از این جور چیزها نمی‌نوشت. بگذار جمله‌ی آخر را بخوانم، شاید نتیجه‌گیری‌اش را دست‌کم بفهمم. می‌خوانم: « باری، در خلاصه‌ترين حالت از این‌گونه خزعبلات ِ بی‌معنی فراوان می‌توان نوشت. » بله؟ دوباره می‌خوانم: «...از این‌گونه خزعبلات ِ بی‌معنی ...» «خزعبلات بی‌معنی؟ » یعنی خودش دارد می‌گوید، خُزعبلات بی‌معنی نوشته؟
بله. خودش – یعنی من – می‌گویم: آن‌چه نوشته‌بودم، خزعبلاتی بی‌معنی بود. ‌ به تقریب نصف ِ جملات و ترکیبات ِ " ضد آرزو در یک روز آفتابی " را از جای جای یک مقاله‌ی چاپ شده برداشته‌ام. بقیه‌اش را هم خودم برهمان مبنا و سبک، یعنی ِ سبک ِ گنده‌گوزی نوشتم. پست قبلی در عرض چهل و هشت ساعتی که روی نت بود، نزدیک به دویست بازدید‌کننده داشت و تعداد پیام‌های مرتبط،؟ فقط یکی، آن‌هم دقیقن همان بازتابی که حدس می‌زدم: والله ناصر جان هی اومدم خوندم هی رفتم هی فکر کردم خوب شاید یه بار دیگه بخونم بیشتر دستگیرم میشه ...بعد از بیست سال زندگی اینور دنیا تعجب میکنم که تو چطور میتونی هنوز اینگونه پیچیده بنویسی و من چطور نمیتونم اینقدر پیچیده بخونم ؟؟؟ میبینی که همه در رفتن و هیچکس جرات نکرده برات کامنت بذاره. خلاصه خسته نباشی . شب و روز خوش. shohreh Homepage 02.13.06 - 9:10 pm #
یعنی از قرار معلوم از این تعداد بازدیدکننده، بیننده، خوانده یا کلیک‌کننده هیچ‌کس حوصله نکرد، آن نوشته را تا آخر بخواند؛ شهره هم. و البته به حق. عنوان آن نوشته هم، مطلقن هیچ ربطی به خود نوشته، ندارد. گرچه اصلن خود ِ نوشته بی‌ربط است.

وقتی چیزچندانی در چنته نداشته‌باشی، فقط می‌توانی پشت ِ شیشه‌ی بخارگرفته‌ی پیچیده‌نویسی پناه بگیری، آن وقت ظاهرن پیچیده، اما بی‌معنی می‌نویسی. و نوشته‌ی بی‌معنی، هوادارنی بی‌معنی دارد.
به قول ما گیلک‌ها، صد سخن به یک سخن: مرعوب ِ جملات پرطمطراق و حکم‌های کیلویی نشویم.

پی‌نوشت: به هزار و یک دلیل نمی‌خواهم و نمی‌توانم منبع ِ آن مقاله را بگویم. دلیل اول این‌که نمی‌خواهم دشمن‌تراشی کنم. هزارتای دیگر را خودتان حدس بزنید.

ضد آرزو در یک روز آفتابی

2006-02-12T01:37:00.000+01:00

1- وقتى از انقلاب حرف مى زنيم، اشاره به كليتى فراگير و غيرقابل نفى داريم كه در روند آن اشكال عينى و در عين حال بافته‌ها و ساختارهاى ذهنى عوض مى‌شوند. ادبيات داستانى هم از ذهنى سرچشمه مى‌گيرد كه درگير و دار با اشكال و بنيادهاى عينى قرار دارد. اين ذهن در هر جايگاه و مرتبه فكرى‌اى كه قرار داشته باشد خود را مبهوت و يا دستخوش كلان اتفاق و رويدادى مى‌بيند كه فرصت تحليل را از او سلب كرده و دچار مكث و ايستايى اش مى‌كنند. کلان روایت‌ها هنگامی که از معبر ِ تنگ و سخت ِ حضور ِ بی‌وقفه‌ی چالش‌های ذهنی کاوشگر بگذرند و به درون مکث‌گونه‌ی نوعی هنر که من آن را در این‌جا - بااغماض - "هنر بی‌درد" می‌خوانم، برسد، می‌داند از سرگذتشی نشات گرفته است که بی‌پروایی در پرش‌های ذهنی مشوش را برمی‌تابد یا برنمی‌تابد. چگونگی ِ فرایند کلی ِ اهالی هنر و ادبیات در جزء جزء ساختمان اندیشه‌های دیروز و فردا خود را به‌گونه‌ای خزیده و خزنده می‌نمایاند که بیشتر به چالش خواندن ِ فطرت ِ خفته‌ی ارواح تاریخ ماننده است. آیا می‌ارزد؟ این پرسش در کلیت خود از راه‌های هموار و ناهموار ِ تفکر ِ شرقی به سراشیب‌های نقب می‌زند که گزند ِ حضورش بروجدان تاریخ سنگینی می‌کند. در سال‌های پسین ِ انقلاب، گشتاورد ِ نوینی در طیف ِ وسیعی از اهل هنر جان گرفت تا ذهن‌های ِ تک‌بعدی مبهوت ِ رنگ‌های نوینی شده را که در فراسوی افق خودنمایی می‌کردند، به پیش بخواند و با او بخواند و بازببیند چه برما رفته است. دیروز ِ ما، این حرکت مدام روايى، با حركت هاى پرآهنگ فيزيكى شان هم سو شده و كليتى را مى ساخت كه در آن پديده هايى فراموش شده و يا تزئينى مانند شهر و جريان هاى خيابانى به صورت جدى وارد متن ِ عصر می‌شوند.
2- هندسه‌ی این کلیت را، اين عدم قالب‌پذيرى و ساخته‌شدن سريع لايه‌ها و خرده‌روايت‌هاى جديد را «ذهنيت رفتارگراى داستانى» می‌خوانیم. و اين اتفاق مولفه غريبى نبود. از ذهنى سرچشمه مى‌گرفت كه در آن چند لايگى را نوعى «تزوير رفتارى» مى‌دانست. بنابراين از آن‌جا که انقلاب يك حجم روايى بود، هدف نهايى اين ذهن خرد كردن كليتى به نام انقلاب و تبديل آن به قالب‌هاى كوچك‌تر يعنى قهرمان‌ها و ابرمردها بود. بنابراين ذهن ايشان از درهم ريختن و يا ساختن منطق‌هايى برآمده از زيبايى شناسى صرف عدول كرده و به سمت ضبط و انعكاس ساده‌ترين و يا برجسته‌ترين شكل‌هاى انسان انقلابى حركت كرد. مانيفست‌هايى كه بايد شكل زيبايى شناسانه امر رئاليستى بيرونى را آفريده و قائل به نوعى رفتارگرايى قابل ديدن بوده باشند، اجازه ايستايى نداشتند. عناصرى كه اين تئورى را مى سازد، بازنمايى ِ شكل‌هاى رفتارى و جمعى‌اى بود كه اصلاً «خاص» نبودند.
باری، در خلاصه‌ترين حالت از این‌گونه خزعبلات ِ بی‌معنی فراوان می‌توان نوشت، و ما را کار نه این است. گو که اين مقدمه كلى اشاره‌اى هرچند كوتاه به اين روند بود.

2006-02-10T04:06:00.000+01:00

در ضمن بدین وسیله اعلام می‌شود: پرونده‌ی بحث ِ شیرین ِ Oregano مختومه است.

2006-02-10T02:13:00.000+01:00

از قرار پرتقال بی‌خود اسم درکرده. زنجبیل، ویتامین ث‌اش خیلی خیلی بیشتر از پرتقال است.

واپسین روزهای [کافکا]

2006-02-07T06:27:00.000+01:00

ویلی هااس[1]
ترجمه: ناصر غیاثی

ا
خانمی برای من نامه‌ای نوشته است، پرستاری به اسم آنا[2]، که از کافکا، تا لحظه‌ی مرگش در سوم یونی 1924 در آسایشگاه ِ دکتر هوفمان[3] در کیرلینگ[4]، نزدیک ِ کلوسترنوی‌بورگ[5]، پرستاری می‌کرد. او مایل نیست اسم کاملش را بیاورم. قلب ِ ساده و مهربانش شخصیت ِ عظیم و کمیاب را حس کرده است، اگرچه معلوم است که او پیش از آن‌ چیزی درباره‌ی کافکا نمی‌دانست. لابد این قلبش بود که سرانجام باعث شد، وقتی پس از مرگ کافکا کتاب‌هایش را خواند، بسیاری از چیزهای اساسی را، درست‌تر و عمیق‌تر از تفاسیر ادبی که در مجموع قادر به درک بودند، بفهمد. او کسی بود که وظیفه‌ی اندو‌ه‌زای بستن ِ چشم مُرده به او واگذارشد. این زن متواضع می‌گوید:« نمی‌توانم درباره‌ی فرانتس کافکای نویسنده اظهارنطرکنم. اما به عنوان انسان، تنها بیماری است که از یادم نمی‌رود و مرگش، آن‌طور ساده که اتفاق افتاد، ‌چنان تکان‌دهنده بود که همه‌ی ما را که در کنار تختش بودیم، گریاند.»
کافکا به طرز علاج‌ناپذیری مبتلا به بیماری سل ِ حنجره، ریه و روده بود. اطرافیانش تشکیل می‌شد از دورا دیامانت[1]، یک هنرپیشه‌ی زن ِ جوان، که کافکای بسیار رنج‌دیده‌، سرانجام آرامش ِ دلش را با او یافته بود، و یک دوست جوان، دکتر کلوپ‌شتوک[2]، که شب و روز در کنار ِ بستر ِ مرگ نگهبانی می‌داد. او برای کافکا، خیلی بیشتر از فقط یک لحاظ،، عزیز بود. بحث‌های اساسی با او را در مورد یکی از مسایل ِ اصلی ِ کافکا، مسئله‌ی خدای عهد عتیق در موعظه‌ی کیرکه‌گارد[3] درباره‌ی قربانی ابراهیم[4]، می‌شناسیم.
کافکا هنوز هر روز ساعت‌ها می‌نوشت. اما به تدریج دیگر نمی‌توانست اصلن چیزی بخورد. پرستار متوجه‌ی چیز شگفت‌انگیزی شده بود: « کافکا، هفت سال پیش از مرگش[10]، در نوول ِ " هنرمند گرسنگی "[11] انزجار از غذا را وصف می‌کند، همان‌گونه ‌که خود او این انزجار را، وقتی که حلق ِ بیمارش دیگر از عهده‌ی غذا برنمی‌آمد، احساس می‌کرد.» انزجار ِ حقیقی ِ او از غذاهای گوشتی، در سال‌های سلامتی نیز، مشهور است و ریشه‌های بسیار عمیق ِ روی‌هم‌رفته آیینی دارد. "آیینی" درج شده در مذهب ِ شخصی ِ کافکا و نه در ایمان یهودی‌اش. این هیچ ربطی به مثل، به گیاه‌خواری ِ روشنگرانه‌ی کسی مثل ِ ج. ب. شاو[12] ندارد. اما وقتی دیگران از چیز خوبی لذت می‌بردند، کافکا با علاقه‌ به تماشای‌شان می‌نشست. شرابی را که برایش آورده بودند، باید پرستار[ش] آنا می‌نوشید. وقتی می‌دید پرستار چه لذتی از آن می‌برد، شادمانه لبخند می‌زد. می‌گفت: « انگار خودم می‌نوشم.»
زن ِ سال‌خورده‌ی اکنون هفتادوسه ساله می‌گوید: « جانش بطور عمده مشغول چیزی بود که می‌نوشت.» و به همین‌خاطر – آن‌گونه که این پرستار با تجربه توجه می‌دهد، موردی کاملن خاص، – اثری از حس ِ عمیق ِ رو به فزونی ِ زندگی و وجد، آن‌گونه‌ که نزد بیماران مبتلا به سل، پیش از مرگ ظاهر می‌شود، در وی نبود. [کافکای] رو به موت هنوز تا جایی‌ که می‌توانست در برابر تزریق از خود مقاومت نشان می‌داد. به پزشک معالج، دکتر اورن‌شتاین[13] می‌گفت: « خطوط ِ روی دشت هم نیازی به تزریق ندارند.»
کافکا برای مرگ تدابیر متفاوتی اندیشیده بود. یکی از آن تدابیر ِ مشهور مربوط به دکتر کلوپ‌شتوک بود: وقتی دیگر هیچ امیدی نیست، او با یک آمپول به پایان ِ سریع، شتاب ببخشد. به‌نظر می‌رسد، کافکا با همراه زندگی‌اش دورا، در حالی پراز شور، به این توافق رسیده بود، که او هم همراه کافکا بمیرد. به هیچ‌کدام از این وعده‌ها عمل نشد. البته اما کلوپ‌شتوک ِ وفادار یک توافق ِ سوم ِ مکتومی را به عمل درآورد: در ساعت آخر دورا را به بهانه‌ای به جایی بفرستد، تا جان‌کندن او را نبیند. کلوپ‌شتوک این‌کار را کرد و دورا را با یک نامه به پست فرستاد.
اما در دقایق آخر کافکا دلش برای دورا تنگ شده بود. پرستار می‌نویسد: « چون پُست در همان نزدیکی بود، کمک پرستار را دنبال او فرستادم. دورا نفس‌زنان برگشت، با گلی در دست، که همان چند لحظه پیش خریده بود. کافکا کاملن بی‌هوش می‌نمود. دورا گل‌ها را جلوی صورت او گرفت و در گوشش نجواکرد: « فرانتس! این گل‌های زیبا را ببین! بو بکش!» « در این موقع [کافکای] درحال موت که به نظر می‌رسید، در عرش سیرمی‌کند، یک‌بار دیگر بلندشد و گل‌ها را بوکشید. باورکردنی نبود. و باورنکردنی‌تر این که چشم چپ دوباره بازشد. زنده می‌نمود. او چشمان ِ درخشان ِ هنگامه‌ای داشت و لبخندش بسیار پرمعنی بود و وقتی دیگر نمی‌توانست حرف بزند، دست‌ها و چشم‌ها[یش] گویا بودند.»

Aus: »Als mir Kafka entgegen kam…« Erinnerungen an Franz Kafka
Herausgegeben von Hans-Gerd Koch
Verlag Klaus Wagenbach Berlin, 1996
S. 193-195

[1] Willy Haas
[2] Anna
[3] Hoffmann
[4] Kierling نام ده
[5] Klosterneuburg شهری در دوازده کیلومتری ِ وین
[6] Dora Diamant
[7] Klopstock
[8] Kierkegaard
[9] Abraham
[10] توضیح: کافکا "هنرمند گرسنگی " را دو سال قبل از مرگش، در تابستان 1922، نوشته بود.
[11] Hungerkünstler
[12] G. B. Shaw
[13] Orenstein

Oregano

2006-02-03T18:29:00.000+01:00

به مناسبتی باید بدانم در فارسی به Oregano چه می‌گوییم. طبیعی است که اول به سراغ بهترین فرهنگ لغت ِ آلمانی - فارسی، یعنی فرهنگ لغت ِ تدوین ِ دکتر بهزاد می‌روم. Oregano را مراجعه می‌دهد بهOrigano و در برابرش نوشته: "مرزنگوش؛ مرزنجوش". مشکل اول ِ من این است که نمی‌دانم "مرزنگوش" یا "مرزنجوش" چی هست. در کنارش هم از خودم یک سئوال علمی می‌کنم: « چرا همین معنی را در برابر ِ Oregano که مصطلح است نیاورده؟ » وقتی در پیداکردن معنی ِ دقیق ِ کلمه شک دارم، محض احتیاط سری هم به فرهنگ آلمانی – فارسی، بروک هاوس، ترجمه‌ی آقای خشایار ِ قائم مقامی می‌زنم. آن‌جا هم ایضن ارجاعش، مثل ِ فرهنگ ِ آقای بهزاد است. و در برابر ِ Origano نوشته: "ادویه از برگ درخت". دوباره می‌خوانم، بله، سیاه روی سفید، نوشته شده: "ادویه از برگ ِ درخت." گویا قضیه دارد بیخ پیدامی‌کند. هربار کف‌گیر به ته دیگ می‌خورد، ناچارم بروم سراغ ِ فرهنگ ِ آلمانی – فارسی، تالیف ِ آقای امیراشرف آریان‌پور. بحمدالله فرهنگ ایشان نه Oregano را دارد و نه Origano را. خلاص. اما همان‌طور که دنبال Oregano یا Origano می‌گردم، چشمم می‌خورد به کلمه‌ی Orgasmus . خوب، کلمه‌ی تحریک‌کننده‌ای است. گفتم ببینم چی آورده‌اند؟ نوشته‌‌اند: "اوج لذت جنسی؛ طغیان ِ شهوت". "طغیان شهوت " را که خواندم، خندیدم، ترسیدم و کتاب را بستم.
هیژده نوزده سال پیش آقای حسین توکلی یک فرهنگ ِ آلمانی – فارسی ِ کوچولو اما خوبی درآورده بود. طفلک خودش می‌آمد در جلسات فرهنگی ِ ایرانی‌ها کتابس را می‌فروخت. اخیرن یک فرهنگ ِ فارسی – آلمانی هم درآورده‌اند که من هنوز ندارم. باری ایشان از آن فرهنگ ِ آلمانی – فارسی یک فرهنگ بهتر درآورده‌اند که من چاپ ِ 93 اش را دارم. بد نیست. ایشان خوشبختانه یک کلمه آورده‌اند، همان را که مصطلح نیست، یعنی Origano را و در برابرش نوشته‌اند: " پونه کوهی". حالا از خودم چند تا سئوال دارم: یک: « مگر آیا پونه همان نعنا نیست؟ » دو: « آیا پونه کوهی با پونه غیرکوهی فرق دارد؟» سه: « آیا پونه یا نعنا همان مرزنگوش یا مرزنجوش است؟» یا این‌که چهار: « فقط پونه‌ی کوهی می‌شود مرزنگوش یا مرزنجوش؟» یک چیز اما مسلم است: این کلمه به یک گیاه اطلاق می‌شود، پس باید در فرهنگ ِ مصور باشد. مستقیم می‌روم سراغ فارسی – آلمانی ، آکسفورد – دودن که " هیت مولفان دودن و بخش آلمانی مرکز نشر دانشگاه آکسفورد" آن را " تالیف " کرده‌اند و آقای مهندس حسین کاظم‌زاده آن را به فارسی ترجمه کرده است. به عبارت ساده‌تر آقای مهندس معادل ِ انگلیسی ِ کلمه‌ی آلمانی را یافته و آن را از انگلیسی به فارسی ترجمه کرده. تعریفی ندارد، اما پرُ بد هم نیست. در کمال تعجب می‌بینم نه از Oregano خبری هست و نه از Origano . فرهنگ مصور آلمانی - آلمانی ِ مصور هم این کلمه را ندارد. ناچارم دست به دامن همان فرهنگ ِ عهد بوقی ِ علوی – یونکر بشوم. عجیب است. این‌ها هم کلمه‌ی مصطلح ِ "پونه " را به کلمه‌ی غیرمصطلح ِ " پودنه" ارجاع داده‌اند. چاره‌ای نیست. در پرابر پودنه نوشته‌اند: Minze . " پونه‌ی کوهی " هم ندارند. حالا دیگر حسابی شک کرده‌ام. نکند " نعنا " با "پونه " فرق داشته و من نمی‌دانم. بله در برابر نعنا هم آورده‌اند: Minze . حتا " جوهر خشک ِ نعنا " را هم آورده‌اند. می‌شود: das Menthol. فرصتی اگر بود، می‌رفتم ببینم " جوهر خشک نعنا " چیست. از اسمش برمی‌آید برای درمان کچلی خوب باشد. فعلن اما گرفتار کلمه‌ی دیگری هستم. از آلمانی به انگلیسی می‌روم و در فرهنگ انگلیسی – فارسی ِ آریان‌پور کشف می‌کنم کهOregano همان " پونه‌ی کوهی " است. جمع‌بندی می‌کنم: یک " مرزنگوش " یا " مرزنجوش" داریم با دو تا " پونه‌ی کوهی " به اضافه‌ی یک " ادویه از برگ درخت. ".
فرهنگ ِ معین باید حتمن بتواند تکلیف این چند کلمه راروشن کند. می‌نویسد: "مرزنگوش یا مرزنجوش گیاهی از تیره‌ نعناعیان..." و بعد شرح ِ وصاف شکل و شمایل برگ و ساقه و غیرو. پس یعنی آیا مرزنگوش یا مرزنجوش خود ِ خود ِ نعنا نیست؟ لاتین و فرانسوی‌اش را هم در پانویس آورده:origanum marjorana به لاتین و " مرزنگوش ِ وحشی " به فرانسه می‌شود: origan vulgaire . آیا " مرزنگوش وحشی " با مرزنگوش ِ اهلی " فرق دارد؟ بگذریم از این‌که معلوم نیست چرا معادل ِ فرانسه‌ی کلمه را در فرهنگ لغت فارسی به فارسی ‌آورده‌اند. مجسم کنید مثلن فرانسوی‌ها در فرهنگ لغت‌شان (لاروس هست، نه؟) برای توضیح بیشتر همین origan vulgaire در پانویس بنویسند: فارسی: پونه کوهی!!! بگذریم . از مرزنگوش معین چیزهایی دست‌گیرم شد؛ شباهت ِOregano را با origan را می‌گویم. حالا ببینم درباره‌ی " پونه " چه می‌گوید. یارالعجب! معین هم " پونه " را ارجاع می‌دهد به " پودنه ". پس این باید یک روش علمی ِ پذیرفته شده باشد که کلمات ِ مصطلح را به کلمات ِ غیر مصطلح ارجاع می‌دهند. آیا حکمتش این است که به گنجینه‌ی لغات ِ مترادف ِ مراجعه‌کننده اضافه کنند؟ الله و اعلم. ببینم معین درباره‌ی" پودنه" چه می‌گوید. آورده: " گیاهی از تیره نعناعیان... ". و " نعناع" ؟ " گیاهی است که سررشته تیره نعناعیان می‌باشد..."
حالا چطور بفهمم Oregano به فارسی چه می‌شود؟ مرزنگوش یا مرزنجوش؟ پونه یا نعنا؟ پونه‌ی کوهی؟ ادویه از برگ درخت؟

2006-01-31T23:57:00.000+01:00

هیچ جا خبر تازه‌ای نیست

سفر به ایران

2006-01-29T01:46:00.000+01:00

آن‌هایی که بعد از سال‌ها، برای اولین‌بار به ایران می‌روند، وقتی برمی‌گردند، می‌گویند: « نه بابا! آن‌طوری هم که می‌گفتند، بد نبود، اتفاقن خیلی هم خوب بود. سال دیگر دوباره می‌خواهم بروم. به فکرم اصلن یواش یواش بروم بمانم. » و یکی دو ماهی دچار افسردگی می‌شوند. سال دیگر، از سفر دوم که برمی‌گردند، می‌گویند: « خوب بود، خوش گذشت. به اندازه‌ی دو سال انرژی گرفتم. آدم اگر بتواند شش ماه این‌جا باشد و شش ماه آن‌جا خیلی عالی می‌شود. اما نمی‌شود که.» افسردگی‌شان سه چهار هفته بیشتر طول نمی‌کشد. دو سال بعد، از سفر سوم که برمی‌گردند، می‌گویند: « خُب دیگر... ایران است دیگر. می‌خواستم چهار هفته بمانم، سر سه هفته حوصله‌ام سرآمد، برگشتم.» این‌بار فقط هشت ده روز افسرده‌اند. سه چهار سال بعد که برمی‌گردند، می‌گویند: « نه بابا! ایران فقط برای این خوب است که گاه گداری دو هفته بروی، مثل یک توریست حالت را بکنی و برگردی.» حالا دیگر نه تنها افسرده نیستند، بل‌که خوش‌حال هم به نظر می‌رسند. بعد دیگر هر از چند سالی یک‌بار می‌روند. و وقتی برمی‌گردند، می‌گویند: « آخیش!»
از این بیشتر هنوز تجربه نشده.

تاکسی نوشت

2006-01-26T15:05:00.000+01:00

برف ِ نازی می‌بارد، دانه درشت و آبدار. از آن دوشنبه شب‌هایی است که موش از سوراخش بیرون نمی‌آید. تمام حواسم متوجه‌ی رانندگی است. برف‌پاک‌کن با قدرت تمام در کار است، اما فقط تا ده متری را می‌شود دید. با سرعت بیست دارم می‌روم. از باند سمت راست می‌روم و دنبال جای پارک ِ خالی کنار خیابان می‌گردم تا نگه‌دارم، سیگاری روشن کنم و یک دل ِ سیر باریدن ِ برف را تماشا کنم. پسربچه‌ی هفت هشت ساله‌ای را می‌بینم ایستاده کنار خیابان و چترش را تند تند تکان می‌دهد. تاکسی می‌خواهد. این بچه این وقت ِ شب، زیر برف، کنار خیابان چکار دارد؟ به آرامی از کنارش رد می‌شوم. بعید نیست زن ِ محجبه‌ی تُرکی ایستاده دم ِ در ِ خانه، زیر سایه‌بان، و پسرش را فرستاده کنار خیابان تا تاکسی بگیرد. برگردم؟ سرعتم را کم‌تر می‌کنم و از آینه‌ی بغل دوباره نگاه می‌کنم. نه بچه نیست، کوتوله است. دنده عقب برمی‌گردم. پیاده می‌شوم. می‌گویم:
- کمک‌تان بکنم، سوار بشوید؟
همان‌طور که از لای دو ماشین پارک‌شده رد می‌شود و می‌پرد روی لبه‌ی پیاده‌رو، می‌گوید:
- نه. ممنونم. همسرم سوارم می‌کند. لطفن یک لحظه صبرکنید.
حالا دست زنی جوان را گرفته و دارند آرام آرام به طرف در ماشین می‌آیند. زن نابیناست. به من می‌گوید:
- لطفن در را بازمی‌کنید؟
- البته.
در را بازمی‌کنم. کوتوله را بلند می‌کند و می‌نشاند روی صندلی ِ عقب. کمربندش را می‌بندد و پس از آن در را. بعد می‌آید جلو، جلدی در جلو را باز می‌کند و سوار می‌شود. من هم سوارمی‌شوم.
- خیلی ممنون.
- خواهش می‌کنم.
- چه برف ِ زیبایی می‌بارد. می‌شود لطفن کمربند را بدهید دستم؟
همان‌طور که دارد کمربندش را می‌بندد، می‌گوید:
- جات راحت هست عشق من؟
- بله، عزیزم، من راحتم. تو چی؟
- اوه، تا وقتی تو کنارم باشی، من خوبم.
با لبخند به دانه‌های درشت برف نگاه می‌کنم که می‌نشینند روی شیشه‌ی ماشین و فورن آب می‌شوند. راه می‌افتم:
- کجا می‌روید؟
- آه، راستی. خیابان ِ "عشق سنگی"[1] شماره‌ی 5. می‌شناسید؟
- بله، بله، خیلی خوب می‌شناسم. خیابان ِ کوتاهی است با یکی دو تا فرعی. خیابان ِ بسیار زیبا و آرامی است. می‌دانید شماره‌ی 5 کجای خیابان است؟
- البته که می‌دانیم. ما آن‌جا زندگی‌ می‌کنیم. لانه‌ی عشق‌مان آن‌جاست.
این را کوتوله از عقب می‌گوید و ادامه می‌دهد:
- مگر نه عشق من؟
- چرا عزیزم. لانه‌ی عشق ِ ما آن‌جاست.
من و کوتوله و کور می‌خندیم. برف کمتر شده، حالا می‌شود با خیالی راحت‌تر رانندگی و فکرکرد.
[1] Liebensteiner

2006-01-22T16:12:00.000+01:00

تا چایی‌تون رو بخورین، من برگشتم.

2006-01-17T13:24:00.000+01:00

باید برگردم، باید برگردم و آن چاله‌ی کوچک ِ کنار لبت را، وقتی که می‌خندی، آن آیت ِ بودن را تماشا کنم و ایمان بیاورم که هستیم.

رفت و برگشت

2006-01-11T20:14:00.000+01:00

فردا باید بروم. فردا برای دو هفته باید بروم. گرچه اصلن نمی‌خواهم. باید دوباره بروم میان ِ همان شهر و همان خیابان‌ها و همان آدم‌ها و همان کارها و همان حرف‌ و حدیث‌ها که پنج ماه پیش، پس از بیست سال، از آن گریخته بودم. گیرم پاره‌ی تنم را بعد از پنج ماه و اندی در آغوش می‌کشم، دخترکم را.

باید بروم. باید بروم چمدانم را ببندم. نه از سر شوق ِ سفر، که از سر ِ اجبار و تن دادن به کاری که از آن متنفرم. گیرم به خانه‌ ِ تازه ِ رفیقی می روم که هنوز در آن ننشسته و نخوابیده و ‌نخورده و ننوشیده‌ام.

بروم. بروم، ظرف‌ها را بشورم، خانه را جارو بکشم، سطل آشغال را خالی کنم. گیرم با صدای کمانچه ِ کیهان کلهر و سیتار ِ شجاعت حسین‌خان.

هنوز به راه نیافتاده در انتظار شوق ِ روز ِ بازگشتم؛ بازگشتن به شهری که از همان روز ِ اول گرم در آغوشم گرفت، بازگشتن به همین چهاردیواری ِ زیبا، به همین میز ِ پر از کتاب و مداد و خودکار و ماژیک و گلدان و قندان و زیرسیگاری، به همین پنجره‌ ِ پهن و به همین کوه ِ روبرو و به همین تنهایی ِ نازنینم؛ با نازنینم.

سوغاتی برای‌تان چی بیاورم؟ یکی دو تا تاکسی‌نوشت خوب است؟

2006-01-10T16:37:00.000+01:00

آرزو می‌کنم، فکرنکنید " این هم ما را کُشت با این یک دانه کتابش. چقدر تبلیغ می‌کند برای خودش. چقدر قربان خودش می‌رود. چقدر برای خودش دسته گل می‌فرستد." نه، این‌طور نیست. قضیه از این قرار است: کتابی که یک سال و اندی در انتظار چاپ شدنش نشسته باشی و تیراژش بیشتر از هزار تا نباشد، وقتی خواننده‌ای – با هر اندازه از دانش گو که باشد - آن را می‌خواند و می‌پسندد، طبیعی است که نویسنده‌‌اش دلش ‌گرم بشود و حالش خوش‌. من هم صدایی هستم بین هزاران صدا، در حد ِ توان حنجره‌ام و زیبایی صدایم. این صدا گاهی شنیده می‌شود و پژواک می‌یابد. می‌خواهم پژواکی دیگر از این صدا را شما هم بشنوید. ممنونم خانم رها.

رفت

2006-01-07T09:15:00.000+01:00

‌از زن ِ اولش که جداشد، ‌گفت: « بگذار این یکی یک دانه‌ام دپیلمش را بگیرد. بعد می‌روم.» یکی یک دانه وارد دانشگاه که شد، گفت: « بگذارد این پسر درسش را تمام کند، اگر یک روز دیگر این‌جا ماندم.» یکی یک دانه پزشک که شد، ‌گفت: « بگذار این آقای دکتر ما تخصص‌اش را بگیرد، بعد اگر نرفتم.» یکی یک دانه مطبش را که افتتاح کرد، ‌گفت: « بگذار این مرد سروسامان بگیرد. فردای عروسی‌اش می‌روم .» از زن دومش که جداشد، گفت: « دیگر خسته شده‌ام از این‌جا. چند سال غربت؟ بگذار خانه‌ی دومم را بخرم، که کرایه‌شان زندگی‌ام را تامین کند. بعد می‌روم توی ده ِ خودمان یک خانه‌ی نقلی می‌سازم. در حیاطش سبزی‌کاری می‌کنم و به مرغ و خروس‌هایم می‌رسم.»
یکی یک دانه می‌گوید: « فرستادن ِ جسد ِ بابا به ایران خیلی مشکل است و من وقت ندارم. همین‌جا در گورستان ِ مسلمانان برایش یک قبر خریده‌ام.»

فرهنگ مصور آلمانی - آلمانی

2006-01-05T12:34:00.000+01:00

Duden, Bildwörterbuch der deutschen Sprache, Band 3, Mannhein/Wien/Zürich, 1977

فرهنگ مصور آلمانی - فارسی

2006-01-05T12:18:00.000+01:00

فرهنگ مصور آلمانی - فارسی، ترجمه ی مهندس حسین کاظم زاده، انتشارات ِ ایران زمین، تهران، 1377

امتحان نهایی ِ مورچه های آرژانتینی

2006-01-02T21:32:00.000+01:00

یا در اثبات این‌که خواندن برخی کتاب‌ها عذاب الیم است

الف: امتحان نهایی، خولیو کورتاسار، ترجمه‌ مصطفی مفیدی، انتشارات نیلوفر، چاپ اول زمستان 1382
« هرکس کارهای کورتاسار را نخواند بدبخت است. نخواندن قصه‌ای او بیماری نامرئی خطرناکی است که به موقع خود می‌تواند عواقب وحشتناکی به بار آورد. مثل اینکه کسی هیچ‌وقت هلو را نچشیده باشد. چنین کسی کم‌کم غمگین و غمگین‌تر، و به‌طور چشمگیری رنگ‌پریده می‌شود، و شاید به تدریج موهایش بریزد.» پابلو نرودا، از پشت ِ جلد کتاب.
نخیر جناب ِ نرودا، اتفاقن هرکس ترجمه‌ی فارسی ِ آقای مفیدی از کورتاسار را بخواند، گرفتار چنان بلایایی خواهد‌شد. آخر تصورکنید کسی به شما بگوید یا حتا برای‌تان بنویسد: « باید او را ببینی که شب‌ها چای می‌آشامد. » ص 50 یا از شما بپرسد: « تو واقعا از بافتنی کردن خوشت می‌آید؟» ص 50 جملات عجیب غریب در این کتاب فراوان است، آقای نرودا. بفرمایید، مشت نمونه‌ی خروار: « این مرگ ِ کوتاه مدت ملایمی خالی از عواقب آن است.» ص 46 « خوآن را پیچ و تاب‌های عجیب و غریب چرخ رولت به گوشه‌ای، صندلی کنار پنجره، انداخت.» ص 47 غلط‌های دستوری که ماشاالله فراوان دارد: « تا آن قلب ِ کوچولوی بی بندوبارت را تسلی دهم.» ص 46 یا « نفس عمیقی کشید، تا بالا و پایین رفتن فشاری که ناگهان بردلش سنگینی می‌کرد را ترمزکند.» ص 68 (این "را"ی لعنتی!) جملات و ترکیبات ِ خنده‌دار هم البته داریم: « دو رفتگر از انتهای مخالف اتوبوس برقی به طرف وسط می‌آمدند.» ص 53 «ساعت ِ 9 بعد ازظهر» ص 58: « مردان کمیت‌ها» ص 66 « او همیشه برای پشتی کردن از خوآن دیگران را جریحه‌دار می‌کرد.» ص 71 در ص 65 یک‌بار می‌آورد: «دفتر روزانه» و بعد در سطر بعدی می‌آورد: «کتاب روزانه».
حق ندارم آقای نرودا؟

ب: مورچه‌ی آرژانتینی، ایتالو کالوینو، شهریار وقفی‌پور، انتشارات کاروان، چاپ اول 1383.
نخست این‌که ناشر یا مترجم خواننده را قابل نمی‌داند، با آوردن ِ شناسنامه‌ی کتاب در زبان مبداء، به او بگوید کتاب از چه زبانی ترجمه شده است. چند نمونه از کتاب می‌تواند دقت مترجم در ترجمه و احاطه‌ و دانش او را در زبان فارسی به بخوبی نشان دهد:
خنده‌دارها: «...و با انعکاس حباب لامپ‌ها، بر سفیدی ِ ملحفه‌ها، به طور کم نوری روشن شده بود.» ص 178 « لباس سیاه پوشیده بود، به جز یک یقه‌ی سفید مردانه؛ به صورت لاغرش کمی پودر زده بود...» ص 40 «...صدای خونسردانه‌اش تکانی خورد...» ص 42 « ...در آن آب و هوای بد طرفداران حزب دمکرات مسیحی حاضر نیستند حتی بینی‌شان را ار خانه بیرون کنند...» « ناگاه شوق وتمنایش برای زیبایی جنبید» ص 149 «... و نوک پستان‌هاشان بالاتر از دست‌هاشان قرارمی‌گرفت...» ص 178 « مرد درشت‌هیکل کلاه‌پوش...» ص 186 «( او خیلی کوتاه بود و دست‌های کوتاهی هم داشت...)» ص 58 « اتوموبیل سیاه برگشت و بار پیرزن‌های کوچک‌اندام لرزانش را پیاده کرد.» ص 154ترکیبات ِ عجیب و غریب: «...وقت‌های آزاد متفرقه‌...» ص 63 « حتی آرزوی داشتنش را هم نمی‌خواستم...» « یقه‌ی سربالا» ص 92 « چراغ‌های پرسروصدا» ص 104 غلط‌های دستوری: « بی‌اعتنایی‌اش به مورچه‌ها، مثل این که باعث خجالت باشند،...» ص 33 ص 44 «...دوروبر را نگاهی انداختم...» « ماشین‌های جادارتر و با سرعت‌تر...» « باید در حالی که خود را فراموش کرده‌ای از آستانه گذر کرد...» ص 140 « ...و امید بست که رای‌دهنده چندان خوب تعلیم داده نشده باشند...» ص 143 ترکیبات ِ غریب: « آزارهای ترحم‌انگیز» ص 34 « خجالت ِ نامطبوع» ص 37 « او کاملا در طرف مورچه‌ها قرار گرفته است نه انسان‌ها.». «ازش» (از او)، «بهش» (به او)، «بهم» ( به او) چپ و راست در کتاب می‌آید و صد البته «که»‌های لعنتی. مثلن ص 39، در یک بند ِ 9 سطری، هشت‌بار "که" می‌آید. گفتگوها یک‌بار به زبان گفتاری و یک‌بار به زبان نوشتاری می‌آیند. برای پیداکردن ِ نمونه می‌توانیم به دلخواه یک صفحه از کتاب را بازکنیم.
می‌گویند آقای وقفی‌پور دو رمان هم نوشته‌اند. من ندیده‌ام. اگر با همین زبان رمان نوشته‌باشند که وا ویلا.

نیمه ی دیگر

2005-12-31T07:46:00.000+01:00

از پشت شیشه‌ی قطاری که داشت می‌ایستاد، اول موهای بلندش را دید که دُم اسبی بسته بود و بعد پیراهن ِ آستین کوتاه ِ جگری‌اش را. گفت: « خدا کند، همین باشد.»

دایم به چپ و راستش نگاه می‌کرد. « کدام‌شان هست؟ » از لابلای آدم‌هایی که از قطار پیاده می‌شدند، اول اندام ِ به قاعده‌اش را دید که پیراهنی حلقه‌ای با زمینه‌ی سیاه آن را پوشانیده بود. بعد خال‌های ریز ِ سفید روی پیراهن را دید. مثل شبی پرستاره بود. کوله‌پشتی روی دوشش بود و یک کیف ِ کامپیوتر توی دستش. دمپایی ِ چرمی ِ نازکی پایش بود، نخودی. حالا که دیگر لاک ِ قرمز ِ ناخن‌های پایش را هم می‌دید، گفت:« خودش است.»

شلوار ِ سفید و کفش تابستانی ِ آجری را که دید، گفت: « انگار خودش است.» وقتی چشمان سیاه و بینی ِ کوچکش را دید، گفت: « خودش است.» کیف کامپیوتر را گذاشت زمین. دست دادند، گونه‌ها را بوسیدند. هامون به لب و چانه‌ی ‌ِ گلنار نگاه کرد. به قاعده بودند. خندید. دسته‌گل را آورد جلو و گفت:
- خوش اومدی. قابل نداره.
و منتظر عکس‌العمل ِ گلنار شد. برقی از چشمان ِ گلنار گذشت. غافل‌گیر شده بود. صورتش را خنده‌ای شیرین پرکرد. گفت: « برام گُل آورده. دیدی پیدات کردم؟ می‌دونستم تو وجود داری.» گفت:
- مرسی.
هامون کیف ِ کامپیوتر را برداشت و گفت:
- خوش آمدی.
از پله‌ها که می‌رفتند پایین، گلنار گفت: « مرسی خدا.» هامون گفت:
- اون کوله‌ات رو بده من.
- مرسی. نه، سنگین نیست، خودم میارم.
بار ِ سی و چند سال جستجو از دوشش برداشته شده بود. نداد. هامون با ناباوری گفت: « یعنی کارم تمام است؟ »
به خیابان که رسیدند، هامون گفت: « گرچه چهل و چند سال طولش دادی، ولی بازم دستت درد نکنه آخدا.» گفت:
- ماشین اونجاست. پس گلنار تویی؟
- آره منم. تو هم هامونی دیگه، نه؟
- آره. منم هامونم. خیلی با عکسم فرق دارم؟
- آره. خیلی جذاب‌تری.
- مرسی. مرسی.
- من چی؟
- تو خیلی زیباتری.

گلنار و هامون گفتند: « تمام شد. خوشبخت شدیم.»

2005-12-27T07:55:00.000+01:00

اول یک هشدار: مطلب ِ امروز کمی طولانی است: تقریبن سه صفحه. اگر وقت و حوصله ندارید، بهتر است بروید جاهای دیگر.
بسیار خوب، حالا که ماندگار شده‌اید، یعنی وقت و حوصله دارید،( چنانچه فقط وقت یا فقط حوصله دارید، بازهم توصیه و پیشنهاد می‌کنم، بروید. چون متنی که خواهید خواند، هم به وقت شما نیاز دارد و هم به حوصله – بخوان - تمرکز‌تان. دراین‌ کمبود ِ وقتی که گریبان مردم جهان را گرفته، کسی که برای خواندن ِ متنی سه صفحه‌ای، وقت داشته باشد، از نوادر است. تازه آن هم پشت مانیتور.)
باری، ای ماندگاران ِ وفادار ِ باحوصله و وقت‌دار، یک خواهش از شما دارم. بله، بله، منظورم دقیقن شما هستید که هم اکنون نشسته‌اید جلوی این مانیتور و دارید این کلمات را می‌خوانید. می‌توانم تصورکنم در تاریک روشن اتاقی، کنار پنجره‌ای، در کتابخانه‌ی دانشگاهی، پشت ِ میز کار در شرکت و اداره‌ای، در کافه نتی، نشسته‌اید، حوصله‌تان سرآمده، چه مشتری ِ قدیمی ِ این صفحه باشید و چه پای‌تان، بنا به توصیه‌ی کسی، چندوقتی است که به این‌جا بازشده، با خودتان گفته‌اید: « بروم ببینم این بابا تازگی‌ چه گفته‌.» و اگر داشتید وقت می‌کُشتید و به اصطلاح وقت‌کُشی می‌کردید (می‌دانم هر دوتا یکی‌ست، دو فعل مترادف‌اند و یک معنی می‌دهند، و حتا همین "مترادف بودن" هم یعنی "هم‌معنی بودن". می‌دانم. ولی بگذارید حرفم را بزنم. مگر بنا را براین نگذاشته‌ایم که وقت دارید؟ حق‌تان هست که بکشدیش یا نکشیدش. اما من شخصن به شما اطمینان می‌دهم، وقت‌تان این‌جا کشته نمی‌شود یا به هدر نمی‌رود.) عنوان این صفحه جلب‌تان کرده و یا سرانجام این‌که شانسی، سر از این صفحه درآورده‌اید. به گونه‌ای که اگر همین الان از شما بپرسند، چطور گذرتان به این‌جا افتاده، چه بسا از یادتان رفته باشد. (واقعن یادتان هست؟) گرچه تقریبن مطمئنم، اگر غریبه باشید، همان اول بسم‌الله که دیدید، باید سه صفحه مطلب بخوانید، می‌گذاشتید، می‌رفتید.
این‌ها همه البته ربط مستقیمی به خواهش من از شما ندارد. ربطش - اگر علاقه‌مند باشید، بدانید - این است: می‌گویند:
شبی، نصفه‌شبی، کسی داشت قفل مغازه‌ای را می‌بُرید.(((( یک: پاسخ به ملا لغتی‌ها یا ملا نقطی‌ها ((( یادم نمی‌آید کجا، اما روزی مقاله‌ای تحقیقی خوانده بودم که مولفش ((آن‌وقت‌ها مرگ مولف باب نشده بود و مولف هنوز در قید ِ حیات بود.)) در آن ثابت کرده بود، فقط یکی از این‌ دو گزینه درست است. یادم نمی‌آید کدام یکی.))) دو: اصل را براین گذاشته‌ایم که شما که خواننده‌ی هشیار و آگاه ِ این حکایت باشی، ملتفت شده‌ای که آن کس دزد بوده، چرا که هیچ تنابنده‌ای نمی‌رود نصفه شب قفل مغازه‌ی خودش را ببرد. سه: آقا دزده ((((مسلمن خانم دزده نمی‌توانست بوده باشد. کدام زن جرات دارد، شب، نصفه‌شب اره بردارد، برود قفل مغازه‌ای را ببرد؟ در این حکایت مطلقن پای زنی در میان نیست، اگر هم باشد، نقش ِ او – تا مبادا برچسب ِ زن‌ستیزی بر ما زده شود، تاکیدمی‌کنیم: در این حکایت- دست بالا در حد همسر یا مادر یا خواهر ِ آقادزده است((( بدیهی است که راوی ِ این حکایت امکانات ِ متعدد ِ دیگری از قبیل ِ خواهر ِ دوست، دختر همسایه، دختر ِ ده ِ مجاور، فاسق، معشوقه و غیرو غیرو را به ذهن خواننده سپرده‌است.))) در بهترین حالت این است که می‌دانسته آقادزده، امشب به دزدی می‌رود. وی بی‌تردید مجاب شده بود که دزدی امری اجتناب‌ناپذیر است. و در این‌صورت، باید پای نیاز ِ مبرمی در میان بوده باشد؛ بگیریم مثلن پول برای خریدن خوراکی یا دارو یا دوا (("دوا" دراین‌جا به معنای کاربردی که در زبان ِ معتادان دارد، مد نظر است)) دل‌نگران، منتظر ِ آقادزده نشسته‌است (اگر شرقی باشد رو به قبله، نشسته پای سجاده و دارد نذر و دعا می‌کند و اگر غرب‌زده یا غربی و سیگاری باشد، سیگار می‌کشد و قهوه یا مشروب می‌خورد و احتمالن موسیقی هم گذاشته.) گرچه – به قول ِ فیلسوفان - این فرض تقریبن نامحتمل است، چون می‌توانست به جای دست زدن به عمل خبط ِ دزدی، برود موقتن دستگاه‌شان را بفروشد یا گرو بگذارد. مگر نه این‌که می‌گوییم: خدا بزرگ است؟)))) لابد حتمن از قبل منطقه را شناسایی کرده، یا سبیل داروغه یا پاسبان ِ کشیک را چرب کرده که شبی، نصفه‌شبی اره برداشته و قفل مغازه‌ای را می‌بُرد. آخر آن وقت‌ها (این‌جا سروکارمان با یک زمان ِ داستانی نیست، بلکه حرف از حکایت است و در حکایت می‌توان زمان را نادیده انگاشت) که هنوز دزدگیر الکترونیکی یا الکتریکی و تلویزیون ِ مداربسته اختراع نشده بود، محله‌ها، داروغه یا پاسبان داشتند. ای منتقدان ِ ریزبین و ای خوانندگان ِ نکته‌سنج، حالا می‌گذارید حکایتم را تعریف کنم؟) کس دیگری از آن‌جا ردمی‌شد. (((( این هم مهم نیست، آن کس دیگر نصف‌شب توی خیابان چکار داشت، آن‌هم خیابانی که لابد پرت بوده، چون آقا دزده‌ی ما حتا اگر بی‌تجربه و مبتدی و تازه‌کار هم بوده باشد، نمی‌رفت در یک خیابان ِ پررفت و آمد، مغازه‌ خالی کند. مگر نه؟)) (( حالا که ضرورت ِ داستانی ایجاب می‌کند، چند تمهید، برای رد شدن ِ کس دیگر در آن وقت شب از آن خیابان پرت، می‌تراشیم: الف: داشته از می‌خانه می‌آمده (( که در این‌صورت، ایران نمی‌تواند مکان ِ داستان بوده باشد، مگر این‌که زمان داستان را به پیش از انقلاب برگردانیم و یا بگذاریم داستان در لامکان بگذرد. راستش مکان ِ داستان، برخلاف ِ قواعد ِ جاری ِ داستان‌نویسی، در این مورد فاقد هرگونه اهمیت است. علاوه برآن ما با یک حکایت سروکار داریم و نه با یک داستان))، و پس کله‌اش کمی گرم.(اتفاقن بد نیست، با بقیه‌ی حکایت جوردرمی‌آید.) ب: از سر ِ کار یا ج: یک مهمانی ( که در این‌صورت حتمن مجرد بوده و مرد. کدام مرد متاهل یا زن نصفه شب به تنهایی در خیابانی پرت سروکله‌اش ممکن است پیداشود؟ ) برمی‌گشته به خانه‌اش و د: شب‌کار بوده و می‌رفته سرکار، ه: از سرکار برمی‌گشته. فعلن امکان ِ دیگری به ذهن‌مان نمی‌رسد، چون می‌خواهیم هرچه زودتر برویم سر ِ اصل ِ مطلب و حکایت‌مان را روایت کنیم و به نتیجه‌گیری برسیم‌، که مسلمن چون پای یک دزد ِ شبانه درمیان است، اخلاقی خواهد بود. فهمیدید که چه را می‌گویم؟ بابا حواس‌تان کجاست؟ نتیجه را می‌گویم.) کس دیگر از آن کس پرسید: « چکار می‌کنی؟» (اگر حکایت را پیشتر شنیده‌اید، می‌توانید از این بند مسقیمن بپرید به بند بعدی. آنان که در ورق زدن ِ صفحات ِ روده‌درازی‌های نویسندگان ِ چُس‌نفس، ورزیده‌اند، خوب می‌دانند ما چه می‌گوییم.) بله، کجا بودیم؟ ها! پرسید: «چکار می‌کنی؟» گفت: « دارم ویولون می‌زنم.» ( این نشانه‌ی آن است که آقا دزده از اهالی ِ فرهنگ بوده، چراکه عمل ِ او، ویولن زدن را به ذهنش متبادر می‌کند و نه چیز دیگری مثل سربریدن که بیشتر از او بر‌می‌آید. تست‌های روانکاوانه‌ی فروید یا یونگ که یادتان هست؟) کس دیگر گفت: « پس چرا صداش درنمی‌آید؟ » (((((خوب، بله، ما داریم داستان تعریف می‌کنیم. در داستان همه چیز ممکن است اتفاق بیافتد. تازه حتمن نباید سئوال ِ کس ِ دیگر را حمل بر ساده‌لوحی یا حماقت او کرد. گفته بودیم که ممکن است حتا مست بوده باشد و یا خسته از کار. چه بسا کس ِ دیگر داشت با این سئوال به کس ( آن‌که نشسته بود پای قفل) کنایه می‌زد. ما ( و نه راوی ِ ازلی) به لحن عمدن بها ندادیم، تا به هیجان ِ داستان اضافه کنیم و شما را که خواننده‌ی داستان باشی، به گمانه‌زنی واداریم. البته که می‌توانستیم به جای علامت سئوال یا پرسش‌نماد، علامت سئوال و علامت تعجب یا شگفت‌نماد بگذاریم، این‌طوری: ؟! . در این‌ صورت، شاید، شاید لحن ِ کنایی منتقل می‌شد. ((هر لحنی که راوی ِ ازلی بکار برده باشد، در این‌جا و این لحظه که شما جایی نشسته‌اید و دارید این نوشته یا متن را می‌خوانید، فاقداهمیت است) پایان ِ قطعی پرانتزها، گرچه در عصر عدم قطعیت زندگی می‌کنیم.) گمان نکنم لازم باشد از اول شروع کنم. « پس چرا صدا ندارد؟» یا « پس چرا صداش در‌نمی‌آید؟» آن کس گفت: « فردا خواهی شنید.» حالا حکایت ماست. (در ضمن، اصطلاح ِ "حالا حکایت ِ ماست" اصلن ابداع ِ عمران صلاحی نیست، که همه دایم می‌گویند: « به قول ِ عمران صلاحی: "حالا حکایت ماست".» خود ِ ما کوچک که بودیم، مادرمان همیشه وقتی می‌خواست نصیحتمان بکند، حکایتی تعریف می‌کرد و سرانجام می‌گفت:« اَسا امی حاکایته.» که گیلکی ِ همان "حالا حکایت ِ ماست" است. البته بزرگ هم که شده بودیم، باز هم همین جمله را بکارمی‌برد، منتها دیگر مستقیم نصیحت نمی‌کرد، بلکه – با لحنی سخت مایوس - فقط به تعریف ِ حکایت اکتفامی‌کرد و بعد می‌گفت: « دانی زای؟ اَسا امی حاکایته.» (" دانی زای؟" هم به گلیکی است. یعنی: می‌دانی بچه؟) (گفته بودم که عصر، عصر عدم قطعیت است. البته من نگفته بودم، منظورم این بود، که آورده بودم. وگر نه، کس یا کسانی دیگر این را گفته‌ یا نوشته‌اند، من آن را شنیده یا خوانده‌ام و بعد به آن باورآوردم، بویژه در حوزه‌ی ادبیات ((شعر و داستان و البته و صدالبته فلسفه. (اعتراف و اقرارمی‌کنم، در عمرم نتوانستم یک کتاب ِ فلسفی را تمام کنم. تنها کتاب فلسفی همان کتاب ِ خانمان‌ برباده‌ی "مقدمات فلسفه" از ژرژ پلیتسر بوده، که البته چون برحسب وظیفه و اجبار خوانده بودیم، نه چیزی از آن یادگرفتیم و نه چیزی به یادمان مانده است. اصلن به نظرمان فلیسوف جماعت، دو مشخصه دارند: اول این‌که چیزهایی می‌گویند، دست‌بالا جز خودشان و شارحان‌شان، کسی نمی‌فهمد. و دو دیگر این‌که بسیار پرحرف‌اند. خودمان به نزدیک‌ترین شکل ممکن با یکی‌شان سروکار داریم.) گرچه ممکن است، به احتمال ِ نزدیک به یقین، دچار فقر فلسفه‌ باشیم، اما این یکی را خوب می فهمیم. برباد رفتن قوانین ِ فیزیک ِ نیوتونی توسط فیزیک کوانتوم، نمونه‌ی است از مفهوم ِ عدم قطعیت.) شاید هم به این خاطر دچار فقر فلسفه‌ایم، که می‌گویند، قرن‌هاست در ایران فلسفه نداریم. مسئولیت ِ ادای این جمله پای گوینده و نویسنده‌اش.) خلاصه منظورمان این است که یادآور شده بودیم. حالا اگر کنجکاوی دست از سرتان برنمی‌دارد و همین‌طور دارید می‌خوانید، تقصیری متوجه‌ی ما نیست؛ چنان‌چه اساسن حرفی از تقصیر باشد.)
ارتباطات ِ بینامتنی را حال کردید؟
هنوز دارید می‌خوانید؟ ای بابا! دست‌خوش. مرحبا! عجب حوصله‌ای.
پس برای این‌که خیلی هم دست‌خالی از این صفحه نروید بیرون، به انگیزه‌یِ نخستین ِ ماجرا می‌پردازم:
حالا- اگر پس از این‌همه حرف و حدیث می‌توانید - حواس‌تان را جمع کنید. ((به صداقتم قسم، باورکنید، نمی‌خواهم مثل بار ِ قبل (مشتری‌های قدیمی که یادشان هست؟) سرکارتان بگذارم)) آماده‌اید؟ بله؟ بسیار خوب، چشم‌تان را ببنید و به یک کلمه فکرکنید، کلمه‌ی که هم الان به ذهن‌تان ‌رسیده است ... یک... دو... سه! چشم‌ها بسته!
چی بود آن کلمه؟ برایم بنویسید، لطفن! از گفتن‌اش اِبا نکنید. با اسم مستعار بنویسید، اگر دوست دارید.
ممنون.

2005-12-24T02:43:00.000+01:00

تمام تعطیلات ِ رسمی ِ بیست و اندی سال ِ گذشته را که این‌جا هستم، کار‌ می‌کردم. امسال، برای اولین‌بار،
شنبه و یکشنبه، آن‌ طرف شهر، به گپ، خنده، موسیقی، رقص، خوراک ِ غاز، ماهی کپور، کیک ِ سیب، آب، آب‌جو، شراب ِ قرمز، پیاده‌روی و خواب دعوت شده‌ام.
و باید این‌همه را بدون سیگار از سربگذرانم.
جای شما خالی.

و برای آلمانی‌دان‌ها یک کلیپ ِ خنده‌دار!

یک داستان پست مدرنیستی:

2005-12-21T02:09:00.000+01:00

چرا هادی حسن را کُشت؟

پيرمرد هفتاد ساله اى كه با زيرسيگارى بر سر دوستش زده بود و او پس از يك هفته در بستر بيمارى جان سپرد، در جلسه محاكمه

گفت: من به دوستم حمله نكردم و چيزى به خاطر نمى آورم. ششم آبان ماه سال گذشته هادى مرد كهن‌سال ِ ۷۰ساله شب هنگام، سراسيمه در حالى كه زيرسيگارى شكسته‌اى را در دست داشت و لباس و دستانش خون آلود بود، از منزلش خارج شد. فريادهاى كمك ِ هادى تعدادى از همسايه‌ها را به خيابان كشاند. همسايه‌ها در حالى كه از طرف هادى به داخل منزل هدايت مى‌شدند، ناگهان با پيكر خون آلود مرد كهن‌سالى بر روى مبل منزل مواجه شدند. هادى به اتاق وارد شد و در حالى كه بر روى صندلى مى‌نشست، با حالتى پريشان مرتب تكرار مى‌كرد: «مگر خواهر من چه گناهى كرده بود؟» اتاق به هم ريخته بود و تعدادى بشقاب شكسته در آنجا ديده مى‌شد. همسايه‌ها به كلانترى خبر دادند و مصدوم را كه حسن نام داشت، به بيمارستان منتقل كردند.حسن با ۳۷۰ بخيه چهار روز در بيمارستان بسترى شد، پس از مرخص شدن براى استراحت به منزلش رفت، اما يك هفته بعد فوت كرد. براساس نظريه‌ی پزشكى قانونى علت فوت حسن عفونت ريوى و خونريزى مغزى بر اثر اصابت جسم سخت اعلام شد و فرزندان حسن، مرد ۷۱ ساله، از هادى، دوست ِ پدرشان، به اتهام قتل عمدى، شكايت كردند. صبح ديروز جلسه محاكمه‌ی هادى به اتهام قتل عمدى ِ حسن برگزار شد. نماينده دادستان پس از قرائت كيفرخواست خواستار صدور حكم قصاص براى متهم شد. فرزندان مقتول نيز با اعلام اين مطلب كه از هادى به اتهام قتل عمدى پدرشان شكايت دارند خواستار قصاص او شدند. وكيل مدافع اولياى دم با تشريح روز جنايت گفت: متهم عاقل و باشعور و در رفتار خود كاملاً عامد بوده است. براساس آخرين ِ نظريه‌ی پزشكى قانونى، علت اصلى ِ مرگ، عفونت ِ ريوى در اثر ضربه مغزى اعلام شده كه منجر به بسترى شدن ِ طولانى مدت ِ مقتول و فوت او شده بود. در حالى كه اظهارنظر پزشكان، حادثه‌ی رخ داده را در فوت مقتول ۳۰درصد دخيل مى‌داند اما چون عوارض بعدى نتيجه‌ی قطعى ضربه مغزى است، مرگ در نتيجه ضربه مغزى بوده است. او در پايان دفاعيات خود خواستار قصاص متهم شد. هادى، متهم به قتل حسن، كارمند بازنشسته، با دو فقره سابقه، شامل خريدوفروش موادمخدر و مزاحمت بانوان، در دفاع از خود اتهام قتل عمدى را نپذيرفت و گفت: مقتول آن شب در منزل من بود. اما با او درگير نشدم. قاضى در مورد اظهارات شاهدان در مورد شب جنايت پرسيد و متهم در پاسخ به او گفت: در اثر مصرف دارو چيزى به خاطر نمى آورم و هميشه در حالت گيجى به سر مى برم. او در حالى از شب حادثه اظهار بى اطلاعى مى كرد، كه در مرحله بازپرسى گفته بو،د قبل از جنايت شرب خمر كرده بودم و براى دفاع از حيثيت خانوادگى اين عمل را انجام دادم و حسن به خواهر من كه چند روز قبل فوت كرده بود، توهين كرد. قاضى پس از اعلام خاتمه دادگاه براى صدور حكم با مستشاران خود به شور نشست.

با تغییر ِ عنوان و چند اصلاح ِ دستوری، از صفحه‌ی حوادث ِ یک روزنامه

پیش از ظهرهای لعنتی

2005-12-18T02:45:00.000+01:00

آفتاب بی‌رمق می‌تابد. یكی در بسترش دراز كشیده و نمی‌داند بیرون از بستر چه کند. خانه‌‌اش از آدم خالی‌ست. از خیابان صدای ماشین می‌آید و از آسمان صدای هواپیما. گلدان‌ ِ روی مهتابی، عاصی و آشفته است از ماندن زیر آفتاب. پرندگان، خسته از جیك‌جیك‌های طولانی ِ صبح، لابد به گوشه‌ای خزیده‌اند. یكی دوتاشان هنوز از پا نیافتاده‌اند؛ بر لبه‌ی پنجره‌ای، یا روی ِ شاخه‌ی نازك ِ بته‌ای در باغچه‌ی خانه‌ای. زنی در آشپزخانه‌ای ایستاده. رادیویی روشن است. پارك از صدای كودكان خالی‌ست. كارمندی در اداره‌ای پشت میزش نشسته و سیگار می‌کشد. آن دیگری با پرونده‌ای در دست، از این اتاق به آن اتاق می‌رود و نمی‌داند چرا. آموزگاری پریشان خاطر، از بیوشیمی حرف می‌زند یا از تاریخ و دانش‌آموزان، پشت نیمكت‌ها، خمیازه می‌كشند. دکانداری خود را با حساب دخل و خرج‌اش مشغول می‌کند، تا كسالت را بر پوست نبیند. در بیمارستان‌ها بیماران زشت‌ترین ساعات روز را می‌گذرانند. صدای كودكی را، كه لابد از مادر بستنی می‌خواهد، بیلی هیدرولیكی می‌برد. كودك اما تسلیم نمی‌شود.

فقط گاهی كسی پیدامی‌شود كه تمركز و شوق و لذت را در حركت دستانش پیداست، در تیزی نگاهش یا در اوج و فرود ِ صدایش.

تو هیچ‌کدام نیستی. اینجا نشسته‌ای. تا شاید كسالتِ آغازِ روزی آفتابی را برانی، این سطور می‌نویسی. فرقی نمی‌كند چه در اسلو باشی چه در سواحل ِ عاج.

كاش آسمان از ابر انباشته شود.

2005-12-16T18:38:00.000+01:00

یک روز صبح می‌بینی گاز فندکت تمام شده، چایی هم همین‌طور. می‌روی نانوایی نان بخری، می‌گویند: دیر رسیدی. برمی‌گردی بیسکویت بخوری با قهوه، می‌بینی قهوه نداری، چون قهوه نمی‌خوری. بسته‌ی بیسکویت را هم پیدانمی‌کنی. فقط خودت هنوز تمام نشده‌ای. شِکَر داری، نه؟

مراقب ِ خودت باش.

تا فرداها.

برای کی می نویسم

2005-12-13T23:22:00.000+01:00

برای آن‌ها که یک تنه بار ایرانی بودن خود را همانند ِ چلیپایی گران، در مغرب زمین به دوش می‌کشند. برای آن‌هایی می‌نویسم که شب‌ها، پس از ساعت‌ها کار ِ تحقیقاتی ِ ادبی و دانشگاهی، خسته و کوفته، با موز و نان، به خانه می‌آیند، کامپیوترشان را روشن می‌کنند تا خبر بخوانند. مقاله و رمان و نقد بنویسند. برای آن‌هایی که نمی‌توانند فارسی درست بنویسند و تنها در یک جمله، ده بار می‌گویند: «و». ؛ به آن‌هایی که، هم به دروغ و هم به خطا، ادعامی‌کنند وقتی کاری می‌نویسند، نمی‌دهند کسی بخواند. برای آن‌ها که سیصدسال پیش یک کتاب در خارج منتشر کرده‌اند، که از قرار تحفه‌ای هم نبوده. برای آن‌ها که به اقرار ِ خودشان، کوچکند و دنیای‌شان کوچک است:
اول: وقتی نویسنده‌ای در خارج از کشور می‌گوید: « کتابم چاپ شده، اما هنوز ندیده‌ام» به این معناست که ناشر چندجلد از کتاب را، اگر بفرستد، زمینی پست می‌کند، و پست زمینی چهل روز طول می‌کشد.
و دو دیگر این‌که اگر نام کتابی عوض می‌شود، (که تنها یک مورد بوده) از اهمال کاری‌های ناشر است، نه از تحمیلات ِ مامور سانسور.
و تازه بر فرض درست بودن این پایه‌های استدلالی‌، چرا این‌همه دال بر همدستی ِ نویسنده با سانسوراست؟ با این استدلال آیا تمام نویسندگانی که آثارشان سانسور می‌شود، اعم از خارج یا داخل، همدست سانسورند؟ شما تن به سانسور نده، مرحبا! برایت کف هم می‌زنیم. اما آن‌هایی را که کارشان در داخل منتشرمی‌شود، همدست سانسور نخوان! توهین نکن! یعنی رضا قاسمی، مهرنوش مزارعی، سودابه اشرفی، خسرو دوامی، بهرام مرادی و دیگران و دیگران، که (برخی) کتاب‌های‌شان را در ایران منتشرکرده‌اند، همدست سانسورند؟

سورپریز ِ شما یک تاکسی نوشت

2005-12-10T01:21:00.000+01:00

شام به سبک ِ هالیوود

غروب‌ِ اول‌ِ بهار‌ِ است، هشت‌ِ غروب. با شكمی گرسنه تازه آمده‌ام بیرون. خوش‌ خوشان سیگاری روشن می‌کنم و به فکر ِ شام ِ شبم. امشب چه بخورم؟ تایلندی؟ یونانی؟ ایتالیایی؟ می‌گویم دوری می زنم تا ببینیم امشب میلم به چه می‌كشد. وقتی می‌پیچیم تو ی خیابان ِ «پهن » در ایستگاه‌ِ اتوبوس، زنی با قروقیمیش‌ِ فراوان دست بلندمی‌کند، نازدارد خیلی. نگه می‌دارم. كمی دستپاچه بنظرمی‌آید. مثل این‌كه از دیگر مسافرانی که منتظر اتوبوس هستند، خجالت می‌کشد که سوار‌ِ تاكسی می‌شود. البته که همه با حسرت نگاهش می‌کنند. طول می‌كشد تا سوارشد.سرانجام می‌نشیند و در را می‌بندد. كمی تُپُل است:
- یك لحظه لطفن.
خوب كه جابجا می‌شود، می‌گوید:
- در ایستگاه راه آهن ِ مرکزی، فروشگاه‌ِ نوشت‌افزار هست؟
- یك فروشگاه‌ِ بزرگ هست، كه بیست و چهار ساعته باز است. معمولن همه‌چیز دارند، شاید كاغذ…
- می‌دانید؟ پرسشنامه‌ی هست برای پلیس، وقتی خانه‌تان را عوض می‌کنید.
- ها! می‌شناسم. اما نمی‌دانم كه آنها هم چنین چیزی می‌فروشند یا نه.
- پس بطرف‌ِ بنز.
- کدامش؟
- تعمیرگاه مرکزی.
- بسیار خوب.
ایستگاه راه آهن كجا و تعمیرگاه مرکزی ِ بنز کجا؟ یكی در مركز شهرست دیگری در جنوب‌ِ شرقی شهر.
نه، خوشگل است، نه بدگل، لبش را قرمزكرده، رودوشی‌‌ ِ سفیدی هم انداخته است روی شانه‌اش. نمی‌دانم چرا فورن می‌کنم: چه مستقلی! صدمتر قبل از چهارراه وقتی راهنمای سمت راست را روشن می‌کنم، می‌گوید:
- مستقیم لطفن.
- مستقیم؟
- بله.
- اوكی.
من خیابان را نمی‌شناسم، او هم نمی‌شناسد. از سه چهار تا چهارراه ِ بزرگ که می‌گذریم، می‌گویم:
- درست دارم می‌روم؟
با كمی تردید می‌گوید:
- بله.
یا حواسش به سئوال ِ من نیست؟ دارم توی ذهنم دنبال کوتاه‌ترین مسیرمی‌گردم. نمی‌توانم. نمی‌شود. چرا دردسر‌ِ اضافی بتراشم برای خودم با این شكم‌ِ گرسنه؟ می‌زنم كنار، می‌گویم:
- اصلن می‌دانید، چی؟ تاکسی‌متر را ثابت نگه‌می‌دارم. قبل از این‌كه بی‌خود در این خیابان و آن خیابان سرگردان بشویم، توی نقشه خیابان را پیدا می‌کنم. مسیر را به شما نشان می‌دهم، بعد هرطور كه شما خواستید می‌روم.
خوشحال می‌شود. می‌خندد. خیابان را که پیدامی‌کنم، نشانش می‌دهم الان كجا هستیم و می‌خواهیم كجا برویم. هنوز هم به دقت راه را نمی‌شناسم. نگاه كردن به نقشه هم كمك چندانی نكرده است. اسم یكی دو خیابان ِ نزدیک به مقصدش را كه می‌آورم، می‌بینم قضیه حل شده‌است. پیش از اینكه راه بیافتم، می‌گوید:
- دوست دارید معامله‌ای بكنیم؟
برمی‌گردم، لبخندزنان قشنگ توی صورتش نگاه می‌كنم و می‌گویم:
- چه معامله‌ای؟
- سر‌ِ مبلغی توافق بكنیم.
وقتی دوباره وارد خیابان می‌شوم، می‌گویم:
- چرا؟
- خُب هم چیزی گیر‌ِ شما می‌آید، هم چیزی گیر‌ِ من. تا آن‌جا می‌شود سی یورو. من بیست و پنج‌تا به شما می‌دهم، تاکسی‌متر را خاموش کنید. ده یورو بیشتر کاسب می‌شوید.
- نه خانم جان، این تاكسی مال‌ِ خودم هست. این درست که من زیاد سر خودم کلاه گذاشته‌ام، ولی این یکی دیگر بلاهت ِ محض است. هرچی ساعت نشان داد، همان را ‌می‌پردازید.
- آها! ماشین مال‌ِ شماست؟ خوب پس در اینصورت حق با شماست.
كمی که می‌رویم، می‌گوید:
- اگر چند دقیقه آنجا صبركنید، بعدش می‌روم ایستگاه ِ قطار.
- چقدر طول می‌كشد؟
- فقط چند دقیقه. من باید بروم یك بوروشور بگیرم و برگردم.
- باشد. پس وقتی رسیدیم، ساعت را نگه‌میدارم تا برگردید.
- ممنون.
تعریف كرده بود كه امروز سرش خیلی شلوغ بوده. به خواهرش قول داده بوده كه برایش پرسشنامه را بخرد. حالا دیر شده و فروشگاه‌‌ها بسته‌‌اند. می‌خواهد برود راه آهن شاید آنجا پیداكند. من هم درآمده بودم كه:
- من هم می‌خواستم بروم خرید، اما نرسیدم. باید می‌‌رفتم دانشگاه. حالا برای شام چیزی در منزل ندارم.
- من یك رستوران‌ِ خیلی خوب‌ِ چینی می‌شناسم. در خیابان ِ کانت، نبش ِ فیشته.
- ها آن چینی را می‌گویید؟ اسمش چی هست؟ گود فرند؟
- گود فرندز.
- می‌شناسم آنجا را. خیلی گران است، غذایش هم كیفیت‌ِ خوبی ندارد. من یك رستوران‌ِ تایلندی می‌شناسم، كه رستوران‌ِ بسیار خوبی‌ست. با پانزده یورو می‌شود آنجا یك غذای خوب خورد و احتمالن یك لیوان شراب‌.
- چه خوب، آدرسش را بعدن برایم بنویسید، لطفن.
- حتمن.
گرچه رستوران نبش ِ کوچه‌ی قرار دارد که خانه‌ام آن‌جاست، چندان مطمئن نیستم، اسم خیابان درست به یادم مانده باشد. اما مهم نبود. حالا کو تا‌ این خانم هوس غذای تایلندی بكند و مرا بیاد بیاورد و بگردد میان كاغذهایش آدرس را پیداكند.
- اگر دوست داشته باشید، شما را دعوت می‌كنم.
بله؟ این كی بود این جمله را گفت؟ من بودم؟ بله، خودم بودم. صدایم هنوز در گوشم بود.
- با كمال‌ِ میل، البته اگر دوست‌ِ دختر شما مخالفتی نداشته‌باشد!
دوباره: بله؟ این کی بود؟ خودش بود؟ بله خودش بود. اما دوست دختر؟ خب، بله، در یكی دو كلمه باید همین الان تكلیفت را با خودت روشن كنی. بنا را بگذاریم بر دروغ؟ باز زنی ترا در برابر پرسشی قرار داده بود اساسی. از ذهنم كه به این سرعت چنین جمله‌ای ساخته بود، متعجب بودم:
- چنین كارهایی مجازند.
به این ترتیب ضمن اعترافی ضمنی، نه سیخ را سوزانده بودم و نه کباب را.
- چنین كارهایی مجازند؟ پس با كمال‌ِ میل.
اجداد ما چی می‌گفتند؟ لعنت بر دهانی که بی‌موقع بازشود. افتادم گیر یك آلمانی‌ی مفت‌خور. از كجا معلوم مفت‌خور؟ تو دعوت كردی و او پذیرفت.
دیگر رفیق شده بودیم. تمام زندگی‌ام را برایش تعریف كرده بودم. مال‌ِ یوگوسلاوی‌‌‌ی پیشین است، مقدونیه. چهل سال دارد. ده سالش بود که آمدند آلمان. چون نمی‌تواند كرایه‌ی دو خانه را بپردازد، با پدر و مادرش در یك خانه زندگی می‌كند، در یک اتاق ِ کوچک. اتاق ِ بچه‌ها در اختیار اوست. دارد خودش را فدای پدرومادرش می‌کند. قربانی می‌كند. برادر و خواهرش دارند زندگی ِ خودشان را می‌کنند. با این استدلال که " تو نه شوهر داری و نه بچه" و پدرومادر را انداخته‌اند گردن او. شوهرش هم مال ِ مقدونیه بوده. پسرخاله‌اش. در بیست و دو سالگی با مردی سی ساله از یوگسلاوی ازدواج می‌کند. مرد در طول سال‌ها عوض می‌شود. مست می‌کند و او را می‌زند. پنج سال پیش طلاق گرفته. حالا دنبال‌ِ یک مرد ایده‌آل است. بعد از طلاق دو تا رابطه داشته، یك بار با یك نقاش که از او می‌خواست نقش‌ِ زن‌ِ ِ سلطه‌گر را بازی كند. و او نمی‌خواست. یك بار هم با یك آرشیتكت. از سومی هم بعدتر گفت، موقعی که چانه‌اش حسابی گرم شده بود: یك سیاستمدار ِ متاهل که می‌خواست برایش یک آپارتمان اجاره کند، ولی او قبول نکرده بود. می‌گوید، اصولی دارد که به آن‌ها پای‌بند است.
پاتریسیا حالا که دیگر فقط مسافر نیست، می‌گوید:
- من تا مردی را نشناسم با او به یك خانه‌ی خالی نمی‌روم. تو اگر مجرد هم نبودی، به این زودی به خانه‌ات نمی‌‌آمدم.
باشد، باشد، خانم. ما كه هنوز شما را به جایی غیر از رستوران دعوت نکردیم. هنوز که شما را به خوبی وراندازنكردیم كه گذشته از رنگ چشم و كشیدگی‌ی ران و اندازه‌ی پستان و پوست‌ِ زیر گلو، ببینیم اصلن آیا هم‌قد هستیم؟ تازه هنوز که کششی در میان نیست. اما خودمانیم، پاتریسیا خانم، معمولن این‌طوری نیست که بعد از شام در رستوران و یکی دو جام در کافه‌ای، یكی آن دیگری را به قهوه‌ی معروف‌ِ آخر‌‌ِ شب دعوت می‌كند و آن دیگری هم با جان و دل می‌پذیرد؟ مثل فیلم‌های هالیوودی؟ بالاغیترن، تو كه می‌گویی یک سال است، با هیچ مردی نبوده‌ای، دعوت‌ِ من‌ِ جنتلمن را نمی‌پذیرفتی؟

از ساختمان که بیرون می‌آید، من سیگارم را خاموش می‌کنم. می‌آید می‌نشیند جلو. حالا می‌توانم خوب ببینم‌اش. پاتریسیا خیلی زیبا نیست. بگی نكی كمی چاق و تُپُل است. لب‌ِ نازكی دارد. دندان‌هایش ردیف‌اند. سیگار نمی‌كشد، مگر اینكه مست باشد، نه، حرفش را تصحیح می‌كند: «مگر اینكه كله‌ام گرم باشد.» ودكا دوست دارد و خوب می‌خورد. این را هم اضافه می‌كند كه: « اما سیگار كشیدن‌ِ دیگران هم ناراحتم نمی‌كند.»
آه، پاتریسیا! پاتریسیا! بنظرمی‌رسد، تو همان زن ِ ایده‌‌آل منی: كتاب دوست داری، ماهی دوست داری، به شكم اهمیت می‌دهی. گرچه هنوز به اندازه‌ی كافی به زیرشكم‌‌‌‌ نرسیده‌ایم، اما فقط وقتی از عشق‌بازی در زیر‌ِ نور شمع می‌گویم، چشم‌هایت یک‌جوری می‌شود و می‌گویی: « چه زیبا!» و وقتی از سیگار ِ بعدش می‌گویم، می‌گویی: « چه رمانتیک! » بی‌‌انصاف گذاشته‌ای درست در همان برجی متولد شدی كه من. تو هم مال برج ِ اسدی. وقتی به تو می‌گویم: « سكس وسیله است، نه هدف.» گویا حرف بسیار عمیقی شنیده‌ای، می‌گویی: «دوباره بگو». تکرار می‌کنم. هیجان‌زده می‌گویی: « این را بنویس!»
- نوشتم عزیزجان، نوشتم. اما چه فایده از نوشتن؟ حالا اول برویم شام بخوریم یا پرسشنامه بخریم؟
- اگر شب دیر بروم، پدرومادرم نگران می‌شود. اول باید به آن‌ها خبر بدهم. موبایل داری؟
- بله. ولی می‌دانی که؟ شماره تلفنت در حافظه‌ی تلفن می‌ماند.
- این‌قدر اعتمادم را جلب کرده‌ای. در ضمن من بچه‌ی شهرم.
تلفنش که تمام می‌شود، می‌گوید:
- خودش برود پرسشنامه‌اش را بخرد. برویم شام بخوریم.
- پس وقتی رسیدیم آنجایی که سوارت کردم، تاکسی‌متر را خاموش می‌کنم.
- باشد. ولی شام را دعوت تو هستم. بله؟
- بله.

چشم

2005-12-03T00:52:00.000+01:00

در فلش یک داستان ِ کوتاه است: چشم

2005-12-01T18:45:00.001+01:00

نویسندگی زیباترین و بی مزدومواجب ترین شغل ِ دنیاست.